JUIN
Universis présentes litteras inspecturis vel audituris, ego Oliverus Demaglins(2), dominus de Bevera et Johanna
(!) Cet acte est deux fois vidimé comme suit, par les abbés d'Eename, près Audenarde : « Uuiversis prœsentes litteras inspecturis Godefridus, Dei patientia abbas humilis monasterii sancti Salvatoris Eyhamensis ordinis Sancti Benedicti Cameracensis diœceseos, salutem in Domino, cum notitia veritatis. Noverit universitas vestra nos anno Domini millesimo quadringentesimo sexagesimo primo mensis martii die XIIII, quasdam patentes litteras sub forma vidimus, in scriptura sanas et intégras, non vitiatas, non abolitas, non cancellatas, non abresas (gratté, enlevé au grattoir) nec in aliqua eorum parte suspectas, sed ornni vitio et suspicione carentes, sigilloque quondam Joannis, Uei patientia ejusdem monasterii sancti Salvatoris Eyhamensis ordinis Sancti Benedicti Cameracensis diœceseos abbatis humilis prœdecessoris nostri. ut prima facie apparebat, sigillatas vidisse, tenuisse, diligenter inspexisse ac de verbo ad verbum sollicite perlegisse, formam quœ sequitur continentes :
" Universis prœsentes litteras, Joannes, Dei patientia monasterii sancti Salvatoris Eyhamensis ordinis Sancti Benedicti Cameracensis diœceseos abbas humilis, salutem in Domino cum notitia veritatis. Noverit universitas vestra nos, anno Domini millesimo trecentesimo sexagesimo nono XVIII die mensis aprilis, quasdam patentes litteras nobilis ac potentis viri Domini Oliverii Demaglins militis quondam domini de Bevera et Joannœ ejus uxoris, in scripturis smas, intégras, non vitiatas, non abolitas, non cancellatas, nec in aliqua eorum parte suspectas, sed omni prorsus vitio et suspicione carentes sigilloque dictorum domini Oliverii et Joannœ ejus uxoris prout prima facie apparebat sigillatas vidisse, tenuisse, diligenter inspexisse ac de verbo ad verbum sollicite perlegisse, formam quœ sequitur continentes : » (Texte ci-dessus.)
('-) Olivier van Machelen ou de Maglines.
ejus uxor, salutem in Domino. Xovcrit quiscumque cupit me Oliverum militem predictum ex una parte ac quosdam hospites meos, mànentes in villa de Bevera ex altéra parte, nomine cujusdam pasturae quae Donck dicitur, sita in parochia de Bevera (*), super ea quod jus pascendi in eadem pastura pecora sua habere contendebant ab antiquo, aliquando fuisse altercatum ; tandem haec altercatio tali pace média conquievit, quod mediantibus sex libris flandrensibus mihi meisque in perpetuum successoribus, infra mensem majum, nomine census annuatim de dicta pastura persolvendis, quae quidem pastura incipit a manso Clawine et in longum protenditur usque ad locum qui Tonsi Rœsti (2) dicitur, cum sua latitudine prout eam fossi circumeingunt, tam ex parte rivuli ibidem decurrentis, quam ex altéra, quadam via excepta quae apud Audenardam ducit, dictis hospitibus dumtaxat qui manent apud Beveram, a parte qui Windgat (2) dicitur, parte ex utraque vici usque ad ecclesiam de Bevera, et ab eadem ecclesia usque ad lapideum pontem de Huddenghem (3) similiter et hospiti illi qui in me (4) manet et ei quem in futurum manere contingit in quodam manso sito ultra eundem pontem versus Peteghem (5), qui mansus veteris domini Bertoldi dicitur, immitendi de cœtero sua pecora ac jumenta in dictam pasturam, plenam licentiam de consensu etiam uxoris meae prelatae,liberamque contuli facultatem. Itaque pecora ac jumenta quae singulis annis in pasturam mittunt antedictam,in medio Martio esse debent in suorum stabulis dominorum, et in eis teneri debent usque aptum et congruum tempus immittendi ; et tune in eam poterunt immitti et pasci, non ut vendantur aut ex eis aliter negotietur, sed ut ex his dicti hospites suum
(!) Beveren-lez-Audenarde, aujourd'hui faubourg de cette ville.
(2) Lieux-dits; sans doute adaptations de noms flamands. On ne les trouve pas sur les cartes actuelles.
(3) Hutteghem, hameau entre Bevere et Peteghem.
(4) Ce doit être une mauvaise lecture, peut-être pour hodie, ou pour quelque autre antithèse de : in futur uni.
