Voir plus haut pp. 281, 284, 296, 330 et
cursum ab antiquis christiani nominis hostibus obstinatius retardari. Unum me recréât, adventus domirii baronis du Bois d'Avaugour, qui pro suo zelo, prudentia et animi fortitudine, iroqœorum audaciam, acceptis è Gallià suppetiis, retundet. Scribo ad P. Prov'«™ ut viros optimos seligat, praedictis militum subsidiis adjungendos, qui sub auspiciis III* ac R* D. V* fidem longé
latèque diffundant. Deus servet incolumem
Romae, 6 martii, 1662.
Le G*^ Oliva a Mgr de Laval
Parisios^ ill™*' ac rev. episcopo Petrœensi ac vie. ap. in N. Francia.
Intellexi ex litteris P. H™' Lalemant aliorumque patrum qui in missione Ganadensi versantur paternum affectum quo eos Illma D Y complectitur, simulque continua bénéficia quibus ipsorum omnium corda sibi dudum indissolubili fdialis amoris nodo conjunxit. Hœc peculiaria testimonia cum in totam societatem nostram redundent, muneris mei esse duxi, peculiari meo omniumque nomine gratias illi habere, quod hisce litteris meis facio quam studiosissime et humillimè possum. Et licet ill™*D. V^ pro ardentissimo animarum zelo quo flagrat operarios evangelii suis precibus ubique comitetur, tamen raihi temperare non possum quin patres nostros in mediâ barbarie degentes et continuis et novis aerumnis afîlictos amantissimi praesulis curae ac patrocinio commendem ; illi vicissim, ut à me habent in mandatis, tantum benefactorem et patronum suis semper obsequiis omnique quae debetur observantia et amore prosequentur. 111»™ D^™ V«™ Deus pro bono nascentis ecclesiae Ganadensis diu servet incolumem.
Romae, 25 dec. 1662.
Le G«^ Cliva a Mgr de Laval.
Quebecum in N. Francia, III. ac Rev. D. episcopo petrœensi...
Agnosco ex litteris 111. ac Rev. D. V* singularem benevolen-
tiam qua societatem nostram complectitur, et cum eâ qua par est
gratiarujii actioae et siaceri mei animi gratitudine admitto favorem quem Patribus nostris in Nova Francià degentibiis, ac nominatim in residentiis Syllenanae etBeata? magdalenae conferre meditatur. De modo autem uniendi praîdictis residentiis décimas ecclesiasticas, is mihi videtur instituto nostro comraodior ; si nempe quamdiù regio ista laborabit inopià sacerdotura s.neculariura, tandiu nostri curnm gérant parœciarum illarum ; cum autem suppetent sacerdotes externi, tune rejectà in eos animarum cura, vicarios episcopo pro tempore existenti offerant ab ipso approbandos, eisque ut fit in Galliis pensionera solvent ex reditibus annexarum parœciarum. Gumqiie alius modus convenientior mihi non occurrat, superest ut actis iterùm humillimè gratiis ill*» ac Rev* D. V® , cui se societas nostra sumraè obstrictam fatetur, aeternumque fatebitur, enixè efflagitem, ut dignetur paternum illum amorem erga operarios nostros conservare, quos vicissim non desinam quâ apud eos aucloritate valeo obstringere, ut tantâ gratia se dignos omni officiorum génère studeant exhibere. Ego verô assiduis apud Deum precibus agere pergam ut quem nascenti ecclesiae parentem dédit, duitissimè servet.
Romae, XI martii 1664.
Le G«' Oliva a Mgr de Laval
Quebecum in N. F., 111° ac Rev. episcopo petrœensi ac vie. ap.
Officiosissimas accepi III* ac R*^ D. V* litteras 15 sept, proximè elapsi ad me datas, quibus suum erga societatem nostrara animum nova benevolentiae significatione testatur et quasi non satis esset exemisse a decimis bona quae istic patres nostri possident et paraecias duas residentiis Sillerianae et Beatœ Magdalenae annexuisse, addit paratum se esse nihil non agere societatis noslrae filiorum causa. Gratias ago III* ac Rev® D. V* quam humillimè et studiosissimè possum eique polliceor Societatem nostram tôt beneficiis ipsi obstrictam benefactoris sui ac protectoris memorem semper futuram. Gaudeo quod labores patrum nostrorum, qui istic in salute animarum procurandâ versantur, sapientissimo Pastori probentur ; sciunt illi se à paterna ipsius charitate diligi ut filios, et illi vicissim parentem optimum ex
anirno colunt, nec levé certè habent in suis laboribus solatiura quod sciant se amari ab eo cui secundùm Deum placere admodùm cupiunt.
Quod ad Episcopatum, quem rex christ™"*', cujus incomparabilis pietas et zelus ad alterutrum orbem extenditur , fundare cupit in nova Francia, ubi primum certior factus ero quod de eo agatur apud summum pontificem, statim omni ope, quantum in me erit, negotium istud promovebo, nec suae sanclitali, data occasione, sïgnificare prœtermittam, quantum ecclesia Ganadensis debeat zelo 111. ac Rev. D. V* , cui me cum totâ societate nostra obstrictissimum agnosco.
