Voit pin- haut, p. L

idiomate, nno aut altero raense excepto quibus terrain eoluimus, unde tenuem nobis victura comparare utcurnque possemus. P. Joannes Brebeuf vir pius et prudens et corpore robustus acerbum hiemis tempus eu m barbaris transegit, unde maximara peregrinaî lingual cognitionem hausit, nos intérim ab interpretibus, licet maxime alienis a communieando barbaro hoe idiomate, obtinuimus, praeter spein et expeetationem omnium, quod sperare poteramus. Sed haec sunt lantum gemini idiomatis rudimenla, multo plura supersunt;ad multiplicationem quippe nation um, multiplicantur idiomala, ac terram liane longe lateque diffusant incolunt quinquaginta ut minimum nationes, ingens sane campus in quo nostra excurrat industria; messis multa operarii pauci, qui tamen eo sunt animo, per Dei graliam , ut nullis teneanlur difficultatibus, quamvis fructus spes magna nondum affulgeat, adeo rudes sunt incola1 et proxime ad bestias accedentes.

Gerte hoc unum solatur nos, quod Deus optimus, maximus, in repetenda mercede, fructus non tam sit habiturus rationem, quam voluntatis nostra? et laboris impensi; modo grata sit ipsi haec nostra qualiscumque voluntas, non est quod maie locatam operam nostram existimemus. Nullus ergo alius hoc anno fructus quam loci, personarum et idiomatis duarum nationum cognitio, si barbarorum ratio habeatur. Nam Gallis nostris, qui très hic tan tu m supra quadraginta numerantur, praesto fuimus, quorum générales totius vitae confessiones audivimus, habita prius exhortatione de ejus confessionis necessitate; singulis prœterea mensibus geminam ad eos concionem habuimus. His majora dabit sequens annus, Deo bene jurante, et totum hoc negotium ut hactenus fecit promovente.

Valent nostri omnes, per Dei gratiam. Vix unus utitur linteis cum decumbit. Quod superest nobis temporis a propria et proximorum salute, id totum in excolenda terra insumitur. Longe alia fuissent virtutum incrementa, si alium Nostri non desiderassent superiorem. Facile est P' V;,; remedium adhibere, longe melius obsequentis quam imperantis personam suslineo. Dabit hoc mihi ul spero Pas Va a qua id qua possum anirni demissione peto, nec hujus remedii defectu remorabitur diutius alacritatem Nostrorum in augendis virtutibus. E Gallia missi sunt ad nos hoc anno operarii primum hic domicilium societatis erecturi, quod omnino necessarium indicavimus propter Gallos nostros hic coramorantes

et nusquam alibi; erigentur postea in aliis nationibus in quibus major speratur fructus : certas enim et statas sedes habent. Ad eas brevi missuri sumus unum e Nostris, vel duos potius, nimirum P. Joannem de Brebeuf et P. Annam de Noue, quorum missio si succédât, latissimus aperitur Evangelio campus. Barbarorum opéra eo deducendi sunt, neque enim aliis viatoribus uti possunt. Gum bona superiorum venia redit in Galliam P. Philibertus Noyrot, hoc totum negotium ut hactenus fecit promoturus. Indiget Ptis V* auctoritate ut liber possit agere cum iis qui res nostras curant. Facessunt ipsi aliquid negotii Lutetirc Patres nostri qui, nescio quam ob rem, non nihil videntur alieni ab hac missione. Cui nisi favisset bona: mémorise P. Gottonus, omnino jacuissent res nostrac. Verum quia rediturus est ineunte vere P. Noyrot, omnino alius e nostris erit necessarius Luletia^ vel Rhotomagi qui in ipsius locum sufficialur, et rerum nostrarurn curam suscipiat, necessaria singulis annis mittat et litteras nostras accipiat, sitamen ita judicaverit Ptas Va . Septem ergo hic residui erimus : Patres quatuor : P. Ennemundus Massé, admon. et conf., P. Joan. de Brébeuf, P. Annas de Noue, et ego. Coadjutores vero 1res : Gilbertus Burel, Joannes Goffestre et Franc. Charreton, parati omnes ad quosvis labores pro Dei gloria suscipiendos.

Sanclissimis Pis V33 sacrificiis commendant se omnes. pis y* Filius humillimus.

Carolus Lalemant.

E Nova Francia. Gai. Aug. 1626.

P. S. — Le P. Carayon a donné une traduction de cette lettre dans ses Documents inédits, t. XII, p. 117.

Il1

LlTTEIUE MUTII VlTELLESCHI, Pr.EPOSITI GeNERALIS SOCIETATIS

Jesu de collegio Kereci constituendo

15 Augusti 1635.

Mutius Vitellescus, Societatis Iesv Prœpositus Generalis, omnibus in quorum manus hac litterae venerint, salutem in eo qui est vera salus. Gùm nobilissimus atque illustrissimus Dominus, Dominus Nicolaus Roallius, Eques Torquatus, Marchio de Gamache, Baro de Longroy, et Hincheville, ac Dominus de Beauchamp, Mareùil et Bonnincour, etc. Et nobilissima atque illustrissima Domina, Domina Francisca Mangot, ejus conjux, divini amoris, salutisque animarum zelo permoti, unum Societatis collegium in Nova Galliâpro spirituali Ganadensium auxilio et institutione fundare proposuerint, et in hune finem eidem nostra^ Societali sexdecim aureorum millia pure et irrevocabiliter inter vivos donaverint; Nos eodem studio ducti, et idoneam nostrae Societatis ministeriis sedem in illis partibus fore confisi, ac utriusque pietati et propensac ergà nostram Societatem voluntati, quoad in nobis est respondere exoptantes, praedictam donationem cùm nostro , tum nostrorum sucessorum nomine , omni meliori modo quo possumus, acceptamus, ipsosque nobilissimos illustrissimosque Dominum Nicolaum Roaltium, et Dominam Franciscain Mangot primi Societatis nostran collegii in dicta Nova Gallià ex illa pecuniae summâ erigendi, et constituendi, Fundatores cum omnibus pracrogativis et gratiis à nostrà societate aliis Fundatoribus dari solitis, agnoscimus et recipimus : Deumque ]>recamur, ut tam piae fundalioni féliciter aspirel, ac de inexhausto Filii sui thesauro nostram inopiam supplens, eosdem nobi-