Ende ten derden kerkgebode, soo beteekend men
den dag dat men den schaudag houdcn sal, ten welken dage mon gebied elken amborger hem te vinden ende te svne, tzynen ecken ofte baillie, omme daerte commenter
waerhede ende besoucke van de kuere van den vclde elken op de boete van tien sch. parisise, ende aldaer elk te betaelen zyn veltschat, 't welke is elken amborgher een groote, daermede men ten schaudage doet eenen solempnelen dienst over de ziele van Mevrauwe van Beveren, die 't zeh'e velt an de gemeenten gegeven heeft,ende over aile geloovige ziclen.
g. Ten voorseyden schaudage, balliu ende veltheeren voornoemd beschauwen 't geheele velt omme, ende besoucken aile de gebreken, ende is elken amborgher ghehouden ende wort by zvncn eed gemaent t' affirmeeren ende verklaeren ofhemietkennelyk is twelke gedaen soude wesen iegens de vryhede ende kueren van den velde, ende van sulkx als ter kennisse gebrogt wort, wort daer af notitie gehouden by den selven greffier.
10. Xaer Avelk besouck, schauwinge ende bedragten, trekken den heere ende veltheeren naer Oedelem, t' alzulken platze als by hemlieden daertoe gecorcn is, ende gaen aldaer achtereen ende binnen den sonneschyn over* zien de bedrachten dewelke sy aldaer ende achtereen ende binnen den selven sonneschyn vysen ende uvtten ; ende condempnercn elken in de boete by hem verbuert , volgende de kueren t' innen in lyfve ende goede, ende te gaene naer costume van oudts geobserveert.
il. Indien balliu en veltheeren, uvt de klagten van d'amborghers ofte ook andersiets by de voorseyde schauwinge bevinden oirboirlick te syne, eenige saecken t' ordonneren annegaende de ruste ende welvaert van den velde, ende d'amborghers van dien zyn gewone 't zelve te doen ordonneren ende publichieren ten selven schaudagen, ten eynde dat niemant daenof ignoratie en pretendere , ende sulke ordonnantien svn de gemeene amborghers gehouden t' onderhouden ende obedieren, ende worden op hemlieden geëxecuteert gelvk aile
andere poincten ende artykelen van de oude cueren.
12. Ende overmits dat de oude kueren ende rollen van dcn selven velde, door de lanckheyt destyts soo verdonkerd en versleten geworden syn, dat die wel dienden ververst te syne, soo hebben balliu ende de veltheeren van den geseyden velde in desen tyden, by gemeenen accoorde ende overeendraghynghe, omme de redenen voorschreven, ende ook dat denselven tyt daer inné vêle verandert heeft, dese selve kueren gedacn verschryven ende vernieuwen zoo hier naer volght :
l3.Alvooren raeckende planterye vanden \-oornoemden velde, met het gone danof meer is dependerende, sal men hem reguleren ailes in conformiteyte van de acte danol gemaekt by den heere ende veltheeren met accoort ende toestemminge van de generaele amborghers van den selven velde op den 24e" April l65l by den heere ende veltheeren onderteekend, de welke hier naer volgt van woorde te woorde :
14. In den eersten, sal elken amborgher ofte proprietaris gelant synde iegens het voornompde velt voor syn land vermoghen te poten ende planten, binnen den velde de breede van vier roeden van den schootkant van de gragt oppewaerts, aile soorte van opgaende boomen, tronken, van elks d'helft, te weten tronken en opgaende boomen, sonder voordere, ten waere aen eenige duer de bequaemigheyt vandeplatze voorder consent by denvoornoemden heere ende de veltheeren gegeven wierde, ailes up de boete boven de verbuerte van de planterie ten profycte van den velde, tôt de somme van drie ponden parasys.
i5. Yamvelke planterie den voornoemden amborgher oft proprietaris, ofte andere daer toe regt hebbende, sullen hebben en profycteren d'helft van 't verkoopen van 't hair ofte verwasch (!) op de tronken staende, 't welke geschieden sal ten ordinairen schaudage, als het den heere ende veltheeren goetdincken ende beliefven sal de verkoopinge te doene.
