Voir plus haut, p

suis extraxisset, irnprovisus hostis adfiiit pagosque duos in finibus Regionis illius positos invadit, expugnat, incendit, solitae crudelitatis ubique fœda relinquens vestigia.

Horum oppidorum alteri a sancto Josepho nomen fuit, quœ erat una ex missionibus nostris prœcipua : familias supra quadringenlas complectitur, hic excultîe ad Dei cultum adeo sacrœ, ubi Ghristianis ritibus gens inslituta fidem suam morum innocentia et sanctitate commendabat, nova in dies infidelium accessione facta.

Praeerat huic ecclesiœ P. Antonius Daniel vir ingentis animi in aggrediendis pro dilatanda fide laboribus, invictae in sustinendis patientiae, magnarum omnino virtutura sed eximiœ aute omnia mansuetudinis, lali grege dignus Pastor. Sacrum de more vixdum absolverat post orientis solis primos radios, neque adhuc a sacello discesserant satis fréquentes qui convenerant Ghristiani, cum audito hostium clamore horribili ad arma est subito trepidatum, ad pugnam alii sese proripiunt, fugam alii prœcipitant, ubique terror, ubique luctus, ubique cardes. Unus intereaprsestatintrepidus Pater Antonius, pavidisreddensanimum et Dei fideique bellum certare admonens, qua parte infestum urgere magis hostem sentit illuc advolat Deo plenus quem sue adhuc gestabat in pectore, et inter sacrificandum receperat, non Ghristianis modo Ghristianum robur, sed fidem etiam multis inspirât infidelium, tantoque visus est ardore loqui de mortis instantis contemptu deque gaudiis Paradisi, ut jam beatitudine sua frui videretur.

In hoc ultimo vitoe discrimine Baptismum petiere multi, fidei christinœ mysteriis prius imbuti, tanto numéro ut cum singulis sufficere non posset uti coactus sit intincto in aquam sudario, et efTusam circum se plebem per aspersionem abluere sacro ritu. Neque interea tamen hostilis remittebat furor, tormentario pulvere fumabant omnia, stridebant ad aures emissae catapultis glandes ferreae, ingens fragor auras implebat, multi ad Patris pedes prostrati cadebant, quos simul vitalis unda Baptismalis simul lethalis ictus excepere. Fugam ut reliquos cepisse videt, ipse in lucro animarum intentus alienae salutis non immemor oblitus suae ad œgrotos et invalidos senes Baptisandos currit, casas pénétrât

zeloque suo implet, matribus etiam infîdelibus infantes suos certatim obtrudentibus ut aqua saliitari purgatos cœlo praepararet. Tandem in aedem sacram se recipit velut in arcem suam et fîdei propugnaculum quo plerosque Ghristianorum spes aeternae gloriae et cathecumenorum multos perpulerat metus infernorum ignium ; nusquam ibi oratum ardentius, nusquam verae fîdei et sinceri doloris certiora argumenta ; hos Baptismo munit, illos peccatorum vinculis exsolvit, omnes divinae Charitatis ardore inflammat, et spei roborat munimine. Haec tum illius ferè vox unica : fratres mei hodie erimus in Paradiso, hoc crédite, hoc sperate ut vos Deus aeternum amore suo beatos effîciat. Jam Hostis vallum conscenderat totoque oppido subjectis ignibus ardebant casae, cum monentur victores Barbari ingentem esse pra^dam, et facilem si templum versus properent, illic senum passim ac mulierum cum pueris magnam esse turbam. Accurrit illico Barbarorum multitudo furibunda, inconditisque clamoribus et horrendis circumfremit, vicinum hostem censere omnes qui templo claudebantur, quos fugam capere jubet bonus Pastor qua parte liber adhuc patet exitus. Ipse ut hostem moretur et fugienti gregi consulat obvium se dat Barbaro militi, ejusque furentem impetum frangit vir unicus quidem sed infîdelibus terribilis ut castrorum acies ordinata; nec mirum cum divino plenus esset robore, apparuitque moriens fortis ut leo, qui tota vita sua mansuetudinem agni ostenderat, densis tandem confossus sagittis et lethali ictu emissse in médium pectus catapultas transverberatus, felicem animam, quam pro suis ovibus posuerat, bonus Pastor Deo suo reddidit, amabile nomen Jesu identidem inclamitans.

Saevitum Barbare in corpus exanimum, vix ullus hostium ut fuerit, qui mortuo novum vulnus non adderet, et morientis generositate ad rabiem concitati tôt illum confecerunt plagis, quod capere corpus ejus potuit. Cum enim iram in eum suam expromere quisque omnem cuperet, nemo sufTicere ad ultionem putabat imposita jam aliorum telis vulnera, nisi crudelem in innoxio sanguine tingeret manum, et indignationem suam hoc mulceret solatio : itaque cum alii nemo committeret, omnes se magnanimi Martiris imbuere colore voluerunt, pluresque adeo jam defunctum vulneravere ; incensa demum œde sacra médias

in flammas nudum cadaver injectum. Ita est concrematum ut ne minima quidem ossis ullius restaret particula, nec sanè poterat nobiliori rogo cumburi.

