SECONDE PORTE

Civitas Ponti Curvi cum pertinentiis SUIS

Castrum Pica

S. Petrus de Curcili

S. Onufrius de Campo de Melle

S. Martinus.

De Inola. S. Ilelias de Ambrife

S. Benedictus de [polite

In Caleara S. Salvatoris in Civitella in Terra.

Arnulfi S. Benedictus de Crema S. Benedictus de Pascolano

juxta Nonantulam in Aretio S. Benedictus in Ficarola.

Civitate Firmana monasterium S. Mariæ loco Leveriano, et Ecclesia S. Joannis de Gargania et Castellum de Bubalano.

Cum ecclesia S. Mariæ, et S.

Blasii cum pertinentus eorum,

Ecclesia S. Christophori in castello Petroso cum pertinentus suis in Penne loco.

Qui dicitur Fonte tecta Ecclesiam Sancti Flaviant cum medietate Castelli de colle Carello et de Monte Petielo cum omnibus rebus suis.

In Dalmatia prope Civitatem Ragusiam Ecclesia Sancitæ Mariæ in loco qui dicitur in Rabiata, [tem in Sardinia Ecclesia Sanctæ Mariæ in loco qui dicitur Bubalis Sancti Heliæ de Monte Santo.

Cum omnibus pertinentiis suis

In Draconaria ecclesia Sancti Nicolai

S. Eustasius de Pantafia in Amalfi Ecelesia S. Crucis et S. Nicolai in Asculo

Duo Castella id est De.

Cinianum et Tribilianum cum om-

nibus ecclesiis, et possessio-

nibus earum. Item ibidem duorum portiones Castellorum.

Idest Pomontn et oclavi cum terra modiorum quatuor millia S. [luminata de Musano.

In Lucca S. Gregorius S. Silvestri in Pisa

In Sardinia S. Maria in Thergo cum pertinents suis . Nicolai in Solio.

S. Nazarius de Rocca Piperuzo . Petrus de Sexto

S. Benedictus de Benafro

S. Marcus de Carpenone

S. Crucis in Sernia.

Intra Givitatem Capuanum Ecclesiam S. Nicolai, S. Rufi, $.

Angeli in Rodaldisci, et S.

Benedicti Piezoli cum perti nentiis eorum.

In Capo Mauraniæ Ecclesiam $.

Mariæ super ipsos lacus ejusdem civitatis cum omnibus pertinentis ejus

S. Martinus de Furca.

S. Nazarius de Rocca de Piperoczu

S,. Petrus de Sextu

S. Benedictus de Benafro

S. Benedictus de Monterodoni

S. Crucis in Sernie.

S. Vincentius de Taberna

S. Mariæ ad flumen tepidum

S. Marthae, et S. Pantaleonis ad Olivarum

S. Georgi de Tulvi et S. Mariæ de

Palma cum pertinentiis earum.

ARTICLES DE RÉFORME DONNÉS PAR LE PAPE INNOCENT II A L'ABBÉ ET AUX MOINES DU MONT-CASSIN (1215).

Innocentius Episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati, et conventui Casinensi salutem et apostolicam benedictionem. Ad reformationem monasterii vestri curam et sollicitudinem debitam adhibentes capitula statuimus infraseripta, per quæ fideliter observata monasterium ipsum, auctore Deo, et termporalibus commodis, et spiritualibus proficiat merementis. In primis igitur, ut membra capite sano facilius convalescant, et ad prelati exemplum subditi componantur, duximus statuendum, ut Casinensis abbas utatur calceamentis, et vestibus secundum beati Benedicti Regulam, pannis videlicet, quibus, bonæ miemoriæ Raynaldus, et Petrus de Insula, aliique ipsius loci religiosi abbates usi esse noscuntur, et abstineat prorsus a carnibus, nisi comminutus vel medicinatus, aut infirmus, seu valde debilis fuërit, et in capitulo quando superius in monasterio moram fecerit, nisi evidens causa præpediat, singulis diebus intersit, ac semper cum illis hospitibus comedat, quos oportet, et decet sui præsentia honorari ; et tunc nihilominus, ipse, ac monachi comedentes cum eo carnibus non vescantur. Nec ibi, aut in als locis ubi abbas reficitur admittantur ullatenus histriones qui, si quando se forsan ingesserint importune, detur eis cibus extra mensam abbatis solummodo propter Deum, quo contenti a gesticulationum seu verborum imeptiis abstinere. penitus compellantur; nec abbas, vel monachus aves, aut canes venaticos habeat, nec azolum sive aurum in sellis habere præsumat, aut frenis utatur deauratis ullatenus. Nec ullus obedientalis monasterii numerum duarum equitaturarum et totidem servientium excedat. Porro abbas cum pro emergentibus negotiis equitabit, ducat moderatam familiam, et honestam, et tam apud Sanctum Germanum, quam apud ala monasterit castra, in quibus ipsum manere continget, tres, aut duo de senioribus monachis viri probatæ religionis et famæ semper in