'') Les rejets de la croissance, les rejetons, les accrois.
16. Soo sy ook van gelyken sullen profiycteren d'helft van de vcrkoopinge van de bullen (2) van de voornoemde tronken, mitsgaders van opgaende boomen, t'elkens als die
op d'ordinaire schaudaghen soo voorzeyt is, sullen vercogt worden, 't welke geschieden sal ter geliefte van den voornoemden heere ende veltheeren, sonder dat iemant sal geoorloft wesen op wat pretext het sy ande selve planterye te cappen vecl min weiren, op de boete van drie ponden parasys, boven aile eosten, schaeden ende intresten ten proffycte van den velde te betaelen.
17. De voornoemde amborghers ofte proprietarissen en sullen an de voorseyde planterye niet vermogen te snocven of cappen dan binnen behoorebyken tyde ende ook met wete van den voornoemden heere ende veltheeren die daer van sullen gevraegt worden, ten ordinairen schaudage, by malkanderen ter platze wesende, op de boete alsvooren, boven de schaeden ende intresten.
iS. Soo verre eenige amborghers ofte proprietarissen gelant alsvooren niet en verstonden te planten of sulckx bv hemlieden niet gedaen en waere onthier ende de ordinaire .schauwinge die geschieden sal inde maent van April, sal 't zelve mogen duer eenige ander amborghers gedaen worden, alwaer 't ook soo dat zy an 't voornoemde velt niet en waeren gelant, ende dat ter zulker platzen als sy sullen connen verkrygen van den heere ende veltheeren, daer van hemlieden respectivelyk pertinente acte sal verleent worden t' hunnen coste, by den greffier van den velde nevens eenige veltheeren onderteekend, omme daer van te profïvcteren soo voorseyt is.
19. Wat aengaet de planterye nu ter tyt up het voornoemde velt staende, daer in sal agtervolgd worden de voorschreven ordonnantien, dien volgende sal elken amborgher ofte proprietaris proflycteren d'een, ende het velt d'ander hclft op de boete ende peyne alsvooren, boven de schaeden en d'interesten.
(!) La moitié du produit de la vente des têtards, ainsi que d'arbres de haute futaie.
20. Soo wie het voornompde velt vernout by gedelve ofte andersints, dien sal verbueren voor boete ses ponden parasys ten proffycte van don heere ende gelyke ses ponden parasys voorden intrest van don velde, ende 't selve
verobligiert t'z)rnen coste te stellen in voorgaenden staet.
21. Peerden, koeyen, renders ende aile anderc beesten commende ten velde toebehoorende aen persoonen dacr inné niet vry synde ('), die sal men mogen schutten ende doen betaelen voor boete twintig schellingen parasys, ende gelyke twintig schellingen parasys ten profyte van den velde voor de schaede.
22. Soo wie leem van den velde voert, sonder consent van den pagter van de leemspade, sal betalen boven twee groote van elken voere 't welke syn regt is, ten proffycte van den selven pachtere twintig schell. parasys van ideren voere.
23. Item soo wie ruwe, fleresynsche, quade, snotte peirden of ander geinfecteerde beesten liete gaen op het voornoemde velt die soude verbueren ses ponden parasys van ieder beeste, boven de schaden ende intresten die d'amborgers daer duere sauden commen te lyden.
24. Item, soowie schapen laet gaen up het voornoemde velt in den wynter ofte in den somer, dat waere op de boete van vyf schell. parasys van elken schape.
25. Item wort verboden op 't zelve velt te laeten gaen ossen boven d'oude van twee jaeren mitsgaders stiers ofte hengste volens die ouder syn dan een jaer, dat ware up de boete van drie ponden parasys voor elke beeste.
