PAYEMENTS FAITS A RAPHAËL PAR LA COUR PONTIFICALE

« Qui a pie si fara richordo di tutti e lavori fatti fare da M. Giuliano Leno in palazo et altrove, veduti questo di primo di dicenbre i3i3 per m^ Rinieri da Pisa, et per Bartolomeo Marinai et per me Francesco Magaloti.

N» 78. A mo Guelfo d. ottanta d'oro datti sopra aie stanze del tesauriero, d. 104, b.

A mo Ant<» da S^o Galo d. 5o d'oro datti sopra ala sofitta del tesauriero, d. 65.

No 79. A m*» Rafaelo d. 4 d'oro datti sopra a certe porticele, d. 5, b. i3.

N® 87. Uno muro da ricatto dove s'ane a dipignere chane XII quadre, vale k. d. 2. d. k.-d. 2.

N* 90. Per quadri fatti nel choridore che va a Belvédère a tempo di papa Leone d. cinque centto a ragione di i25 Tuno, che tanti tocha per quadro, avendo avère per quadri 16 d. 2000, de quali n'c fatti detti 4 quadri, dice che si mercatorno tutti a tenpo di papa Julio d. 3400, che erono quadri 17, d. 65o.

N» 134. Cose s'anno afïare a Belvédère nelle stanze tiene Leonardo d. Vinci. Uno tramezzo di tavole d'abeto lungo palmi 20 (etc.) » (Archives de la Fabrique de Saint- Pierre. Voy. la Ga!(ette des Beaux-Arts, 1879,1. II; p. i83.)

i5i7, i*"* juillet. « E più a di primo di luglio a li gioveni di Raphaello da Urbino, che hanno dipinta la stanza avanti la Guardaroba, ducati 20.

tant de soin : la mention seule de cardinaux partant eu terre la dépouille terrestre de Raphaël aurait dû suffire à éveiller leurs soupçons. C'est en effet peu connaître les habitudes de la cour de Rome que de se figurer que même un Léon X aurait consenti à faire porter à des princes de l'Eglise le cadavre d'un artiste, fût-il le plus grand de tous.

i34 LES HISTORIENS DE RAPHAËL

i5i9, 7 mai. « La S. di N» S'*e de dare duc. quattrocento d'oro di caméra dati a Raphaello da Urbino per ordine di Sa Bne insieme con una cedula di crédite de altri seicento.»

1 1 juin. « Â li garzoni che hanno dipinta la loggia duc. venticinque. » (Publié pour la première fois, avec quelques inexactitudes, par A. de Zahn : Notifie artistiche traite dalV Archivio segreto Vaticano; Florence, 1867, p. 24.)

CONTRAT d'acquisition d'uN TERRAIN PAR RAPHAËL

« Ind. VI mensis maii die xv i5i8.

In presentia mei notarii etc., personaliter constituta honesta mulierDna Antonina uxor viri nobilis dni Antonii de Sanis cum consensu etc. prefati dni Antonii ibidem presentis etc. quatenus etc. quietavit viro nobili domino Raffaello de Urbino licet absenti etc. omnia et singula jura etc. que prefata diia habet etc. eundem drium Raffaellem, in summa et quantitate trecentorum duc. de cari, ad rationem X cari. etc. in qua idem RafFael tenetur et obligatur ratione residui pretii uniusvinee alias pereandam dominam eidem RafFaeli vendite per acta dni lo. Bapt. de Cortona notarii pub. etc. Itaque prefata domina etc.habuit et recepit a dicto domino Raffaele per manus providi viri Mag. Antonii de Sancto Marino presenti, et solventis nomine dicii domini Raffaelis et de propriis pecuniis ipsius dni RafFaelis dictos trecentos ducatos etc. et promisit etc. Et quia prefata drîa promisit tempore solutionis fiende de dictis trecentis ducaiis dare idoneos fidejussores de evictione dicte vinee volens etc. personaliter constitutus nobilis vir dnus Hieronimus oripes de Trevio etc. et sponte fidejussit etc. d. RafFaeli licet absenti etc. et promisit quod vinae prefata tempore venditionis etc. erat d.dne, alias, teneri voluit etc. Et prefatus d. Antonius et ipsa diîa venditores promiserunt

APPENDICE i35

conservare indemnem dictum d. Hieronimum etc. Actum Rome in regione S. Eustachii in domo dicti dni Antonii presentibus dno Felice de Villa et Bernardino dni Andrée de Castrocaro Carrectorio de dicta regione testibus. » (Not. Teodorus Gualdaronus, i5i7-i52i fol. 102.) (Bertolotti : Artisti Urbinati in Roma prima del secolo XVIIL Urbin, 1881; p. 68-69.)