Roma;, 6 Januarii 1665.
Mr.R DE Laval au Gȕ Oliva
Kebeci, 22 oct. 1665.
R. adm. Pater, accepi quas placuit Paternitati Y^ ad me dare litteras, quibus currentem ad majora benevolentiae erga societatem vestram officia, officiosis suis gratiarum actionibus non mediocriter impellit. Crescit in dies satisfactio quam de suis filiis hic degentibus semper speravi, quos ad omnia paratos invenio; si Deus promovere dignetur aparatum quem rex X™»-" instituit ad debellandos iroquœos, habebunt illi amplissimum campum, in quo decurrat ipsorum zelus et industria; ad quos sublevandos et corroborandos nihil opportunius fieri potest quam si P*^ V* alios hîic operarios mittat : messis enim multa, operarii autem pauci, maxime cum saecularium sacerdotum, prcesertim idoneorum rara sit admodum copia, et eorum mihi delectus sit faciendus, qui regulares non aversentur, ne operis féliciter incoepti progressus impediatur. Nescio utriim fînem habuerit negotium de episcopatu fixo hic statuendo, de quo superiore anno scripseram ; si quid in eo ad majorem Dei gloriam, judieio ptis yœ fuerit, non dubito quin data occasione, apud Sanctitatem suam quod fieri potest P»« V» perficial. Ad hœc meipsum et ecclesiam mihi creditam, SS. SS. et orationibus P*'» V* et totius societatis Commendo.
Le g»' Oliva a M(;r de Laval
Quebecum, 111'"° Ep'^ Petrœensi...
Gonsueta beneficentiae et benevolentiae ergo me suae Societatem que universam argumenta, illustr'"^ D'° V* hùc ad nos transmisit cura litteris 22 octobris prœteriti datis. Quae ergo omnia, qua debui gravi et venerabundi animi significatione accepi ; idque illmm £)ni yœ persuasum pridem esse et confido facile et vehementer cupio. Nec dubium quoque mihi esse potest, quin Patres istic nostri omnes, qui nova in Franciâ desunt, studiosissime colère semper paternam illam charitatem adnitantur, quâ ipsos complecti ill™» D'^ V» dignatur.
Quantum attinet ad negotiura de Ganadensi episcopatu à sede apostolicâ instituendo, maxime mihi esse cordi pergit ; atque ut felicius ex animi omnium nostri sententiâ transigatur, nihil nisi temporis opportunitatem expecto sumque sollicite in omnem occasionem intentus, ut illud proponere et urgere efficaciter possim. Speroque cura divinâ gratiâ rem aliquando tandem féliciter confectum iri. Saltem hoc habeat velim ill""* D'® V» animo suo fixum certumque, eam aequè mihi immo magis quam uUi mortalium esse cordi. Precor Dnum Deum ut humillimis meis votis annuat, tum ad optatum rei hujusce eventum, tum ad illmae D"'^ V* incolumitatcm, quam Divinee ejus majestati commendati finem facere nullum volo.
Romae, 1(3 martii 1666.
Mgr de Laval au G''^ Cliva
Rev. admodum Pater, Pro ea quae in ecclesiam mihi creditam redundat utilitate, non possum non gratulari P' V® imô nec beneficii loco non ponere quod tara egregii hoc anno societatis operarii ad nos pervenerint; pracsagium nobis fuit opportunum Victoria), pro qua nunc temporis, cum hœc scribo, acriter contra fîdei hostes pugnatur; ex illà enim pendet operariorum functio ad sementem, ad quam agros idoneos per victoriam praevidens diis messis, subministrat operarios qui suo tempore eos excolant; faxit Deus !
In negotio ad Episcopatûs tituluin obtinenduin à Sua Sanct^«, nullum video progressum. Urgeo tamen et hoc anno negotium apud omnes qui in eo aiiquid valent. Experientia enirn in dies fit nobis magis ac magis compertum ex hujus rei defectu, multa damna consequi ; usque adeo ut ex eo capite detrectent habitatores décimas solvere, quia nec episcopatûs, née parochi titulum habent, et sint quasi vagi et incerti pastores ; et hoc secundum est quod à Sua S^« saltem intérim postulo ut liceat mihi parochias harum regionum erigere in titulum et inter alias quebecensem, et eam sic erectam seminario nostro in perpetuum addicere, quod seminarium ex operariis seminarii Parisiensis ad exteras nationes conflavimus, quorum curae committere cogitamus quos ex indigenis gallis in collegio vestro studentibus, noverimus ad res ecclesiasticas idoneos; in his enim operariis habemus homines sanse doctrinae et eximiae pietatis, quibus juventutem informandam tuto credere possimus.
Hœc sunt praecipua, de quibus ad Suam Sanctitatem scribo ; si
aditura aliquem offendat P^^^ V* ad rem illam tractandam cum
summo Pontifice, rem ut puto Deo gratam et huic Ecclesiae
valdè proficuam prestabit, meque ex eo capite de novo devinctum
habebit, etsi jam totum societati multis titulis addictum. Deus
admodum pnam gtem yam galvam et incolumen servet ! admodum
B* P. V. H*""» et obs»""» servus. — Franciscus Epis. Petrensis,