26. Item soo wie bevonden wort iegens het voornoemde velt qualik vermaekt t' hebben die sal telker reyse verbueren de boete van thien schell. parasys, ende daer en boven blyven verobligiert te betaelen aile de schaeden intresten die de beesten sullen doen, duer syn vermaek commende te breken, 't welke insgelyks platze gr} pen sal, in 't regard van aile andere, duer wiens onbehoorlyk ver-
(') Qui n'appartiennent pas à la franchise.
maeksel de beesten van den velde commen uvt te bréken.
27. Ton andren soo 't zelve velt grootelykx wort belast duer diversche amborghers met peirden, koeyen, kachtels, renders, ossen en ander beesten die sylieden coopen ende daernaer wederomme vercoopen, doende daermede publyque coopmanschap, sonder nogtans deselve beesten naer date van den selven koop den geheelen wynter t'onderhouden, sullen verbueren de boete van ses ponden parasys, boven nog gelyke ses ponden parasys voor de garshuere.
28. Item, soo wie hem vervoorderen sal te nemen eenige beesten te garssen up het voornoemde velt, van persoonen up ofte in 't velt niet vry synde, die sal verbueren soo dikmaels als men 'tzelve bevinden sal, van ofte voor elke beeste tôt twaelf ponden parasys, boven gelvke twaelf ponden parasys voor de garshuere alsvooren.
29. Item, dat elk syne lueken sal houden gesloten tôt alf October naer d'ordinaire schauwinghe binnen den selven jaere, op de boete van twintig schell. parasys, ende in 't regard van degene die an 't velt sal eenige baillien openlaeten voor 't expireren van den voorseyden tyt, die sal verbueren tôt drie ponden parasys, soo dickmaels als 't zelve kan bevonden worden, boven noch arbitraire correctie.
30. Item, dat niemant en sy geoorloft in eenige wateringen ofte grachten van den velde te rooten op de boete van ses ponden parasys.
31. Item, dat niemant geen rootpitten vry houden en sal, dan de gone die hy noot synde gedolven heeft, ende dat voor dat jaer alleene, verbiedende daer inné ander persoonen te rooten, ten waere den selven aile syn vlasch geroot hadde, op peyne van dertig schell. parasys, boven den intrest van partye.
32. Item, dat de twee naeste gelande verobligiert syn de baellien die aen 't velt behooren gemaekt te syne te hangei|| ende drooghe houden, soo dat men die drooghc sluytcn
en ontsluyten mag, ailes op de bocte van drie ponden parasys.
33. Item, als de bacillicn van den velde nie! bequaemelyk en connen gebruyckt worden,soo syn d'amborghers aldaer ter baellie eommende ooek verobligiert de selve nieuwe te maeken of te doen maeken t' haerlieder coste, ende wat annegaet de gone daer men geenen veltschat en betaelt, die sullen gemaekt worden ten coste van den gonen die in possessie syn de selve te maecken, al ter taxatatie van den heere en de veltheeren.
34. Item , soo wie ongeringelde swynen ofte sonder schylie laet gaen op 't voorseyde velt, dat waere op de boete van twintig schel. parasys van elken swyne.
35. Item, dat niemant geen beeren en laet gaen up 't voorseyde velt, jonghe noch oude, op de boete twyntich parasys van elke reyse van soo dikmaels als 'tgebuert.
36. Item, dat niemant en is geoorloft eenighe ganssen, jonck noch oudt, te laten patuereren up 'tsevel velt des wynters noch somers op de boete van vyf schell. parasys vân elken ganse, ende datte volghende d'ordonnantic gemaekt in 'tjaer een duysd vyfhonderd ende tweeentzestich op den derthiensten dagh van April.
37. Item, dat niemant hem en vervoordere turiven ofte vodden te slaene ofte steken op het voorzeyde velt sonder absoluyt consent van den heere ende veltheeren, op de boete van drie ponden parasys, van elk voer, boven den intrest vanden velde.
