Voir plus haut pp. 281, 284, 296, 330 et

cursum ab antiquis christiani nominis hostibus obstinatius retardari. Unum me recréât, adventus domirii baronis du Bois d'Avaugour, qui pro suo zelo, prudentia et animi fortitudine, iroqœorum audaciam, acceptis è Gallià suppetiis, retundet. Scribo ad P. Prov*^™ ut viros optimos seligat, praedictis militum subsidiis adjungendos, qui sub auspiciis III* ac R* D. V* fidem longé

latèque diffundant. Deus servet incolumem

Romae, 6 martii, 1662.

Le G**^ Oliva a Mgr de Laval

Parisios, ill'"° ac rev. ej)iscopo Petrœensi ac vie. ap. in N. Francia.

Intellexi ex litteris P. H™' Lalemant aliorumque patrum qui in missione Ganadensi versantur paternum affectum quo eos m™» D. V. complectitur, simulque continua bénéficia quibus ipsorum omnium corda sibi dudum indissokibili lilialis amoris nodo conjunxit. Hîec peculiaria testimonia cum in totam societatem nostram redundent, muneris mei esse duxi, peculiari meo omniumque nomine gratias illi habere, quod hisce litteris meis facio quam studiosissime et humillimè possum. Et licet ill™* D. Y^ pro ardentissimo animarum zelo quo flagrat operarios evangelii suis precibus ubique comitetur, tamen raihi temperare non possum quin patres nostros in mediâ barbarie degentes et continuis et novis œrumnis afflictos amantissimi prœsulis curae ac patrocinio commendem ; illi vicissim, ut à me habent in mandalis, tantum benefactorem et patronum suis semper obsequiis omnique quœ debetur observantia et amore prosequentur. Illam i3em yara Deus pro bono nascentis ecclesiae Ganadensis diu servet incolumem.

Romaî, 25 dec. 1662.

Le G^^ Oliva a Mgr de Laval.

Quebecum in N. Francia, 111. ac Rev. D. episcopo petrœensi...

Agnosco ex litteris 111. ac Rev. D. V* singularem benevolen-

tiam qua societatem nostram complectitur, et cum eâ qua par est

gratiarain actioiie et siaceri mei animi gratitudiiie adinitto favorem quem Patribus nostris in Nova Francià degentibiis, ac nominatim in residentiis Syllerianae etBeata^ magdalenae conferre meditatur. De modo autem uniendi prsediclis residentiis décimas ecciesiasticas, is mihi videtur instituto nostro commodior; si nem|)e quamdiù regio ista laborabit inopià sacerdotum siiecularium, tandiu nostri cumm gérant parœciaï-um illarum ; cum autem suppetent sacerdotes externi, tune rejectà in eos aniujarum cura, vicarios episcopo pro tempore existent! offerant ab ipso approbandos, eisque ut fit in Galliis pensionem solvent ex reditibus annexarum parœciarum. Gumque alius modus convenientior mihi non occurrat, superest ut actis iterùm humillimè gratiis ill^ ac Rev* D. ¥=« , cui se societas nostra sumraè obstrictam fatetur, aeternumque fatebitur, enixè efflagitem, ut dignetur paternum illum amorem erga operarios nostros conservare, quos vicissim non desinam quâ a|)ud eos aucloritate valeo obstringere, ut tantâ gratia se dignos omni officiorum génère studeant exhibere. Ego verô assiduis apud Deum precibus agere pergam ut quem nascenti ecclesiœ parentem dédit, duitissimè servet. Romae, XI martii 1664.

Le 0=*' Oliva a Mgr de Laval

Qaeheciun in N. F., 111° ac Rev. episco[)0 petrœensi ac vie. ap.

Officiosissimas acce|>i 111-'^ ac R"^ D. V* litteras 15 sept, proximè elapsi ad me datas, quibus suum erga societatem nostram animum nova benevolentiae significatione testatur et quasi non satis esset exemisse a decimis bona quae istic patres nostri possident et para^cias duas residentiis Sillerianae et Beata^ ^lagdalenae annexuisse, addit paratum se esse nihil non agere societatis nostrae fdiorum causa. Gratias ago 111* ac Rev»' D. V'*^ quam humillimè et studiosissimè possum eique polliceor Societatem nostram toi beneficiis ipsi obstrictam benefactoris sui ac protectoris memorem semper futuram. Gaudeo quod hibores patrum nostrorum, qui istic in sainte animarum procurandâ versantur, sapientissimo Pastori probentur ; sciunt illi se à paterna ipsius charitate diligi ut fdios, et illi vicissim parentem optimum ex

iinimo colunt, nec levé certè habent in suis laboribus solatium quod sciant se amari ab eo cui secundiim Deum |)lacere admodùm cupiunt.

Quod ad Episcopatum, quem rex christ"'"^, cujus inconiparabilis pietas et zelus ad alterutruin orbem extenditur , fundare cupit in nova Francià, ubi primum certior factus ero quod de eo agatur apud summum pontificeni, statim omni ope, quantum in me erit, negolium istud promovebo, nec suœ sanctitati, data occasione, sïgnificare pnetermittam, quantum ecclesia Ganadensis debeat zelo 111. ac Rev. D. V"" , cui me cum totâ societate nosti'à obstrictissimum agnosco.

