Voir plus haut pp. 281, 284, 296, 330 et

cursum ab antiquis christiani nominis hostibus obstinàtius retardari. Unum me recréât, adventus domirii baronis du Bois d'Avaugour, qui pro suo zelo, prudentia et animi fortitudine, iroqœorum audaciam, acceptis è Gallià suppetiis, retundet. Scribo ad P. ProY^^™ ut viros optimos seligat, praedictis militum subsidiis adjungendos, qui sub auspiciis 111* ac R* D. V* fidem longé

latèque diffundant. Deus servet incolumem

Romae, 6 martii, 1662.

Le G^^ Oliva a Mgr de Laval

Parisios, ill"^*' ac rev. episcopo Petrœensi ac vie. ap. in N. Francia.

Intellexi ex litteris P. H™' Lalemant aliorumque patrum qui in missione Ganadensi versantur paternum afPectum quo eos Ulma j) y complectitur, simulque continua bénéficia quibus ipsorum omnium corda sibi dudum indissolubili fîlialis amoris nodo conjunxit. Hœc peculiaria testimonia cura in totam societatem nostram redundent, muneris mei esse duxi, peculiari meo omniumque nomine gratias illi habere, quod hisce litteris meis facio quam studiosissime et humillimè possum. Et licet ill"™* D. V^ pro ardentissimo animarum zelo quo flagrat operarios evangelii suis precibus ubique comitetur, tamen mihi temperare non possum quin patres nostros in média barbarie degentes et continuis et novis aerumnis afflictos amantissimi praesulis curae ac patrocinio commendem ; illi vicissim, ut à rpe habent in mandatis, tantum benefactorem et patronum suis semper obsequiis omnique quœ debetur observantia et amore prosequentur. I[lam jQem yam £)eus pro bouo uasceutis ecclesiae Ganadensis diu servet incolumem.

Romœ, 25 dec. 1662.

Le G^* Cliva a Mgr de Laval.

Quebecum in N. Francia, 111. ac Rev. D. episcopo petrœensi...

Agnosco ex litteris 111. ac Rev. D. V'*' singularem benevolen-

tiam qua societatem nostram complectitur, et cum ea qua par est

gratiararn actioiie et siiiceri mei animi gratitudine admitto favorem quem Patribus nostris in Nova Franciâ degentibiis, ac nominatim in residentiis Syllerianae etBeataî magdalenœ conferre meditatur. De modo autem uniendi prœdiclis residentiis décimas ecclesiasticas. is mihi videtur instituto nostro commodior ; si nem|)e quamdiù regio ista laborabil inopiîi sacerdotum saecularium, tandiu nostri curam gérant parœciai'um illarum ; cum autem suppetent sacerdotes externi, tune rejectà in eos animarum cura, vicarios episcopo pro tempore existenti offerant ab ipso approbandos, eisque ut fit in Galliis pensionem solvent ex reditibus annexarum parœciarum. Gumqiie alius modus convenientior mihi non occurrat, superest ut actis iterùm humillimè gratiis ill^ ac Rev* D. V« , cui se societas nostra summè obstrictam fatetur, aeternumque fatebitur, enixè efflagitem, ut dignetur paternum illum amorem erga operarios nostros conservare, quos vicissim non desinam quâ apud eos aucloritate valeo obstringere, ut tantâ gratia se dignos omni officiorum génère studeant exhibere. Ego verô assiduis apud Deum precibus agere pergam ut quem nascenti ecclesiae parentem dédit, duitissimè servet.

Romae, XI martii 1664.

Le G'' Oliva a Mgr de Laval

Quehecaui in N. F., 111° ac Rev. episcopo petrœensi ac vie. ap.

Officiosissimas accepi 111® ac R* D. V* litteras 15 sept, proximè elapsi ad me datas, quibus suum erga societatem nostram animum nova benevolentiœ significatione testatur et quasi non satis esset exemisse a decimis bona quae istic patres nostri possident et paraecias duas residentiis Sillerianae et Beat.ie Magdalenae annexuisse, addit pjiratum se esse nihil non agere societatis nostrae filiorum causa. Gratias ago III'*' ac Rev* D. V"' quam humillimè et studiosissimè possum eique polliceor Societatem nostram tôt beneficiis ipsi obstrictam benefactoris sui ac protectoris memorem sem|)er futuram. Gaudeo quod labores patrurr^ nostrorum, qui istic in sainte animarum procuranda versantur, sapientissimo Pastori probentur ; sciunt illi se à paterna ipsius charitate diligi ut filios, et illi vicissim parentem o[)tinmm ex

animo colunt, nec levé certè habent in suis laboribus solatiura quod sciant se ainari ab eo cui secundùm Deum placera admodùm cupiunt.

Quod ad Episcopatum, quem rex christ™"'', cujus incomparabilis pietas et zelus ad alterutruin orbem extenditur , fundare <cu[)it in nova FranciA, ubi primum certior factus ero quod de eo agatur apud summum pontifîcem, statim omni ope, quantum in me erit, negolium istud promovebo, nec suie sanctitati, data occasione, sïgnificare prœterraittam, quantum ecclesia Ganadensis debeat zelo 111. ac Rev. D. Y^ , cui me cum totâ societate nostrà obstrictissimum agnosco.