38. Item, dat elk die 't g'ordonneert sal worden vanden heere veltheeren, sal maeken de voetwegen en wagheweghen over 'tvelt ligghende, sal 'tzelve volcommen op de boete van drie ponden parasys.
3g. Item, den gonen die leem gedolfven hebbende op 'tzelve velt, die sal verobligeert syn den pit by hem tendien fyne gemaeckt, ofte eenen anderen in platzc van dien te vollen, ailes op de boete van twyntich schell. paras.
40. Item, daer voort verboden het rapen van de vette op 't voornompde volt in't regard van den gonen geen pacht
hebbcnde, op de boete van drie ponden paras. , t'elker revse te verbueren by den gonen hier ieghens contrarie doende.
41. Voorts angaende den gonen de selve vette ofte 'trapen van dien in pachte hebbcnde, die en sullen niet voorder vermogen te rapen dan voor sooverre iders district is bestrekkende besprokcn in't verpachten ter ordinaire schauwaeghe, datopde boete van gelyke drie ponden paras, t'elker warf te verbueren by den gonen daer aen contraryerende .
42. Item, men bevynt dat het velt vercort (') wort by faulte datter eenighe daer inné niet vry synde hunne cachtels op 'tselve velt brynghen te pastureren soo wort geordonneert dat niemant voortaen vry synde in den voornoemden velde , syne cachtels en sal laeten commen ter pasturagie, tensv de selve alvooren sullen geteeckent worden met het teeken dat daer toe op ider prochie sal verleent worden ende dat an de persoonen by den heere ende veltheeren te stellen tôt teeckenen vande voornoemde cachtels, ailes op de boete van twee ponden parasys te verbueren by den gonen contrarie hier ieghens doende.
43. Den heere ende veltheeren sullen vermogen te doene op het versouck van claghende partie ofvvel als sy het selve geraetzaem sullen vynden eene tweede schauwynge ende alsdan ordonneren de reparatien van de straten, weghen en andersints te doene, die men sal bevynden ongedaen ofte wel niet behoirlyk gedaen te wesen, ende dat op een dobbel boete daer inné alsdan de diffaljanten sullen gecondempneert worden, ende ter derder visitatie sullen de reparatien besteet worden t'hunnen dobbelen coste.
44. Dese kuere is aldus geschreven , vernieuwt en ververst uyt de oude Rollen vande voorgaende kueren, by gemeenen accoorde ende overeendraghene van den Balliu ende veltheeren van den voorseyden velde ende openbaerlyk gelesen ende gepublichiert ten aenhooren van elken die 't beliefde, binder prochie van Oedelem op de
(!) Que les droits de la franchise ont été violés, diminués.
platze up dcn vierentwintichsten dach van april tenjaere als mcn schreef een duust ses hondert drieentzestich naer paesschen.
In kennisse der waerheyt, soo hebben wy dose selve kuere gedaen teeckenen by fan Wauters onsen greffier, ende gedaen seghelen by d'heer Adrien Beghyn, balliu vander heerelichede van Praet.
Voorts, Lievens Stevens, Pr Geirnaert, Joos Bosschaert, Pieter Callant, Jan de Vlieghere, Jan de Smet fs Mathys ende Jaecques Ramon, veltheeren in Oedelem, voorts Jaecques Yerdonck, Jan de Lenghe, veltheeren in Beirnem , voorts Passchier Van den Bussche , Gulliame van Renterghem ende Pieter Verhelle, veltheeren in Oostcamp, ende voor aile gesworene vanden velde, ende by hun allen respectvvelick onderteekent.
My t'oorconden als greffier-geteekend, Jan Wauters,
— Voor woordelyke nageschrevene copie, gecollationneerd met 't Origineel, door den onderschreven Burgemeester of opperveldheere van den Beverhoutschen velde , den eersten Augusty agttien honderd tweeenveertig.
Chls Beaucourt.
Publié et traduit par M. Gii.i.iodts vax Severen : Coutumes du Franc de Bruges (publication in-40 de la Commission royale, Bruxelles 1880), t. III, p. T37-