una camera jaceant cum eodem: aliis monachis qui secum fuerint in uno loco comedentibus et jacentibus, ita quod nullus cameram habeat specialem, ut sic melius Sathanæ obvietur astutiis, et ora iniqua loquentium facilius obstruantur. Monachi vero in monasterio consistentes, tam obedientiales, quam ali in communi dormitorio Jaceant, et in communi comedant refectorio, nec quisquam illorum obedientialium, aut alius superius monasterio servientes habet speciales, nec specialia sibi faciat fercula præparari, sed omnes pulmentis utantur communibus, infirmis duntaxat exceptis, qui et ipsi omnes simul in infirmitorio comedant, nisi forsan qui tanta debilitate laborant, ut a lectis discedere sine difficultate non possint. Sub infirmario autem alius statuatur monachus bonæ conversationis, vel laicus, qui assiduam in infirmitorio faciens residentiam, die ac nocte infirmorum singulorum, et omnium curam gerat. Hospitale quoque, restitutis sibi omnibus subtractis eidem, taliter reformetur, ut inlirmi et pauperes confugientes ad illud solatia ibi percipiant consueta sub hospitalario nihilominus alio monacho, vel religioso laico constituto, qui de die in hospitali permanens, et de nocte fideliter pauperibus administret. Monachis vero aliorum monasteriorum, cum ad ipsum monasterium declinaverint, benigne, sicut ipsius loci fratribus, ministretur. In superiori etiam sacristia constituatur aliquis monachus providus et honestus, qui res sacras custodiat diligenter, nec a ministerio removeatur hujusmodi, quamdiu bene, ac laudabiliter ministrabit. Sacerdotes ordinentur de senioribus ad hoc officium exequendum idoneis, ut non sit in monasterio penuria, sed copia sacerdotum. Symon de Colle alto, Johannes de Colimento, et Johannes de Gampania,et etiam monachi qui præsumpserunt cum Adinulfo quondam abbate, conjurare vel rebellare contra Romanam Ecclesiam, seu monasterium Gasinense, semper im conventu morentur, ita quod nulla obedientia committatur eisdem, donec emendaverint in melius vitam suam. Quia vero quidam ex vobis im animarum suarum perniciem habere proprium non verentur, statuimus ut illud resignare in usus monasterii convertendum sub religione juramenti, si necesse fuerit, compellantur ; et si de cetero aliquis ipsius loci monachus proprium habere fuerit deprehensus, sine spe restitutionis a monasterio expellatur, cum nos omnes hujusmodi proprietarios decrevimus excommunicationis sententiæ subjacere. Si vero apud aliquos in mortem proprium contingerit mveniri, ec-