(•"') Commune du canton d'Audenarde, près de l'Escaut.
domesticum usum faciant et, prout domesticae necessitati convenit, suum ex eis commodum assequuntur. Praeterea sciendum quod numerus pecorum ac jumentorum in dictam pasturam immittendorum secundum arbitrium presbyteri de Bevera quicumque pro tempore erit ac aliorum duorum bonorum virorum ejusdem loci, quos ad hoc idem presbyter duxerit eligendos, et alios usque ad septem si necesse sit; quos dicti très communiter eligent singulis annis prout eis et quando eis placuit, erit moderandus, ut consideratis his quae circa dictam pasturam sunt consideranda, de dicto numéro singulis annis addantvel minuant juxta quod eorum prudentia videbitur expedire ; ad quod agendum dictus presbyter, si hoc agere velit, tenetur de gratia non de jure. In quorum omnium et singulorum mcmoriam, ego miles predictus et ego Johanna uxor ejusdem, dictis hospitibus has litteras contulimus sigillorum nostrorum munimine consignatas. — Actum anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo tertio, mense junio.
Universis présentes litteras inspecturis vel audituris ego Oliverius Demaglins miles dominusde Bevera salutem in Domino. Universitati vestraç tenore praesentium significamus quod hospites nostri in Bevera commorantes et ad pasturam (2) del Donck pertinentes prout dicit carta nostra cui praesens cartula est infixa (3), in praesentia nostra propter hoc constituti, in hoc de communi consensu suo et nostro pariter et assensu convenerunt pro communi utilitate villas de Bevera : quod si qui hospites
(!) Cet acte est vidimé dans des termes analogues à ceux du précédent, par les mêmes abbés d'Eenham. Il en existe une version flamande du XVe siècle; voir p. 237, note 3, in fine.
(~) L'acte flamand dit \z\ pastitere et plus loin meersck.
(3) Voir l'acte précédent de 1253 .
jus mittendi pecora sua habebunt in predictam pasturam, quod ipsi singulis annis infra divisionem ad dictam pasturam pertinentem (') a \ igilia nativitatis Domini usque ad festum sancti Remigii immédiate subsequens (2) remanere debebunt, nisi ipsi hospites habuerint vel sibi acquisierint emptione propriam mansionem infra predictam divisionem, et tune venire poterunt mansuri infra eamdem divisionem singulis annis infra médium martii(3). In hoc etiam dicti hospites una nobiscum convenerunt quod illi viri ad quod numerus pecorum mittendorum in dictam pasturam singulis annis promittent fide et juramento, quod ipsi dictum numerum augent et imminuent secundum quod dicit carta nostra cui praesens cartula est infixa; et si quis ex hospitibus predictis aliqua pecora immiserit in pasturam prœdictam ultra ordinationem dictorum virorum, qui dicta pecora ordinabunt praeter ipsorum licentiam, cornmittet pœnam trium solidorum fiandricorum pro quibuslibet pecoribus immissis et quotiescumque ea immiserit in pasturam praedictam, promittentes etiam dicti hospites quod si quis ipsorum pecora nutriverit pastura praedicta ad hoc ut ex eis vendat lac praeter licentiam dictorum virorum qui dicta pecora moderabunt, quod pœnam committet trium solidorum monetae predictae; et hoc nulli licentiandum erit, nisi fuerit adeo exigens in bonis temporibus quod exigat usus cognitae necessitatis. Et si quis pœnam commiserit aut damnum, pro eadem pœna pecora
(!) C'est le territoire déterminé à l'acte précédent, dans les limites duquel doivent résider les ayants-droit.
(2) Donc : du 24 décembre au Ier octobre suivant.
(3) Voici comment la version flamande rend cette partie importante de l'acte :
» eist dat eeneghe gasten recht te stellene huerlieden beesten hebbende
in de selve pasture, dal zy lieden aile jare binnen of tusschen der divisien, thoebehoerende der selver pasturen, beghinnende te kersavonde tôt Sente Baefmesse-dach terstont volghende, sullen moeten blyven of ten es dat de selve gasten hebben of gecrighen by coepe een propre woenste binnen der selver divisien ende sceedinghe (scheiding, portion); en dat moghen zy commen wonen binnen der selver divisien aile jare binnen half Maert. '■ — Version flamande d'apiès une copie du xve siècle, publiée par Van LERBERGEN et Ronsse : Audenaerdsche mengelingen (Audenaerde, 1845), *• I» P- ~6&-
sua licebit per famulum (J) nostrum arrestari donec clicto famulo de damno vel pœna fuerit satisfactum, in qua pœna jus duorum (2) habebit dominus de Bevera et dicti hospites duodecim denarios praedictae monetae, quam summam consensu suo pariter et nostro habere debemus ; itaque dicti hospites xn denarios ad dictos hospites pro dicta pœna pertinentes debent converti pro solutione census pasturœ superius nominatae. In cujus rei testimonium praesentem cartulam precibus dictorum hospitum sigillo nostro ut praemissa omnia una cum carta nostra cui praesens cartula est infixa robur obtineant firmitatis, fecimus roborari. — Actum anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo tertio, mense aprili.
Copie moderne au Ministère des finances, d'après un texte conservé à Beveren. (A la cure ?)
(!) Sergent, officier subalterne judiciaire du seigneur; le flamand traduit die mire .
('-) C'est-à-dire deux sous, le troisième (12 deniers) appartenant aux hûtes.