Romœ, 6 Januarii 1665.

Mr.R DK Laval au G»^ Oliva

Kebeci, 22 oct. 1665.

R. adm. Pater, accepi quas placuit Paternitati V* ad me dare litteras, quibus currenteni ad majora benevolentiae erga societatem vestram officia, officiosis suis gratiarum actionibus non mediocriter impellit. Grescit in dies satisfactio quam de suis filiis hic degentibus semper sjieravi, quos ad omnia paratos invenio; si Deus promovere dignetur aparatum quem rex X"™^^ instituit ad debellandos iroquœos, habebunt illi amplissimum campum, in quo decurrat ipsorum zelus et industria; ad quos sublevandos et corroborandos nibil opportunius fîeri potest quam si P^'' V» alios hùc 0|)erarios mittat : messis enim multa, operarii autem pauci, maxime cum Scccularium sacerdotum, prœsertim idoneorum rara sit admodum copia, et eorum mihi delectus sit faciendus, qui regulares non aversentur, ne operis féliciter incœpti progressus impediatur, Nescio utrùm finem habuerit negotium de episcopatu fixo hic statuendo , de quo superiore anno scripseram ; si quid in eo ad majorem Dei gloriam, judicio ptis Vœ fuerit, non dubito quin data occasione, apud Sanctitatem suam quod fîeri potest P-''*^ V** perficiat. Ad hœc meipsum et ecclesiam mihi creditam, SS. SS. et orationibus P*''' V* et totius societatis Gommendo.

Le G^i Oliva a M(;r de Laval

Quebecum, 111'"° Ep° Petrœensi...

Gonsueta beneficentiœ et benevolentiae ergo me suse Societatem que universam argumenta, illustr™** D'° V^ hùc ad nos transmisit cum litteris 22 octobris praeteriti datis. Quae ergo omnia, qua debui gravi et venerabundi aniiiii significatione accepi ; idque iUmffî Y)ni yee persuasum pridem esse et confido facile et vehementer cupio. ?Sec dubium quoque mihi esse potest, quin Patres istic nostri omnes, qui nova in Franciâ desunt, studiosissime colère semper paternam illam charitatem adnitantur, quà ipsos complecti ill"^» D''^ V^ dignatur.

Quantum attinet ad negotium de Ganadensi episcopatu à sede apostolica instituendo, maxime mibi esse cordi pergit ; atque ut felicius ex animi omnium nostri sententià transigatur, nihil nisi temporis opportunitatem expecto sumque sollicite in omnem occasionem inlentus, ut illud proponere et urgere efficaciter possim. Speroque cura divinâ gratiâ rem aliquando tandem féliciter confectum iri. Saltem hoc habeat velim ill'"* D'° V» animo suo fixum certumque, eam œquè mihi immo magis quam ulli mortalium esse cordi. Precor Dnum Deum ut humillimis meis votis annuat, tum ad optatum rei hujusce eventum, tum ad illmœ D"'*^ V* incolumitatem, quam Divinœ ejus majestati commendati finem facere nullum volo.

Roma3, IG martii 166G.

^Igiî de Laval au G-^^ Oliva

Rev. admodum Pater, Pro ea quœ in ecclesiam mihi creditani redundat utilitate, non possum non gratulari P' V* imô nec beneficii loco non ponere quod tam egregii hoc anno societatis operarii ad nos pervenerint ; prœsagium nobis fuit opportunum victoriae, pro qua nunc temporis, cum hœc scribo, acriter contra fidei hostes pugnatur; ex illA enim pendet operariorum functio ad sementem, ad quam agros idoneos per victoriam prœvidens dus messis, subministrat operarios qui suo tempore eos excolant faxit Deus !

In negolio ad Episcopatiis tituluin obtinenduiii à Sua Sanct**', nullum video progressum. Urgeo tamen et hoc anno negotium apud omnes qui in eo aliquid valent. Experientia enim in dies fit nobis magis ac magis compertum ex hujus rei defectu, multa damna consequi ; usque adeô ut ex eo capite detrectent liabilatores décimas solvere, quia nec episcopatus, nec parochi tituluni habent, et sint quasi vagi et incerti pastores ; et hoc secundum est quod à Sua S^^ saltem intérim postulo ut liceat mihi parochias harum regionum erigere in titulum et inter alias quebecensem, et eam sic erectam seminario nostro in perpetuum addicere, quod seminarium ex operariis seminarii Parisiensis ad exteras nationes conflavimus, quorum cura^ committere cogitamus quos ex indigenis gallis in collegio vestro studentibus, noverimus ad res ecclesiasticas idoneos; in bis enim operariis habemus homines sanse doctrinee et eximiai pietatis, quibus juventutem informandam tuto credere possimus.

Ha^c sunt praecipua, de quibus ad Suam Sanctitatem scribo ; si

aditum aliquem offendat P*«^ V* ad rem illam tractandam cum

summo Pontifice, rem ut puto Deo gratam et huic Ecclesiae

valdè proficuam prestabit, meque ex eo capite de novo devinctum

habebit, etsi jam totum societali multis titulis addictum. Deus

admodum P^am B*®"' V**"^ salvam et incolumen servet ! admodum

B»-' P. V. H'""^ et obs^""^ servus. — Franciscus Epis. Petrensis,