clesiastica careant sepultura. Si vero alicui monachorum aliquid a quocumque specialiter datum fuerit, illud abbati, vel decano resignet, sed ipse abbas, vel decanus necessitatibus ejus inde faciat provider: sicut viderit expedire. Nec ea quæ sunt ad refectiones, aut vestes, seu aliis monachorum necessitatibus deputata inter eos de cetero dividantur, sed conserventur per illos quibus fuerit hæc sollicitudo commissa, et pro ipsorum monachorum necessitatibus utiliter expendantur. Nec claustralium aliquis præbendas vel redditus habeat extra claustrum, ‘et eis qui noscuntur habere, penitus auferantur. Decanus quoque habere duplicia vestimenta, et specialia cibaria non præsumat, et monachus vetera reddat, quandocumque nova receperit indumenta. Et quoniam apud vos jam quasi pro consuetudine dicitur obtinere, ut cum monachum aliquem litigiosum, aut garrulum, inobedientem, in vestro contingit coilegio imveniri, abbas ejus seditiones evitans, obedientias, ecclesias, et alia bona monasterii det eidem unde mali quasi de sua malitia commodum reportantes, prolabuntur sæpius ad pejora, et ali quoque ad dis- : sentiones, et scandala incitantur; volumus et mandamus ut abbas viros honestos, obedientes, religiosos et graves sincera tractare studeat caritate; inhonestos vero, et inobedientes, dissolutos, et leves, cum decani et seniorum consilio juxta monastica puniat instituta; ut sic boni de bono provocentur ad melius, et mali a sua malitia revocentur. Claustralibus autem, absque manifesta et necessaria causa exeundo a claustro hcentia nullatenus tribuatur, cum periculosum sit talibus secularium cetui admisceri, nec sub consanguinitatis prætextu infra monasterii ambitum colloquium habere : cum mulieribus juniores monachi permittantur, nisi præsentibus ad minus duobus monachis senibus et honestis. Ad imitationem quoque felicis memoriæ Lucii papæ prædecessoris nostri statuimus, ut abbas possessiones, domania monasterii alienare, vel infeodare non possit, adjicientes, ut idem tam molendina, quæ bonæ memoriæ abbas Roffredus, in gravem alienavit monastern lesionem, quam alia quæ de ipsius monasterii domanio alienata sunt illicite vel distracta, seu male concessa, ad opus ejusdem studeat legitime revocare. Præposituras vero Ecclesiarum suarum conferat monachis prudentibus, et honestis, quos faciat juramento firmare, quod nor alienabunt ipsarum possessiones, et jura; quod si forte præsumpserint, ipsos perpetuo a monasterio sine spe restitutionis decernimus

amovendos, alias graviter puniendos. Dicti autem præpositi singuli certos, modestos et consuetos redditus reddant mionasterio, annuatim, secundum Ecclesiarum, quibus præfuerint, facultates. Et ut sicut mali de malitia pœnam, ta boni de bonitate præmium consequantur ; abbas præpositos 1psos a præposituris in quibus eos bene amministrasse constiterit, non annoveat absque necessitate; vel utilitate monasterii manifesta : monachos vero de castris, et villis ad claustrum præcipimus revocari, nisi forte ad custodiam illarum mumiionum, quæ sunt in finihus abbatiæ sint aliqui necessari, quos 1b1 pro tempore toleramus; quibus abbas injungat in virtute obedientiæ, ut quantum poterunt, religiose viventes, personam in Judicio non accipiant, sed equaliter justitiam faciant pauperi, et diviti, debili, ac potenti ; eos vero qui declinabunt ad dexteram, vel sinistram, debita severilate puniat ipse abbas, in quorum pœna si negligens fuerit, aut remissus, apostolicæ correctionis experiatur sententiam in seipso. Et tam monachi, quibus castra, quam illi quibus ecclesiæ committuntur, personaliter ad claustrum in festo dedicationis monasterii annuatim accedant rationem villicationis suæ, coram abbale, decano, et aliis reddituri. Quod observandum statuinus etiam circa ipsis monasterii Thesaurarium, Cellararium, Infirmarium, hospitalarium, et Sacristam, ut qui laudabiliter egerunt, debita fratraum commendatione lætentur ; qui vero male, confusione, et ignominia perfundantur. Ad hæc Thesaurarius, Cellararius, et Infirmarius singulis diebus sabbati, ad monasterium, secundum consuetudinem antiquam et approbatam, accedant in claustro cum fratribus usque ad secundam feriam moraturi, quod et abbas facere studeat, cum poterit competenter. Supradicta ergo capitula præcipimus inviolabiliter observari; et ne quis se per 1gnorantiam valeat excusare, volumus, et mandamus, ut ea singulis mensibus, in abbatis, et fratrum præsentia recitentur. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostræ constitutionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc altemptare præsumpserit, indignationem Omnipotentis Dei, et Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Anagniæ duodecimo kalendas Octobris, pontificatus nostri anno octavo decimo.