CONTRAT d'acquisition d'uN AUTRE TERRAIN <

i520, 24 mars. « In nomine doitiini amen. Anno a Nativitate ejusdem millesimo quingentesimo vicesimo indictione octava die vero vicesima quarta mensis Martii Pontificatus Sanctissimi in Christo Patris et domini nostri domini Leonis divina providentia pape decimi anno octavo in mei notarii publici testiumque infrascriptorum ad hec specialiter vocatorum et rogatorum presentià personaliter constituti R. Pi Domini Camillus de Porcariis Episcopus Aprutinus, Bartholomeus Ferratinus comes sancti Bonifatii et Latinus Juvenalis, canonici et camerarii dicte Basilice, et cum eis R. domini Paulus Capozucha, Julius Corvinus et Jacobus Mutus, canonici ejusdem Basilice, dicti domini camerarii ad omnia et singula infrascripta peragenda a R. d. canonicis et capitulo ipsius Basilice specialiter deputati, de qua deputatione et commissione patet ex actis mei ejusdem Notarii, et pro quibus de rato et ratihabitione sub obligatione omnium et singulorum bonorum sûorum mobilium et immobilium presentium et futurorum promiserunt, non coacti, non convicti, aut aliqua sinistra machinatione circumventi, sed ex eorum certa scientia ac spontanea voluntate, et non per errorem aliquem juris vel facti,omni-

I. Voy. la Ga\ette des Beaux- Arts : 1880, 1. 1, p. 353. Ce document est encore inédit.

i36 LES HISTORIENS DE RAPHAËL

bus melioribus modo, via, jure, causa et forma, quibûs magis et melius potuerunt et debuerunt, in translationem et cessionem infrascripti terreni, alias domino Leonardo Bartholino locati, per eundem dominum Leonardum Bartolinum in personam honorabilis viri domini Raphaelis de Urbino pictoris factam, et per quemdam Johannem de Vegge publicum notarium rogatum, juxta tamen formam locationis et concessionis eidem domino Leonardo facte et sub eisdemet pactis et conditionibus quibus ipsi domino Leonardo dictum terrenum concessum et locatum fuit, et non alias, aliter, nec aliomodo, omologarunt, confîrmarunt, et approbarunt, eorumque consensum et assensum dederunt et prestiterunt et insuper iidem domini camerarii et canonici ex similibus ceria scientia ac spontanea voluntatelocarunt et titulo locationis in emphiteosim perpetuam dederunt, cesserunt et concesserunt dicto honorabili viro domino Raphaeli de Urbino pictori, presenti ac pro se suisqueheredibus et successoribus quibuscumque in perpetuum légitime stipulant! et recipienti, prelibatum petium terreni seu sodi mensure ducentarum et decem septem cannarum cum dimidia ad mensuram Senatus Urbis positum in regione Pontis, sub proprietate et parrochia sancti Blasii de la Pagnotta, membri annexi et incorporati dicte Basilice juxta ab omnibus lateribus vias publicas vel si qui alii sunt, vel esse possunt ad dictum terrenum ut supra locatum plures aut veriores confines antiqui vel moderni ac vocabula et nomina veriora cum omnibus et singulis introitibus et exitibus ejusdem ad habendum, uiendum, fruendum et de eo disponendum et faciendum prout quilibet similis emphiteota facere potest et débet. Item titulo locationis in emphiteosim perpetuam predicti prefati domini camerarii et canonici dederunt, cesserunt et concesserunt dicto domino Raphaeli, presenti et stipulant! ut supra, omnia et singula jura ac actiones quascumque eisdem

4 APPENDICE i37

dominis canonicis et capitule desuper competentia et compétentes nuUo jure nullaque actione eisdem et canonicis et capitulo nisi directi dominii pactis et conditionibus infrascriptis quomodolibet de cetero reservaiis.

