‹ Les marquilliers laïcs de Notre-Dame de ParisChapitre 199 sur 226 · Addition ms. A des Stat · texte numérisé non relu

Addition ms. A des Stat

3 14 DE NOTRE-DAME. [l55]

et quod dicte domus cum suis pertinenciis adjudicarentur eisdem. Cumque ad peticionem dictorum religiosorum fuisset par dictum camerarium facta dictarum domorum ostensio, et post ostensionem predictam fuissent predicti religiosi pluries per dictum camerarium positi in defectu, die certa assignata postmodum coram dicto camerario ad audiendum jus super premissis, dictus camerarius, viso processu coram se habito, saisinam dictarum domorum per suum judicium adjudicavit liberis antedictis. A quo judicato tamquam a falso et pravo dicti religiosi ad prepositum parisiensem appellarunt. Dicto vero preposito in causa appellationis hujusmodi, vocatis partibus, procedente, dicti religiosi sufficienter vocati, ut dicitur, pluries positi fuerunt in defectu, et finaliter idem prepositus in causa hujusmodi ulterius procedens certam diem partibus de earum consensu ad diffinitivam sententiam super hoc audiendam assignavit. Ad quem diem, dictis partibus comparentibus, idem prepositus, auditis hinc inde propositis, et visis processibus tam in curia seculari dictorum matriculariorum quod coram eodem preposito super hoc habitis, per suum judicium pronunciavit dictos religiosos a sua appellacione totaliter cecidisse et dicti camerarii sentenciam debere execucioni mandari. A cujus prepositi judicato tamquam falso et pravo dicti religiosi ad nostram curiam appellaverunt. Gonstitutis igitur in curia nostra dictis partibus in causa appellacionis predicte et auditis hinc inde propositis, visis etiam omnibus processibus et judicatis predictis, per Curie nostre judicium dictum fuit predictum prepositum bene judicasse et dictos appellantes maie appellasse et quod ipsi hoc emendabunt. Goy reportavit. Jo. ante Nativitatem Domini.

i5 mars i320 (n. st.).

Arrêt du Parlement confirmant en appel un jugement d'appel du bailli de Vérêque de Paris, confirmatif d'une sentence interlocutoire rendue par Michel, marguillier laïc de Notre-Dame de Paris, dans un différend entre Pierre de Cahors et Jeanne, sa femme, d'une part, et Guillaume de « Segnoncuria » , prévôt du Mont-Saint-Éloi*, de l'autre.

Arch. nat. XU 5, fol. 20. — Copie du xvi« siècle. Bibl. nat., nouv. acq. fr. 21246, fol. 34 v".

Indiq. : Boutaric, Actes du Parlement, n" 601 1 2.

Lite mota coram ballivo episcopi Parisiensis in causa appellatio-

1. Le Mont-Saint-Eloi, Pas-de-Calais, arr. d'Arras, cant. de Vimy.

2. L'analyse donnée par Boutaric est la suivante : « Arrêt confirmant

[l56] LES MARGUILLIERS LAÏCS 3l5

nis inter Petrum de Caturco et Johannam ejus uxorem, appellantes ex una parte, et fratrem Guillelmum de Segoncuria, prepositum Montis Sancti Eligii, ac Michaelem, matricularium, nomine suo et sociorum suorum matriculariorum laicorum in ecclesia béate Marie Parisiensis appla[njtes ex altéra, super eo quod dicti conjuges coram dicto ballivo proponebant examinationem testium, per dictum prepositum productorum ad probandum quoddam factum prejudiciale ad finem quod depositio Ysabellis, uxoris Galtheri Fabri, testis producte per dictum prepositum contra dictos conjuges in causa principali pendente inter dictas partes coram dicto Michaele remaneret in dicto eorum processu et dicto preposito profîceret quantum deberet de jure, per dictum Michaelem matricularium factam non valere, propter hoc videlicet quod concordatum fuerat inter dictas partes coram dicto judice quod Giranmus de Ghastres et Symon de Boissiaco, notarii castelleti Parisiensis, examinarent dictos testes per dictum prepositum sub dicto facto prejudiciali producendo, et quod dictus Michael recognoverat in judicio coram dicto ballivo quodipse sine dictis Giranmo et Symone examinaverat dictos testes, dicebantque dicti conjuges quod ipsi predicti coram dicto Michaele proposuerant et quod dictus prepositus solummodo proposuerat quod dicti conjuges non erant admittendi ad premissa. Super quibus sic propositis dicte partes petierunt per dictum Michaelem jus sibi reddi, et quod dictus judex, omisso eo super quo dicte partes petebant, jus pronunciaverat et per jus quod non obstantibus proposit[is] per dictos conjuges procederetur ulterius ad audiendum jus super diffiniti[v]a in dicta principali causa. A quo judicato, tanquam nullo, et, si aliquid esset, tanquam a falso et pravo appellaverant dicti conjuges ad ballivum predictum ut dicebant, petentes per dictum ballivum pronunciari eos bene appellase et dictum Michaelem maie judicasse causis et rationibus supradictis. Predictis preposito et Michaele proponentibus ex adverso coram dicto ballivo quod dicti conjuges, ad finem quod examinatio testium dicti prepositi, ad probandum dictum factum prejudiciale, per dictum

une sentence du bailli de l'évêque de Paris confirmative d'une sentence interlocutoire rendue par Michel, marguillier lai de Notre-Dame de Paris, pour Robert Langlais, de Saint-Maur, contre Jean des Champs, chevalier. » Cette notice résulte d'une confusion entre deux arrêts distincts et n'offrant aucune relation entre eux; l'un, transcrit au fol. 20 du registre original, est celui qui est analysé et publié ici; l'autre, transcrit au fol. 21 du même registre, est un arrêt en appel confirmant en partie seulement une sentence du prévôt de Paris dans un différend entre Robert l'Anglais, de Saint-Maur, et Jean des Champs, chevalier, au sujet de la saisie par ce dernier du fonds et des fruits d'une vigne située dans sa censive à Milly et appartenant audit Robert.

