‹ Les marquilliers laïcs de Notre-Dame de ParisChapitre 203 sur 226 · I. Blanc dans le ms · texte numérisé non relu

I. Blanc dans le ms

mittentes, mandamus quatinus super hiis et partibus auditis exhibeant... justicie complementum. Ab omnibus autem judiciariis et subditis nostris tibi in premissis pareri volumus et intendi, nolumus tamen quod de cause cognitione te uUatenus intermittas. Presentibus post annum minime valeturis. Datum Parisius viiia die jullii, anno Domini millésime CGC» sexagesimo quinto et regni nostri secundo.

4 novembre 1872.

Aimeri, évêque de Paris, en échange des trente livres de rente que les marguilliers laïcs de Notre-Dame avaient sur le travers de Conflans- Sainte- Honorine, leur donne vingt livres de rente assignées provisoirement sur ses revenus ordinaires.

Orig. : parch. scellé sur double queue. Arch. nat., S 852.

Universis présentes litteras inspecturis, Aymericus, divina miseracione Parisiensis episcopus, salutem in Domino. Gum in et super partibus et porcionibus quas quondam habebant et possidebant super redditibus, proventibus seu emolumentis transversi seupeagii portus de Gonfluentio sancte Honorine, nostre dyocesis, defuncti domini Erardus et Bouchardus de Montmorenciaco milites, que quidem partes seu porciones post ipsorum militum obitum, defuncto domino Simoni de Gauda militi racione seu ad causam uxoris sue et dominis Guydonide Laval et Herveo Du Léon militibus devenerant, quatuor matricularii laici ecclesie nostre Parisiensis, quorum officia ad collacionem nostram spectant et pertinent pleno jure, triginta libr. par. annui et perpetui redditus admortizatas, videlicet super parte dicti domini Erardi viginti lib. duodecim sol. sex den. par. et super parte dicti domini Bouchardi decem lib. septem sol. sex den. par. quolibet anno, tribus terminis, videlicet in quolibet festorum Ascensionis Domini, Omnium Sanctorum et Purificacionis béate Marie decem lib. par. consueverunt percipere et habere, cumque dicti matricularii dictas triginta lib. par., obstantibus pluribus aliis redditibus quos quolibet anno et super dicto transverso seu paiagio tanquam dominus proprietarius ipsius principalis pre omnibus aliis percipimus et habemus et eciam quia emolumenta transversi seu paiagii predicti interdum et sepius ad solvendum onera quibus sunt ordinati suppetere seu sufficere nequiverunt, jam diu minime potuerunt percipere nec habere, quapropter nobis tanquam superiori domino dicti portus sepe venerint querelosi, notum facimus quod nos, considérantes premissa, habito colloquio cum Henrico Werri, Roberto Muguet, Johanne Buchet et Alberto Fabri,

dicta quatuor officia matriculariatus sive matricularie obtinentibus, et qui pro ipsis officiis nobis ut tenentur fecerunt homagium et prestiterunt fidelitatis juramentum, nobisque ex nostra et dictis iiiior matriculariis ex sua parte bene et provide consultis, eciam utilitate prefata pro bono utriusque partis, videlicet ecclesie nostre et officiorum predictorum pro tempore moderno et futuro, attento, et considerato quod ipsi matricularii a dictis triginta lib. solvi non possint ut premittitur nec est verissimile quod cito aut commode ab ipsis solvi debeant seu possint in futurum, a dictis Henrico, Roberto, Johanne et Alberico, matriculariis predictis, coram nobis propter hoc comparentibus pro se et successoribus suis, dictas triginta lib. par. redditus annui nobis, pro nobis, successoribus nostris, tradentibus, cedentibus et transferentibus una cum omnibus juribus, accionibus, racionibus et causis que et quas ipsis in eisdem triginta lib. redditus competebant aut competere poterant et cum omnibus arreragiis propter hoc eisdem matriculariis debitis supra dicto transverso se dessaisiendo et devestiendo in manibus nostris tanquam domini dicti portus de eisdem triginta lib. redditus predicti, ipsum redditum XXX lib. par. una cum arreragiis predictis recepimus et ipsum redditum domanio nostro et ecclesie Parisiensis perpetuo univimus, statuendo ut ipsa triginta lib. redditus de cetero inter redditus ecclesie nostre et cum eis perpetuo numerentur. Pro quibus triginta lib. par. annui redditus admortizatis nos, volentes eisdem matriculariis recompensacionem facere juxta posse competentem, eisdem pro ipsis et in excambio ipsarum assignavimus et tenore presencium assignamus et ex nunc in et super recepta nostra ordinaria viginti lib. par. redditus, donec eisdem matriculariis assignaverimus dictas viginti lib. bene et sufficienter admortizatas in bono loco et tuto ac securo in nostra terra et jurisdicione seculari Parisiensi; ubi per eorum manus potuerunt ipsas viginti lib. admortizatas quolibet anno de cetero perpetuo pacifice percipere ethabere et ipsas libère tenere, retinere ac tali modo et forma quibus dictas triginta lib. redditus super dicto transverso hactenus tenuerunt. Quam quidem assignacionem promisimus et per présentes promittimus ipsis matriculariis pro se et successoribus suis facere infra très annos a data presencium computandos. Quas quidem viginti lib. par. annui et perpetui redditus admortizatas eisdem per nos, ut premittitur, in excambio traditas ipsi matricularii quolibet anno percipient et habebunt duobus terminis in anno, videlicet medietatem in festo Nativitatis Domini et aliam medietatem in festo Nativitatis beati Johannis Baptiste, primo termino incipiente in festo Nativitatis Domini proxime futuro. Promittimus insuper bona fide, nostro et ecclesie nostre nominibus, ipsas viginta lib. annui et perpetui redditus admortizatas dum sint ut premittitur eisdem matriculariis firmiter(?)