Hanc autem approbationem, confirmationem, locationem, cessîonem et concessionem, ac omnia et singula supradicta et que infra dicentur fecerunt dictidominicamerarii et canonici dicto domino Raphaeli, presenti ac recipienti et stipulanti ut supra, ex eo quia dictus dominus Raphaël per se suosque heredes et successores promisit dictis dominis cahierariis et canonicis, ac mihi notario publico infrascripto presentibus, ac vice ac nomine dicte Basilice illiusque dominorum canonicorum et Capituli, et in ea pro tempore successorum légitime stipulantibus et recipientibus, in dicto terreno domos habitabiles ipsius domini Raphaelis suorumque heredum et successorum propriis sumptibus et expensis construere et fabricare, ac construi et fabricari facere, ac pro annuo canone et responsione dicti terreni eisdem dominis canonicis et capitulo aut eorum generali camerario pro tempore existenti et solvere et pagare singulis annis in perpetuum in festo beatorum Pétri et Pauli cujuslibet anni, inchoando in festo beatorum Pétri et Pauli proxime futuro de hoc presenti anno millesimo quingentesimo vicesimo, unica solutione ducaios octuaginta de carlenis ad carlen. decem pro quolibet ducato, ad rationem bone monete et in bona moneta, sine aliqua exceptione et diminutione, cum pactis et conditionibus infrascriptis, inter ipsas parles sollempni stipulalione firmatis, légitime interveniente, videlicet quod dicti domini Raphaël suique heredes et successores in perpetuum non possint neque debeant dictum terrenum et domos in eo construendas videlicet jus emphiteoticum et melioramenta in dicto terreno fienda eis competentia et competitura irrequisitis dictis dominis canonicis et capitulo alicui

i38 LES HISTORIENS DE RAPHAËL

persone loco seu universitati vendere, alienare, seu quomodolibet transferre, et casu quo dictus dominus Raphaël suique heredes et successores dictum petium terreni et domos in eo fiendas jura emphiteotica et melioramenta eis competentia et competitura alicui persone, loco, seu universitati irrequisitis dictis dominis canonicis et capitulo vendiderint, alienaverint, seu quomodolibet transtulerint, dicta res, locata jura, et melioramenta predicta ipso jure et ipso facto ad dictam Basilicam illiusque dominos canonicos et capitulum libère devolvantur et revertantur.

Itemque in eventum in quem dictus dominus Raphaël suique heredes et successores in domibus dicto terreno fiendis per quinquennium négligentes fuerint et illas facere cessaverint, seu quod dictum annuum canonem continuatis temporibus juxta juris dispositionem non persolverit, in quolibet casu predictorum et alterius cujuscumque devolutionis et reversionis dicte rei locate pariter dictum terrenum cum omnibus et singulis melioramentis predictis in eo seu eis fiendis seu factis, quantumcumque magnis et excessivis, ipso jure et ipso facto sine aliqua illarum restitutione et satisfactione ad dictam Basilicam illiusque dominos canonicos et capitulum libère devolvatur, revertatur et applicetur.

Item in omnem casum et eventum in quem forte fiscus succederet in dicta locatione, aut etiam nulli superessent heredes aut successores dicti conductoris, convenerunt dicte partes quod dicta Basilica illiusque domini canonici et capitulum in dictis rébus locatis et melioramentis predictis in eisdem factis et fiendis succédât et succedere debeat.

Item quod in omnem casum devolutionis dictarum rerum locatarum liceat et licitum sit eisdem dominis canonicis et capitulo et agentibus pro eis dictas res locatascum omnibus et singulis melioramentis in eis factis predictis propria

APPENDICE i39

eorum auctoritate ad dicte Basilice lucrum commodum et omnimodam utilitatem sine aliqua dictorum melioramentorum satisfactione et restitutione capere et apprehendere, ac se investire, retinere, usufructuare, et de illis disponere tamquam de re propria ipsius Capituli et Basilice, quia sic actum et conventum extitit inter ipsas partes sollempni et légitima stipulatione, interveniente salva semper et reservata in premissis auctoritate Sedis Apostolice, quam prefatus dominus Raphaël teneatur impetrare et litteras desuper oporteat expedire et expediri facere ipsius conductoris propriis sumptibus et expensis, et premissa omnia et singula dicte partes promiserunt vicissim altéra alteri presenti et stipulanti, ut supra attendere et observare ac grata rata et firma habere et tenere et in nuUo contrafacere, dicere, vel venire quoquo modo... (Suivent les formules d'usage.)

Acta fuerunt hœc Romse in regione Parionis, in domo habitationis dicti domini episcopi Aprutini sub anno, indictione, die, mense et pontificatu quibus supra. Presentibus ibidem discretis viris d. Nicolao Spina de Turano et Honofrio Pontano beneficiatis et Petro de Regno factore dicte Basilice, testibus ad premissa omnia et singula vocatis, habitis specialiter atque rogatis. »