LETTRES ÉCRITES PAR L'ABBÉ BERNARD PENDANT SA LÉGATION EN HONGRIE (1270).

ske

Bernardus decano, et vice decano et conventui: ecce vestrarum suffulti orationum suffragiis, duce Christo, beati meritis Benedicti, post multos labores, et diversa maris pericula, viarum discrimina, quæ perlongum esset in singularibus, et particulariter enarrare. Honorabiliter a Rege et toto regno Hungariæ excepti, commissa nobis nostrisque sociis a regia Majestate negotia secundum su animi, et imperii motum perfecte ac plene complevimus, et optatam perduximus ad perfectionem. Utriusque Regis liberos matrimomio, et sponsalibus solemniter contractis, et modis quibus potuimus vallo firmissimo roboratis, firmiterque vallatis, nec non et contracto in perpetuum inter utramque regiam domum mutui adjutorii fædere sociavimus, ad Dei honorem, et ecclesiæ Romanæ præsidium, nec non utriusque Regis validissimum firmamentum. Quia vero virtutem nostis et gloriam domini nostri Regis, de ipso dicendum nil omnino; cujus potentiam a Deo sibi datam diversorum triumphi certaminum manifestant, ejusque terroris sonus rebellium Christi, suorumque inimicorum, et cunctorum barbarorum corda concutit ad tremorem. Sed domus Hungariæ incredibilem habet potentiam, indicibilem quidem armatorum gentem, ita quod in partibus Orientis, et Aquilonis nullus sit pedem ausus movere, ubi triumphator Rex, scilicet gloriosus, potentem exercitum suum movit, ët ingressum terræ quandoque potentis principis comminatur : major enim pars Orientis, et Aquilonis regnorum et principatuum, tam per parentelas, quam per subjugationes ejus subjacet ditioni. lis igitur duobus tanto fœdere sociatis, tanta unione permixtis, regnum Siciliæ de cætero, ut credimus, habebit gaudere dato sibi divinitus sabbatismo. Et est necessarium voces tacere adversariorum undique intonantes, quoniam dominum nostrum Regem Divina Providentia sic vallavit;

PIÈCES JUSTIFICATIVES, o11

quod ipsum habebunt timere cuncti principes, ipse nullum. Ad congaudendum ergo nobis, vobis præphatam exposuimus materiam gaudiorum, qui parati samus ante quadragesimam ad monasterium redeundi, vosque, ut cupimus, revidendi. Vos vero Christo placere studete, regulam observare, pacem et concordiam invicem habere, mundas animas custodire, pro nobis orare, ac in bonis operibus permanere ; valete, quos valere optemus, et in omnibus prævalete. Datum m Saris XII Decembris, XII indictione.

Bernardus Dei gratia (Casinensis abbas carissimo in Christo fratri rectori, etc. Per litteras sacro Casinensi conventui destinatas, quas volumus te videre, ut circa brevitatem multa possint sileri, colligere poteris statum nostrum, qui per Dei gratiam cum ommibus nostris socüs, et familiaribus sani sumus. In felici, ac tanta negotiorum expeditione nostris laboribus relevatorum, data nobis a Deo materia exultandi. Quo circa te, ac nostros, volumus esse lætos, et magno robore confortatos nostra negotia viriliter peragere, et corda sumere virtuosa. Sic igitur lætificatus lætos alios facias, nostra procures, læta negotia læte peragas, strenue perficias; ut jurisdictio tenealur, agricultura exerceatur, vineæ multiplicentur diligenterque colantur, sententiæ nostræ observentur, conventui ante omnia provideatur, et omnia cum debito moderamine ordinentur, ut dilectus a nobis magis diligaris, ut tua merita in laudibus te extollant. Vale. Datum in Saris XII Decembris, XII indi-

ctione.