Dum sic bostes moratur, etiam post mortem fugienti et disperso gregi fidelium salutaris, multi in tutum se recepere, alios victor miles est assecutus, matres prœcipue quas pendens ab ubere infantium sarcina retardabat, aut quarum latebras prodere puerilis œtas, sapienter adhuc timere nescia.

Decimum quintum Annum ponebat in bac missione Huronensi excolenda P. Antonius, unus ex primis Patribus nostris, qui, anno 1633, eo pervenerunt adverse fîdeifundamenta jacienda; qua quidem in expeditione jam ab eo tempore pati cœpit quidquid homo citra mortem sustinere potest.

Non est omittendum Divinam bonitatem circa eum in hoc vitae exlremo fuisse singularem, nain octiduum solidum in exercitiis spiritualibus peragendis juxta morem societalis absolverat Kalendis ipsis Julii, qui quarto die necatus est, ipseque postridie sine ulla mora in missionem suam convolarat eo spiritu plenus quo fidèles curae ejus commissos inflammabat.

Patria Deppensis erat, quae civitas est Normanniae in Galliae Regno, mari oceanico exposita, portuque celeberrimo nobilis. Ingressus fuerat societatem Anno 1621 tum viginti et unum annos natus, vir sane egregius, vereque dignus societatis Jesu filius, humilis, obediens, per orationis usum cum Deo summè familiaris, invictse semper patientiae, infractique in rébus arduis animi, adeo ut nobis virtutum omnium exemplum illustre, chrislianis Barbaris fidei ac pietatis sensum eximium, omnibus desiderium sui grave reliquerit, ipsis etiam infidelibus ; daturus demum ut speramus toti huic Nationi patronum in cœlis potentissimum.

Etvero uni è nostris (homini sanctitalis praecipuœ, et probalissimse humilitatis) semel atque iterum post mortem adesse visus est : ac primum quidem nostris Patribus in concilium coactis, agentibusque ut soient de re christiana promovenda, quos omnes hortabatur ad salutem infidelium pro Dei gloria procurandàm : postea se de novo conspiciendum obtulit augustiore vultu, et eo sane qui nihil humanum et mortale spiraret, annorum ut

ex ore conjici poterat plus minus triginta, cum moriens octo et quadraginta numeraret, et in illo rogatus est confidenter ab eo cui se videndum dabat ecquid vohiisset divina bonitas servi sui corpus tam indigne postmortem haberi, tamque inhonesto fœdatum vulnere flammis consurnij nihil ut hujus restaret nobis, ne cinis quidem exiguus, ad quae verba tum ille : Magnus Dominus et laudabilis nimis, qui in hœc servi sui opprobria et contumelias respiciens, mihi multas animas ex ignibus Purgatoriis erutas dédit quaî meum in cœlum triumphum ornarent. [Arch. gen. S. J.)

Episïola p. Pauli Ragueneau ad R. P. Vincentium Caraffa,

PB.F.POSITUM GENERALE»! S. J., ROMiJÎ

Quebeci, Kalendis Martii 1649

Noster admodum Révérende in Ghristo Pater Pax Gliristi.

Accepi literas admodum Reverendae Paternitatis Vestrae datas 20 Januarii 1647. Si quas ad nos rescripserit superiore anno 1648, nondum eas accepimus. Significat Paternitas Vestra gratos sibi esse nuntios de statu missionis hujus nostrae Huronensis; imo (qusD est ejus erga nos Paterna charilas) ad minima etiam descendit, seque jubet de omnibus fieri certiorem.

Patres hic sumus octodecim, coadjutores quatuor, Domestici perpetui viginti très, famuli septem non perpetui (quibus solis stipendia solvuntur), quatuor pueri, octo milites : nimirum ita nos premit bellicus furor hostium barbarorum, ut nisi momento perire res nostras nobiscum velimus, lîdemque adeo omnem extingui, in bis regionibus jam satis late diffusam, omnino nobis necesse fuerit praesidium quaerere eorum hominum, qui simul et operis domesticis, et rei rusticae excolendae, et praesidiis extruendis, et rei militari vacent. Cum enim hactenus superioribus annis, sedes nostra, quam Domum S^^ Mariae vocamus, multis hinc inde in omnem partem, Huronum nobis amicorum oppidis cincta esset, plus illis, quam nobis ipsis timebamus ab incursione hostili : sic adeo ut exiguo quantumvis numéro, satis tuti tamen et securi viveremus. At longe mutata est faciès rerum nostrarum, totiusque hujus regionis : tôt enim cladibus fracti sunt Hurones nostri, ut expugnatis quae in fronte erant prœsidiis, ferroque atque igné vastatis, plerique mutare sedes coacti sint, retroque cedere : hinc quippe factum est, ut jam alieno nudi prœsidio simus; jamque in fronte positi Nostri, nos viribus, nostris nos animis tueri, nostro nos numéro debeamus.