‹ Les Origines de l'ancienne France (volume 5)Chapitre 38 sur 82 · CHAPITRE III · texte numérisé non relu

CHAPITRE III

ASILE ET SAUVETE.

Le caractère religieux s'accentue et finit par prédominer. Une église est construite, un monastère est créé*. Les bâtiments qui servent au culte, l'espace de trente à soixante pas^ qui l'enloure, l'aître ou cimetière, ne sont pas seulement fermés à toute poursuite et soustraits à toute violence par les capitulaires, les décisions des conciles et des papes, ils le sont encore par la crainte habilement entretenue de

* « Isembertus, sanctae Pictavensis ecclesise episcopus , construxit ecclesiam... in convalle castri sui Calviniaci, deditque eidem ecclesiae aqueducLum... omriemque terratn in circuilu ecclesiae... ut edifîcarenlur in aqueductu molendina, in terra vero burgum, quem ita statuit liberum ut neque preposituram neque rapinam, neque aliquam prehensionem vel consueludinem nec episcopus nec clericus neque prepositus vel aliqua persona inibi unquam auderet requirere... » {Cartul. de Saint-Cyprien de Poitiers, p. 136-137 (1019-1027)).

2 « De confiniis cœmeterioram, sicut antiquitus a sanctis Patribus statutuniest, statuiraus ita : ut major Ecclesia per circuitum 60. passus habeat; cappellag vero, sive minores Ecclesise 30. Qui autem confinium eorum infringere tentaverit vel personam hominis, aut bona ejus inde abstraxerit, nisi publicus latro fuerit, quousque emendet et quod rapuerit reddat, excommunicetur » {Epistola Nicolai II ad episcopos Galliae, Aquitanise, Vasconiae (1059). Migne, t. 143, col. 1314-1315).

« Gotafredus Magalonensis Episcopus et Berengarius Agatensis Episcopus... constituerunt et laudaverunt, et dederunt ad Ecclesiam S. Vincentii sexaginta passus pedum versus omoes partes, et fecerunt salvacionem et posuerunt termines et cruces, et totum quantum erat inlra crucem dederunt Deo et Scto Vincentio... Ipsi vero predicti excommunicaverunt eos et eas qui preefattim cimiterium vel salvacionem irrumpere aut inquietare temptâverint , et responderunt omnes Amen... » (1098, Collection Dom Estiennot, MS. lat. 12745, p. 363-4). '

172 LIVRE Iir. — CHAPITRE III.

l'inlervenlion surnaturelLe du saint auquel l'église ou le couvent sont consacrés.

Voyez comme le livre des miracles de Saint Benoît prend soin de raconter les punitions célestes dont furent frappés les violateurs de l'asile. L'abbaye possédait sur l'un de ses domaines une église dont Paître délimité par des croix inspirait une vénération singulière, et passait pour le plus sûr refuge \ Des chasseurs ont l'audace d'y prendre un setier de blé pour nourrir leur meute. Ils la trouvent morte le lendemain -. Un écuyer sur l'ordre de son maître se permet de fourrager dans un pré compris dans l'atrium, son cheval, qui avait mangé de l'herbe défendue, tombe et se tue en lui brisant la cuisse^.

* « Est quoddam praediolum in Leomansi pago, quod vocatur Alsonia, patri Benedicto a Leotberto, viro probo, olim attributum... Cruces aliqiiantum excelsas per gyrum cœmeterii posuerunt, quas nemo suum persequens inimicum, quamvis exitiali ejus odio detentus, transgredi audeat, si ad ecclesiam in eodem loco constriictam confugium fecerit. Fugitivi denique, homicidœ et quicunque , aliqua alla reatus sui anonetate cogente, ad eumdem confugerint locum, immunes existiint, quandiu infra cœmeterii terminas sese continuerint. Nemo aliquid furari, seu aliquam fraudem de qualibet re alicui facere in eodem audet atrio. »

2 « Gonligit ergo die quadam, venatores Adelardi cujusdam, nobilis viri, advocati videlicet illius praedii, venatu redeuntes, fessos ibidem cum suis resedisse canibus... Annonae quantum sibi videbatur auferunt, attritu molarum in farinamredigunt, suis exinde pastum belluis conficiunt... Diliculo autem de suis cubilibus exsurgunt, solitam venationi operam dare cupientes, adeuntesque cubiculum in quo sucs recliiserant canes, januara eis patefaciunl; et introspicientes, vident eos vita defecisse... Diu ergo stupidae admirationi vocibus questuosis immorati, tandem recedunt, domino suo infortunium quod sibi acciderat, et quam severus ultor pater Benedictus in eos exstiterat relaturi. »

^ « Alio quoque tempore, dum milites propter eumdem vicukim hora jentandi iter carperent, diverterunt illuc... Unus eorum suo inquit armigero... « Vade in pratum S. Benedicti, quod huic adjacet villae, et colleclo herbse Fasce, quem solus valeas colle equi imponere, defer, et tuis appone animalibus «... Interea dum ille illiciio instaret

Page 1