3l6 DE NOTRE-DAME. [l^y]

Michaelem facta non valeret, solummodo proposuerant quod dictus judex examinaverat dictos testes cum Stephano de Baigney, clerico camerarii béate Marie Parisiensis, et cum hoc quidem, procurator dicti prepositi potaverat in taberna cum dicto judice, pendente dicta examinatione, ut dicebant, proposueratque predictus prepositus, ut dicebant, plures alias rationes ad finem quod rationes predicte dictorum conjugum non erant digne responsione quodque dictus judex, non obstantibus dictorum conjugum predictis rationibus, pronunciaverat per suam interlocutoriam dictam examinationem per eum factam valere et quod dicte partes debebant ulterius procedere in diffinitiva super causa principali predicta. A quo judicato tanquam falso et pravo dicti conjuges appellaverant ad ballivum predictum ut dicebant prepositus et Michael antedicti, super quibus hinc inde propositis, lite coram dicto ballivo contestata, testibus productis ab utraque parte juratis, examinatis et habitis pro publicatis, dictus ballivus, visis depositionibus testium super hoc productorum et racionibus parcium ac toto processu, per suum judicium pronunciavit in hune modum : Nos dicimus et per jus quod bene fuit judicatum per Michaelem, matricularium, nomine suo et sociorum suorum, pro preposito Montis Sancti Eligii contra Petrum de Garurco {sic) et uxorem suam et quod maie fuit appellatum per dictos conjuges et remittimus curiam dicte cause matriculariis predictis. A quo quidem judicato tanquam falso et pravo dicti conjuges ad nostram curiam appellarunt. Auditis igitur dictis partibus in curia nostra in causa appellationis predicte visoque diligenter processu et judicato predictis, per curie nostre judicium dictum fuit predictum matricularium ac eciam dictum ballivum bene judicasse et dictos conjuges maie appellasse et quod ipsi hoc emendabunt. Robertus de Magnavilla reportavit. Datum xv die marcii.

23 juillet i322.

Le chapitre de Notre-Dame de Paris confirme un statut ancien concernant le droit des marguilliers clercs et laïcs à des émoluments pour les doubles et demi-doubles anciens et nouveaux.

Copie du xvr siècle. Bibl. nat., nouv. acq. fr. 21246, fol. 36.

Universis présentes litteras inspecturis, A., decanus et capitulum ecclesie Parisiensis, eternam in Domino salutem. Notum facimus quod matriculariis tam sacerdotibus quam laicis ecclesie nostre nobis congruentibus de hoc quod non satis faciebat eisdem in duplis et semi duplis de novo institutis ac etiam de quibusdam antiquis,

[l58] LES MARGUILLIERS LAÏCS 3l7

repertum fuit in martrologio nostro, quod pro carta reputamus, fuisse alias (?) super hoc ordinatum et statutum in hune modum : Item de tertio articulo ordinamus et pronunciamus quod satisfiat eisdem matriculariis in duplis et semi duplis de novo institutis et de cetero instituendis quemadmodum de antiquis in Parisiensi ecclesia observatur^ Unde nos, hujusmodi statutum approbantes et omnem discordiam super hoc amputare volentes, decernimus per présentes debere de cetero satisfieri eisdem matriculariis in omnibus et singulis duplis et semi duplis tam antiquis quibuscumque quam de novo institutis et imposterum instituendis. Quod ut firmum et stabile perseveret presentibus litteris nostrum sigillum fecimus apponi. Datum anno Domini millesimo GGGo vigesimo secundo die veneris post festum béate Marie Magdalene.

25 juin i328.

Ordonnance du chapitre touchant le service dit par les marguilliers laïcs.

Orig. : Arch. nat., L464, n" 17.

Copie ancienne dans le Liber sacramentorum, Arch. nat., LL79, p. 46 (anc. fol. XXVIII v°). — Copies diverses (xv'-xvii° siècle). Arch. nat., L53i.

PuBL. : Guérard, Cartul. de Notre-Dame, t. III, p. 417, d'après le Liber sacramentorum.

Universis présentes litteras inspecturis, decanus et capitulum ecclesie Parisiensis, salutem in Domino. Notum facimus quod, ex parte procuratoris nostri, fuit propositum coram nobis, quod matricularii laici ecclesie nostre fecerunt et faciebant defectus, super contentis in articulis infrascriptis, ad que tenebantur et tenentur ex eorum fundacione, super quorum articulorum aliquibus, per venerabiles viros, magistrum Stephanum de Novilla, succentorem, dominos Odonem de Senonis et Johannem de Arpadella, concanonicos nostros, ad hoc a nobis, de consensu dictorum matriculariorum, deputatos, extitit ordinatum, prout inferius continetur. Deffectus quos committunt matricularii laici, qualibet die, et commiserunt ab annis decem citra et amplius :

Primo debent duo ex ipsis in ecclesia de nocte jacere, qualibet nocte. Super isto primo articulo ordinatum est quod, sub pena decem et octo denariorum pro qualibet nocte, tam presbiteri quam laici matricularii jaceant personaliter in ecclesia, nisi capitulum, de gracia, concédât quod hoc faciant, usque forte ad tempus, per alium.

Page 1