assignate ipsis et successoribus suis garentisare et defendere nostris et successorum nostrorum Parisiensium episcoporum propriis sumptibus et expensis, ipsosque et successores suos predictos servare ab omni evictione earumdem, et in casu quo ab ipsis evicerentur promittimus eisdem et successoribus suis aliam assignacionem facere in alio loco in dicta terra et jurisdicione nostra seculari Parisiensi, ubi ipsas viginti lib. admortizatas perpétue et pacifice et secure poterunt percipere et habere eisque restituere, refundere et ressartire omnes custus, misias, dampna deperdita et interesse quos, quas et que ipsos vel eorum successores pati aut sustinere contingeret occasione premissorum non completorum modo quo superius exprimuntur, sub obligacione omni et singulorum bonorum nostrorum et ecclesie nostre ac successorum nostrorum Parisiensium episcoporum presencium et futurorum ac eciam sub et cum omni juris et facti renunciacione, etc. In cujus rei testimonium nostrum presentibus litteris fecimus apponi sigillum. Datum Parisius die iiii novembris anno Domini millesimo GGCo septuagesimo secundo.

Sur le replis : de Sanctis.

27 août i386.

Henri Verri, marguillier laïc de Notre-Dame de Paris, donne quittance pour lui et ses collègues aux exécuteurs testamentaires de Girard de Vervins, chanoine de Paris, d'une somme de 24 francs d'or à laquelle se montait la composition faite avec lesdits exécuteurs par lesdits marguilliers à raison de leur droit sur le lit funèbre dudit Girard K

Copie du xvi^ siècle. Bibl. nat., nouv. acq. fr. 21246, fol. 35 v".

Noverint universi quod coram nobis officiali Parisiensi personaliter constitutus Henricus Verri, matricularius laicus in ecclesia Parisiensi, recognovit et confessus fuit se habuisse et récépissé tam suo proprio et privato nomine quod vice et nomine aliorum matriculariorum laicorum dicte ecclesie consociorum suorum, ab executoribus testamenti seu voluntatis ultime deffuncti magistri Girardi de Vervino, nuper, videlicet tempore quo vivebat, in sacra pagina

I. Cette pièce figure dans l'inventaire des titres des marguilliers (S 853), mais avec la date inexacte de i3i4; le même inventaire mentionne une autre quittance de 8 s. p. en date de i386 délivrée comme celle-ci sous le scel de l'official par Henri Verri aux exécuteurs testamentaires de Guillaume de Vervins.

334 L^S MARGUILLIERS LAÏCS [ly^]

professons penitentiariique et canonici ecclesie Parisiensis predicte, per manus venerabilis et discret! viri magistri Girardi de Versigniaco summam viginti quatuor francorum auri, et hoc tam ratione et causa lecti seu cubiti dicti deffuncti dictis matriculariis ad causam suorum officiorum spectantis, quod pro aliis juribus ipsis matriculariis spectantibus ad causam obitus et decessus dicti deffuncti, et per certam composicionem super hoc factam et habitam inter dictos matricularios et executores dicti deffuncti. De qua summa viginti quatuor [francorum] auri antedicta se tenuit dictus Henricus, tam suo quam nominibus quibus supra, plenarie percontentum, quictavit de eisdem dictos executores et magistrum Girardum de Versigniaco ac omnes alios, etc. Datum anno Domini Mo CCCo octogesimo sexto, die lune post festum beati Mathei apostoli et evangeliste.

5 août i388.

Accord en Parlement entre les marguilliers laïcs de Notre-Dame et Guy de La Trémoille, portant réduction de 3o l. à 20 l. du montant de la rente due aux marguilliers sur le travers de Conflans- Sainte- Honorine.

Orig. : parch. Arch. nat., S 852.