Roma), 6 Januarii 1665.

Mgr de Laval au G^^ Oliva

Kebeci, 22 oct. 1665.

R. adm. Pater, accepi quas placuit Paternitati V"^ ad me dare iitteras, quibus currentem ad majora benevolentiae erga societatem vestram officia, officiosis suis gratiarum actionibus non mediocriter impellit. Crescit in dies satisfactio quam de suis filiis hic degentibus semper speravi, quos ad omnia paratos invenio; si Deus promovere dignetur aparatum quem rex X™»-* instituit ad debellandos iroquœos, habebunt illi amplissimum campum, in quo decurrat ipsorum zelus et industria; ad quos sublevandos et corroborandos nihil opportunius fîeri potest quam si P^'^ V«» alios hùc operarios mittat : messis enim multa, o[)erarii autem pauci, maxime cum sœcularium sacerdotum, prcesertim idoneorum rara sit admodum copia, et eorum mihi delectus sit faciendus, qui regulares non aversentur, ne operis féliciter incœpli jirogressus impediatur. Nescio utrùm finem habuerit negotium de episcopatu fixo hic statuendo , de quo superiore anno scripseram ; si quid in eo ad majorem Dei gloriam, judicio ptis yae fuerit, non dubito quin data occasione, apud Sanctitatem suam quod fieri potest P*** V*"* perficiat. Ad hœc meipsum et ecclesiam mihi creditam, SS. SS. et orationi])us P*'" V® et totius societatis Gommendo.

Le G^^ Oliva a Mgr de IjAval

Quebecum, 111'"*^ Ep° Petrœensi...

Gonsueta benefîcentise et benevolentiae ergo me suse Societatera que universam argumenta, illustr™» D'° V^ hùc ad nos transmisit cura litteris 22 octobris praeteriti datis. Quee ergo omnia, qua debui gravi et venerabundi animi signifîcatione accepi ; idque iUmffî ]3ni yœ persuasuui pridem esse et confido facile et veheraenter cupio. Nec dubium quoque mihi esse potest, quin Patres istic nostri omnes, qui nova in FranciA desunt, studiosissime colère semper paternam illam charitatem adnitantur, qua ipsos complecti ill'"^ D'"^ V^ dignatur.

Quantum attinet ad negotium de Ganadensi episcopatu à sede apostolicâ instituendo, maxime mihi esse cordi pergit ; atque ut felicius ex animi omnium nostri sententia transigatur, nihil nlsi temporis opportunitatem expecto sumque sollicite in omnem occasionem inlentus, ut illud proponere et urgere efficaciter possim. Speroque cum divinâ gratiâ rem aliquando tandem féliciter confectum iri. Saltem hoc habeat velim ill*"» D'° V* animo suo fixum certumque, eam aequè mihi immo magis quam ulli mortalium esse cordi. Precor Dnum Deum ut humillimis meis votis annuat, tum ad optatum rei hujusce eventum, tum ad i[lmae [)nis ya? incolumitatcm, quam Divina3 ejus majestati commendati lînem facere nullum volo.

Romae, IG martii 1666.

Mgk de Laval au G"*^ Oliva

Rev. admodum Pater, Pro ea quae in ecclesiam mihi creditam redundat utilitate, non possum non gratulari P' V® imô nec beneficii loco non ponere quod tam egregii hoc anno societatis operarii ad nos pervenerint; prœsagium nobis fuit opportunum victoriae, pro qua nunc temporis, cum hœc scribo, acriter contra fidei hostes pugnatur; ex illa enim pendet operariorum functio ad sementem, ad quam agros idoneos per victoriam praîvidens dus messis, subministrat operarios qui suo tempore eos excolant; faxit Deus !

In negolio ad Episcopatûs tituluin obtinendum à Sua Sanct'®, nullum video progressum. Urgeo tamen et hoc anno negotium apud omnes qui in eo aiiquid valent. Experientia enim in dies fit nobis magis ac magis compertum ex hujus rei defectu, multa damna consequi ; usque adeô ut ex eo caj)ite detrectent habitatores décimas solvere, quia nec episcopatûs, nec parochi titulum habent, et sint quasi vagi et incerti pastores ; et hoc secundum est quod à Sua S*® saltem intérim postulo ut liceat mihi parochias harum regionum erigere in titulum et inter alias quebecensem, et eam sic erectam seminario nostro in perpetuum addicere, quod seminarium ex operuriis seminarii Parisiensis ad exteras nationes conflavimus, quorum curae committere cogitamus quos ex indigenis gallis in collegio vestro studentibus, noverimus ad res ecclesiasticas idoneos; in his enim operariis habemus homines sanae doctrinae et eximiaî pietatis, quibus juventutem informandam tuto credere possimus.

Hoec sunt praecipua, de quibus ad Suam Sanctitatem scribo ; si

aditum aliquem offendat P*^^^ V* ad rem illam tractandam cum

summo Pontifice, rem ut puto Deo gratam et huic Ecclesiae

valdè proficuam prestabit, meque ex eo capite de novo devinctum

habebit, etsi jam totum societali multis titulis addictum. Deus

admodum P^am gtem yam salvam et incolumen servet ! admodum

B'» P. V. H"™"^ et obs"»"^ servus. — Franciscus Épis. Petrensis,