Bernardus Dei gratia, ete., carissimo in Christo fratri J. rectort. Favente Christo, Dominica in Palmis Jadaram introivimus sani cum omnibus sociis et familiaribus, quos ad Hungariam duximus... navigium Domini nostri præstolando ibidem... tantumque fuit desiderium veniendi, quod mons…. Sclavoniam dividens, qui nobis difficillimus fuerat in eundo, redeuntibus in quadam planitie sunt conversi, et sic prava facta sunt in direcla, et aspera repulavimus vias planas. Curetis, id ad gaudium nostris nunciare, decanis specialiter, sacroque conventui Casinensi; Archipresbytero archidia-

cono S. Germani ac protonotario nostro Domno T. d. p. 1. et magistro N. d... nec non et aliis quos novistis de nostris successibus prosperis exultare. Valete. Datum Jadaræ XI Aprilis, XIIT indictione.

Bernardus Dei gratia Casinensis abbas humilis. Dilecto im Christo fratri J. rectori Casinensi, et notario de $. Germano dilecto familiari nostro, et fideli salutem in Christo et benedictionem. Sani sumus per Dei gratiam, et opera nostra in oculis Domni papæ sunt et omnium dominorum nostrorum cardinalium gratiosa, bene procedunt, scilicet negotia, et procedent. Volumus ut conventui optime necessaria ministrentur : mittanturque nobis cito fratres D. et B. redditi sanitati.. expersis… lacoterium bene fiat : vineæ et ohvetum non negligantur. Jura nostra debita cum justitia exigantur. Decani… bene utantur, sollicite moneantur, interdum rigide teneantur. Sententiæ frequenter denuntientur : et sicut novi apparebunt officiales, ia noviler excomunicentur. In curia civili justitia plena fiat. Blandum vinum, et alia observantiæ observentur. Albertus, faciente Deo, cito redibit, qui plenius alia vobis dicet. Datum Viterbi X Novembris, XIV indictione.

FRAGMENTS DE CORRESPONDANCE ENTRE LES BÉNÉDICTINS DE SAINT-MAUR ET DOM ÉRASME GATTOLA! (1689-1705).

D. MICHEL GERMAIN ET D, CLAUDE ESTIENNOT A D. ÉRASME GATTOLA. Sancti Germani a Pratis, kal. Augusti, 1689.

Nox eral et acrioribus studiis defatigatum opprimebat sopor, cum in postremas tuas incidi. Revixit confestim animus, adeoque lætus

Rapprochés des lettres précédentes, qui datent du treizième siécle, ces fragments de correspondance feront voir quelle différence peut exister.entre

et hilaris exarsit in amorem tui, nihil ut minus quam de somno et longe aliud a corporis requiete cogitaret. Ergo calamum arripio, suavissimis affectibus tuis celerem redditurus vicem propero, quem elicit amor tenerum imbrem lacrymarum ægre comprimens. Mihi, macte virtutis es, Erasme, qui neque meo quatuor mensium silentio, neque terrarum intervallo, motibusve bellicis, aut dominorum funesta dissentione movearis, quo minus sancte juratum amorem, tam præclaro testimonio firmatum, assertum æternum velis. In has ego pui fœderis leges concedo lubens, ac ne plura, compertum habe, tibi me quamdiu vita comes erit, animi tota propensione, totis visceribus adhæsurum. Sed hæc quid ad incredibilem officiorum tuorum humanitatem ? Id sane verissimum, ut vincar beneficiorum tuorum amplitudine, sed amore non vincar. Quod probas Musei nostri Jtalici tomum alterum, mihi quidem ac studiosis omnibus perplacet. Ut enim mittam doctissimum Mabillonïi, de tota rerum divinarum serie, commentarium !, poteras affici, tu, qui, sacrorum ordinator, missarum agmini præibas olim. Sed in primis attendas, Erasme doctissime, majorum quæ fuerit prisca religio, quam sancta, quam belle respondens numinis majestati, quam procul ab hodierno nonnullorum fastu disparata! Simplicioribus illis ritibus, animum ut aptaveris, nullo negotio perspicies, cur senum immutatæ fuerint, et ad recentiores inflexæ modos veterum ceremoniæ, quarum tamen pars haud exigua pristinam formam retinuit. In his etiam sacrorum dogmatum latentia probabis argumenta, quibus Ecelesiæ auctoritas fidesque sua constet; sed te ipsum Judicem exspecto. Monasticis meis laboribus cogor Justitium inducere, tum propter Bernardi novam, accuratissimam et auctiorem, quæ multis