Karolus, Dei gracia Francorum Rex, universis présentes litteras inspecturis salutem. Notum facimus quod, de licencia et auctoritate nostre Parlamenti curie, inter partes infrascriptas, seu earum procuratores, tractatum, concordatum et pacificatum extitit prout in quadam cedula eidem curie nostre tradita continetur, cujus ténor talis est :

Sur le débat meu ou espéré à mouvoir entre les quatre margliers lays de Teglise de Paris, c'est assavoir, Henri Wary, Jehan le Charpentier, Jehan Buchet et Jaques Triboul, d'une part, et noble et puissant seigneur monseigneur Guy de la Trémoille, de Suli et de Conflans Saincte Honorine, d'autre, pour occasion de xxx 1, p. de rente annuelle et perpétuelle amortie que lesdiz margliers disoient avoir droit et estre en possession et saisine de pranre et parcevoir chascun an sur les emolumens du travers, port et paage dudit Conflans Saincte Honorine, au moins sur les pars et porcions dudit paage qui jadiz furent messires Erars et Bouchart de Montmorency, chevaliers, c'est assavoir, sur la part et porcion qui jadiz fu dudit messire Erart, xx L xii s. vi d. p., et sur la part qui fu dudit messire Bouchart, x 1. vu s. vi d. p. chascun an, aux termes de l'Ascension Nostre Seigneur, Toussains et de la Purification Nostre

[lj6] DE NOTRE-DAME. 335

Dame, à chacun desdiz termes, x 1. p., et que de ladicte rente leur estoient deuz plusieurs arrérages, que ledit sire de la Tremoille, seigneur dudit paage et travers de Gonflans, sur ce requis, leur avoit récusé et récuse rendre paier, si comme ils disoient. Ledit sire de la Tremoille et de Suli disant au contraire qu'il avoit acheté de Pierre de Manhac, frère et héritier de feu messire Aymeri de Manhac, jadis evesque de Paris et sire dudit Gonflans, le chastel, terre, travers et paage de Gonflans, pour lui et ses hoirs à héritage, frans, quittes et exemps de ladicte rente que lesdiz margliers y demandoient, et, supposé que lesdiz margliers eussent eu droit de pranre lesdites xxx 1. de rente sur ledit paage ou travers, si avoient ils baillié et delaissié à tousjours perpetuelment audit messire Aymeri lesdictes xxx 1. de rente, et en avoient deschargé et délivré du tout ledit paage ou travers, parmi certainne recompensacion que ledit messire Aymeri leur en avoit fait ou promis à faire, dont ils s'estoienttenuz pour bien content et paie, et par ce, n'avoient droit es dictes xxx 1. de rente sur ledit paage ou travers, et n'en avoient possession ne saisine, et par ce, n'estoit tenuz ledit sire de la Tremoille à leur paier ladicte rente, ne les arrérages par eulx demandez. A la fin, pour bien de paix, traictié, accordé et transigé a esté et est entre lesdictes parties que lesdiz margliers, pour eulx et leurs successeurs margliers de ladicte église, cèdent, quittent, délaissent et transportent perpetuelment à tousjours audit monseigneur de la Tremoille, pour lui, ses hoirs et aians cause, tout le droit, demande, accion, propriété, possession et saisine que ils avoient, ont et peuent avoir es dictes xxx 1. p. de rente, en et sur ledit port, paage ou travers de Gonflans Saincte Honorine, et touz les arrérages qui leur en sont et peuent estre deuz, et d'icelle rente de xxx 1. exonèrent et deschargent du tout ledit port, paage ou travers au prouflfit dudit sire de la Tremoille, ses hoirs et ayans cause, parmi xx 1. p. de rente annuelle et perpétuelle amortie, que ledit monseigneur de la Tremoille a promis et promect à baillier, asseoir et délivrer bien et souffisamment dedens la viconté de Paris auxdiz margliers, pour eulx et leurs successeurs margliers de ladicte église de Paris à tousjours, et jusques à ce que la dicte rente de xx 1. p. soit assise et amortie pour en joir paisiblement, ledit port et paage de Gonflans demourra et demoure ypothequez et chargiez de ladicte rente de XX 1. p. à paier auxdiz margliers et leurs successeurs perpetuelment chacun an, c'est assavoir la moitié à la feste de la Nativité Nostre Seigneur, et la moitié à la feste de la Nativité Sainct Jean Baptiste, premier terme commanceant à Noël prouchain venant, et le second à la Sainct Jehan ensuivant, et ainsi de terme en terme et de an en an à tousjours, et veult et consent ledit monseigneur de la Tremoille et de Suli que lesdiz margliers soient paiez du terme de la Sainct

Jehan derrenierement passé sur les emolumens dudit port. Et à tenir et entériner et acomplir les choses dessusdictes et chascune d'icelles sans jamais venir encontre, lesdiz margliers ont obligié et obligent les biens de leur marglerie et ledit monseigneur de Suli ses propres biens. Et à ce veulent estre condampnées lesdictes parties par arrest de Parlement.

