‹ Les Origines de l'ancienne France (volume 5)Chapitre 39 sur 82 · ASILE ET SAUVETÉ · texte numérisé non relu

ASILE ET SAUVETÉ

Mais l'espace occupé par l'aître n'est pas toujours suffisant pour créer un vrai centre de population ^ Il faut que les privilèges dont il jouit soient étendus à un territoire plus vaste.

Ils le sont par l'autorité religieuse. Des prélats réunis en concile, l'archevêque ou les évêques du diocèse consacrent le lieu, posent solennellement des croix pour l'aborner, prononcent l'anathème contre tous les téméraires qui oseront l'enfreindre, que ce soit pour mettre la main

operi, vidit eum quidam de pagensibus, et accurrens ocius, nunliavit Isaac, villœ praeposito : eral enim pralum illud contiguum domui ejus. Intuitus autem Isaac armigerutn falce grameii prati praecidenlem, a longe excelsiori inclamat voce : « Quisnam es, o homo nefarie, qui contra fas temerator ingressus es sancti pratum Benedicti? egredere, pestifer, velocius, ne divina ultio celerius te disperdat. » Ille autem voces contemnens monentis, in hœc ludicra prorupit verba : « Sanctus, ait, Benedictus bac vice hoc modicum mihi iiidulgebit facinus «...

Contemptor autem Benedicti patris... ut suis conjungeretur sociis, qui longiuscule jam aberant, equo calcaribus admisso, eos insequi conatur ; sed antequam de villa exiret, equus praeceps in terram cadens, collisa cervice, mortuus ruit. Eques, qui ei insidebat, et ipse labitur; confractoque femore, ab humo, nisi aliorum ulnis sublevatus, surgere nequivit. Concurrente turba ad tamsubitamdiviniexaminisvmdictam, et ipse Isaac adfuit, increpans miserum his verbis : « Nonne tibi dixeram , miserabilis, B. Benedictum suas injurias nequaquam diu dimittere inultas? Sed, quia mihi credere renuisti, ecce contritis membris jaces inutilis » (Raoul Tortaire, fin du xi^ siècle, Miracles de Saint Benoit, livr. VIII, chap. 17-18, p. 300-303).

' Parfois il l'est, puisqu'on autorise les moines à y établir un bourg :

« Ego Avesgaudus filius Fulcaudi quicquid in ecclesia Sancti Simphoriani et Sancte Marie de Conedrario habebam; medietatem... primitiarum... tolumque cimeterium... In eodem autem cimiterio eisdem monachis licentiam faciendi hurgum perinisi, unde omnes redditus... libère habebunt, prêter teloneum tantummodo quod in vigilia festivitatis Sancti Simphoriani et in die crastina in foro meo reddetur... furnum quoque in ipso cimiterio, si voluerint facere faciant, de quo quicquid inde exierit habeant « {Cart. de Saint-Vincent du Mans, MS. fo 66, 1100).

174 LIVRE m. CHAPITRE III.

sur les fugitifs qui s'y seront abrités, ou pour faire tort et nuisance aux hommes qui l'habiteront.

Ils le sont ensuite par les autorités séculières : princes et seigneurs renoncent à leurs droits de justice ou de souveraineté sur le lieu privilégié', sanctionnent par des

* La renonciation en règle rigoureuse devait être préalable , comme le montre notamment la charte suivante :

« Hanc concordiam prolocutus est domnus Ildebertus episcopus qui tune ad dedicationem ecclesie de Frumenlariis perrexerat , quemque ab ipsà dedicatione revertentem rogaverunt monachi ut sibi cymiterium in quâdam olca extra castrum de Basagers posita dedicaret. Qui respondit hoc fieri non poase nisi eadem olca ab omnibus consuetudinibus et ab omni vicaria libéra fieret. Quod monachi a Galebruno petentes impelraverunt. Predictam si quidem olcam ab omni consuetudine et vicaria hberam fore in perpetuum Galebrunus concessit, sicque prefatus episcopus inibi cymiterium consecravit » {Cart. de Saint-Vincent du Mans, MS. f° 184, 1097-1112).

Un principe général est formulé dans les coutumes de Bigorre, art. 7 : « Monasteria quibus salvitas consilio comitis et procerum terrœ jurata fuerit, capiatur; aliter minime, si a rectore monasterii judicio proponatur. » Des exemples caractéristiques de son application nous sont fournis par les deux chartes que voici : « Ego Bernardus comes... cognomento Tumapalerius notum fieri

volens hoc cunctis fidelibus noslris monasterium S. Montis

liberum esse cupiens a potestate cunctorum principum laicorura et omnium hominum iniquorum, et nisi Deo et apostolis Petro et Paulo et loco domini non esse subjectum, adslantibus his nobilibus , videlicet Austindo archiepiscopo ac nepote noslro Centullo... qui cum aliis ex pluribus vassallis feci ut daretur ei et juraretur salvatio talis quam nullus deinceps mortalium sine magna detrimento auderet infringi vel violari. Juraverunt ergo monasterii salvationem cum omni honore suo acquisito vel acquirendo in circuitu et ubique, sive ecciesiis, sive terris, villis, silvis, aquis, pascuis majoris nostri. Ita in primis Ego Bernardus comes deinceps G. et A. B. filii nostri G... et omnes quam plurimi Arminiaci meliores , ad ultimum vero juraverunt vicecomes Adhemarus Polesteomi cum filiis suis... Jsti juraverunt nominalim splectum et peradventiam silvae quae nominatur Barde ad omne opus Sancti Johannis monasterii S. Montis, intus et foris aedifficandi, sive domibus seu ponti seu clausuris igneis focis, seu in omnibus necessariis rébus ad praef. monast. pertinentibus. Hocsacramentum et hoc placilum laudaverunt et obnixe affirmave-

Page 1