prelis decurrit, editionem, tum 1n Benedictinam regulam commen- Larios, omni doctrina refertos, Actaque marlyrum selecia et sin-

la latinité du temps de saint Louis et celle du siècle de Louis XIV. On remarquera également que si la verve toujours si facile de Michel Germain prend parfois, avec la langue latine, l'élégance un peu raffinée qui est particulière à l’époque des Vanière, des Commire et des Sanadon, le style de Mabillon conserve, dans ces pages écrites si rapidement, la correction parfaite et la noble simplicité dont il fait preuve dans ses volumineux ouvrages composés en latin.

4 D. Michel Germain veut désigner ici le traité que D. Mabillon fit paraître sans nom d'auteur et sous ce titre : Traité où l’on réfute la nouvelle explication que quelques auteurs donnent aux mols de messe el de communion, qui se trouvent dans la règle de saint Benoit.

cera, me adjuvante, lucem aspiciant. Hilarium à nostris recognitum ne typis commitat Muguetus, laciunt acerba, quæ fervent quæque duratura videntur cum latinæ linguæ cultoribus bella. Interim vero solito cursu properat ad exitum Rugusinus, dum Ambrosius Lento pede graditur, non ante anni proximi kalendas Augusti finiendus. Sollicitos libros reconditioris eruditionis, non est quod proferam. Non enim putem hoc idiomate tibi placituros : placebit, vero, ni fallor, Episcopi Suessionensis Huetii libellus, quo Cartesianam evertere philosophiam conatur . Officia tua non modo grata habet, verum etiam maximi facit Præpositus noster generalis, a quo plurimam salutem recipies. Ilust. ac Rev. Abbati, totique religiosissimo cœtui vestro, per te, mi Erasme, nota sint obsequia mea. Vale raptim ?.

F. M. Germanus. M. B.

Doleo quod ad te non pervenerint postremæ litteræ meæ, mi Erasme, quibus ad affectuosissimas tuas utcumque respondebam. Neque enim facile est ex æquo respondere, nisi cor tuum et animus tuus præsto sint, ut cogitata affectusque tuis similes exprimere liceat. Et quidem cordis tui ex litteris tuis aliquo modo nos facis participes, sed verba illa accommoda quibus sensum tuum explicas, nobis desunt, nec facile suppleri possunt vocibus latinis, quæ frigidiuscule nobis loquuntur, præ vestra [talica qua nihil tenerius excogitari potest. Finge itaque animo quidquid ingeniosum, amorisque plenum efformari a te potest, tibique a me dictum ne dubita. Cæterum, ut vere loquar, vix ex animo meo unquam elabitur memoria tui, nec unquam commissurus Sum, ut minus te amem colamque, quam amare et colere cœpi. Idem abs te peto, oroque, ut secundum Musei nostri lialici tomum, quem credo jam ad te per-

* La critique du cartésianisme, par le savant prélat Daniel Huet, membre de l'Académie française, était intitulée Censura philosophiæ Gartesianæ, et elle parut pour la première fois en 1689. Bossuet ne fit point un accueil favorable à cet ouvrage, où l’auteur attaquait avec autant d'esprit que de violence un système philosophique dont il s'était montré d’abord le zélé partisan. Leïbnitz, au contraire, prit parti pour la Censure de la philosophie cartésienne; il critiqua la réponse faite par Sylvain Régis à l'ouvrage de l’évêque d'Avranches, et promit d'envoyer de nouveaux matériaux pour la réimpression de ce livre. — V. Corresp. de Leibnitz et de l'abbé Nicaise.

Envoyée d’abord de Paris à Rome, cette lettre fut ensuite adressée au Mont- Cassin par D. Claude Estiennot, qui prit soin d'y ajouter les lignes dont elle est suivie.