Ad quod quidam [sic] accordum ac omnia et singula in suprascripta cedula contenta, tenenda, complenda et firmiter et inviolabiliter observanda, dicta curia nostra partes predictas et earum quamlibet, prout supra nominantur, ad requestam et de consensu dictorum matriculariorum propter hoc in eadem curia personaliter presencium, ex una parte, et magistri Johannis de Bethisyaco, dicti domini de la Tremoille et de Suliaco procuratoris, ex altéra, per arrestum condempnavit et condempnat, et ea ut arrestum ejusdem curie teneri, compleri et observari ac execucioni demandari voluit et precepit. In cujus rei testimonium presentibus litteris nostrum jussimus apponi sigillum. Datum Parisius in Parlamento nostro, quinta die augusti anno Domini millesimo GGGo octogesimo octavo et regni nostri octavo. Sigillatum sigillo nostro in absentia magni ordinato.

Paris, 23 décembre iSgi.

Arrêt du Parlement confirmant une sentence du bailli de l'évêque de Paris relative au droit de chef cens dû aux marguilliers laïcs de Notre-Dame sur une pièce de vigne sise entre Gentilly et Ville juif.

Copie du xvi" siècle. Bibl. nat., nouv. acq. fr. 21246, fol. 37 v'i.

Karolus, Dei gracia Francorum rex, universis présentes litteras inspecturis salutem. Notum facimus quod cum a quadam sententia per Henricum de Merla, baillivum dilecti et fidelis consiliarii nostri episcopi Parisiensis, ad utilitatem matriculariorum laicorum ecclesie Béate Marie Parisiensis actorum et contra Petrum de Cergiaco et Johannem Tibert, tutores et curatores Thevenete, filie Johannis Aelepdis defensores, ratione summe sex sol. et sex den. capitalis census seu fundi terre, quem censum dicti matricularii ad causam sui officii matriculariatus se habere et esse in possessione et saisina capiendi et percipiendi eumdem quolibet anno die festi

I. Suivi d'un mandement exécutoire au premier huissier du Parlement en date du même jour.

beati Remigii in et super certa pecia vinee, quinque quarteria vel circiter continente, in territorio de Gentiliaco aut saltem de Villa Judea, in loco dicto Hault Fossez, alias Soieres, situata, cuidam pecie vinee ad dilectum et fidelem magistrum Johannem de Cessieres, notarium nostrum ac causarum criminalium Parlamenti nostri graffarium, ab una parte, et ab altéra cuidam pecie terre ad Johannem de Grève spectanti contigua; pretendebant necnon summe viginti sex sol. par. pro quatuor annatis arreragiorum dicti census seu fundi terre per dictam Thevenetam et dictos suos curatores et tutores a principio dicti processus coram dicto baillivo inchoati prefatis matriculariis debitorum, ut dicebant, ac etiam arreragiorum que pendente dicto processu obvenirent, lata, per quam dictus baillivus dictos defensores prefate Thevenete tutores et curatores ad solvendam dictis matriculariis dictam summam viginti sex sol. et arreragia, que pendente dicto precessu obvenerant, necnon ad solvendum de cetero quolibet anno die festi beati Remigii dictam summam sex sol. et sex den. par. capitalis census seu fundi terre quamdiu dicta Theveneta prefate vinee proprietaria existeret, ac etiam in ipsis dictorum matriculariorum condempnaverat, fuisset pro parte dictorum defensorum ad nostram Parlamenti curiam appellatum, auditis igitur partibus antedictis in dicta curia nostra in causa appellationis predicte processusque, an bene vel maie fuisset appellatum ad judicandum, recepto et viso et diligenter examinato, per judicium curie nostre dictum fuit prefatum baillivum bene judicasse et dictos defensores maie appellasse, et emendabunt dicti appellantes ipsos in expensis hujus cause appellationis condemnando, earum expensarum taxatione dicte curie nomine nostro reservata. In cujus rei testimonium presentibus litteris nostrum jussimus apponi sigillum. Datum Parisius in Parlamento nostro xxiiia die decembris anno Domini millesimo CGGo nonagesimo primo et regni nostri xii» sigillatum sigillo nostro in absentia magni ordinato.

Paris, 17 septembre 1421.

Lettres de provision de V office de marguillier laïc octroyées par le Chapitre, le siège vacant, à Oudin Doudet.

Bibl. nat., ms. lat. 17740 *, fol. 275.

GoUacio matricularie laycalis ecclesie Parisiensis, sede vacante, vacantis per resignacionem.

Page 1