ATTRIBUÉ À SAINT MÉTHODE, PATRIARCHE DE COUSTANTINOPLE
Première légende composée sur les actes latins de saint Denys
dans le sens aréopagitique.
Post beatam gloriosissimamque Domini ac Dei nostri Jesu Christi resurrectionem, verique ipsius templi, Judœorum scelere, ut ipse praedixerat, procuratam dissolutionem, quemadznodum divina sua potestate tertio die a mortuis exci talus est : post elationem ex nostra bu milita te quam sibi carne assumpserat, et aseensum super omnem cœlestem exercitum, oinnesque angelorum ordines, quo Deo et patri se ipsum sua voluntate obtulit : post Sancti ejus Spiritus in sanctos apostolos effusionem (quœ post quinquaginta dies per sanctam ejus assumptionem collalafuit), qualigandi atque solvendi acceperunt potestatem, sanctisqœ ejus ecclesiis principes prseficiendi, si cuti ante orbem conditum constituerai, anno octavo et octingentesimo post natara Romam, cum imperium adeptus esset Nero C&sar, quintus ab Augusto, beatus Petrus apostolus, cum aliis etiam apostolis missus, qui Evangelium universo urbi prœdicaret. Is post multos annos praedicalionis su«f
suprema urbe Roma occupata et délecta, ibi divinitus praedicandi munus accepit, ut quasi vertex et princeps sanctorum apostolorum in ordine muaeris apostolici factus, primus Roms in certaminibus eorum quae Christus perpessus erat, socius ac particeps iieret. Urbs enim illa, queraadmodum in magnis erroribus versabatur, sic majoribus remediis egebat ut corrigeretur; ut ubigravissimus erat error,ibi etiam moxima gratis abundaret. Deinde quemadmodum die tu m est, tyrannus et impius Nero, qui se tyrannidi suae terram et mare subacturum speraret, furore crudelitatis suae, vique amentiae in nbiem adactus, in Ghristi servos exarsit, ac quarto decimo tyrannici imperii sui anno, bealos Petrum et Paulum iniqoa morte condemnavit, per beati eorum sanguinis effusionem, et per martyrii victoriam pro meritis, etsi invitas, eos ad wgnum cœlorum praemittens. Verumtamen antequam beatoi Pet ru s Victoria martyrii vitam quae in regno cœlorum degUnr meritus esset, beato démenti EcclesiaB potestatem tribuit hît verbis : « Ut a Domino meo Jesu Christo ligandi atque sol- <( vendi mihi concessa est potestas, sic eamdero quoque pote- « tatemin perpetuum tibi do et trihuo, ut quemeumqoein « terra ligaveris, in cœlis ligatus sit. » Hanc potestatem ptenam et perfectam posteris qui perfecti et digni essent in Eedesiis praeire, sortem vel haereditatem reliquit. Ac de his qnidem, quoniam ex connexione consecutioneque illius apsotolka EcclesiaB temporis pauca diximus, ad beati Dionysii certaim» na convertimus orationem, ut, sicut dictumest, ex tempomm consequentia de eo pauca narremus.
Post clarissimum Domini et Dei nostri Jesu Ghristi incœkM
ascensum, bealus Paulus, Spiritus sancti concessu et manen ab errore perfidiae in viam salutis rediit, ita ut (Idem et rrfigionem, quam paulo ante oppugnavisset, tandem expletam, cum laude et gloria praedicaverit Dominique instituto in gofttibus factus sit vas electionis. Tune enim tum Domini nostri Jesu Ghristi nomen ignaris gentibus praedicans, Athems venit, atque ibi sanctum etiam virum hune Dionysium, gen-
tiam moribas et institutis paulo aate implicatum, ad viam salutis ductu suo convertit, eumque sacrosancto baptismo, ut ita dicam, regeneratum et renatum divina sanctitale rursus conflrmavit. Tum scilicet, eu m spinas et carduos erroris ex profundo cordis ejus, Spiritus sancli beneflcio et gratia evellit, ac prœcidit, fractumque et novum germen, ut ia bona terra irrigatum divino verbo atque hinc contemplatione edidit. Cum vero etiam Christi milites quotidie divino amore inflammali, in omnes partes divina gratia superne una eu m ipsis prxeunte carrèrent; tum beatus quoque bic Dionysius, crucis aratro mare diffindens, Athenis Romain a cœlesti divinaque volnntate, ut a Deo dilectus, per viam deductus venit. Ingressas, cambeatum Clementem invenisset, qui, ut supra dictum est, apoetolicae sedis poteslatem habebat, ab eo cum digno honore stalim, ut vires suppetebant, receptus est. Eoque tempore cum beatus vir Dionysius, ad beati démentis vestigia et pedes accessit, apostolic&que sanctitati se insinuavit, tum etiam ipse magister declaratus, et more magistri dignissimi a sancto Clémente honoratus, dignitatemque ab eo et aptissimum honorem, ut a Deo gratiam adeptus reportavit, et intérim Deus reram omnium prapotens beato Dionysio pr&tcrea tribuit vits seminandae idoneam facultatem, qu© ad nos usque religionis causa omnibus apparuit. Tum etiam sanctus Clemens Philippum quemdam Hispani® episcopum prafecit, potestatem quoque, quam ipse divinus Clemens a beato Petro acceperat, ei dedil his verbis : « Proflciscere ad partes Occidentis, illicque « praedica Evângelium regni cœlorum, tibique esto ligandi ac « solvendi potestas, ut Christi Evângelium a te etiam longe la- « teque diffundatur, et a Domino tan quam fidelis servus au- « dire mereare : Euge, serve bone et fldelis, quia super pauca « fuisli Gdelis, supra multa te constituam. lntra in gaudium « Domini tui. » Socii autem beati Dionysii fuerunt Saturninus, Marcellus et Lucianus, qui cum eo erant, ut ex ore duorum vel trium testium, udes Christianorum partibus qus eam ignora ban l, traderetur.
Hi cum convenissent, et una iter facerent, penreDeront al
portum Arelatcnsis urbis. Tu m sanctus Dionjnus, nt Ghrâti
Ecclesiis vcrbum vitae proponeret, ipse Spiritos Sancti
incensus, et apostolicae potestatis plenus, qua a Spiritn
cum sancto Clémente divini Yerbi semina spatgenda cl •»
renda gentibus accepisset, omnibus partibos, qom ad Oeô-
dentem pertinent, distribuit. Duritiam autem et
imperitarum barbararumque gentium, qaa illic «mit,
veritus, nec impiis sceleribus deterritus, beati prinopis
tolorum qui Roms fuerat, et perfldis ad suppliciai
erat, Spirilu frétas, ad praeconium se oontalit
Gallia sensim subdocens plus gentilibos instituas
regionis îllius fervere corn périsse t, tune divino aeuto
tus, potens ac verus pugil probatus est, seque
objecit, ut qui professione et perfections digntis
etiam Oeri minime dubitaret. Aquitani» vero
sancto Saturnino, ipse cum sancto Luciano, el
co, et sancto Eleutherio, Lutetiam Parisiorum veut.
autem Lucianus, presbyteri honore ornatus, ad
urbem missus est, qui etiam infidelibus popnlia v<
Evangelium praedicaret.
Ipse porro sanctus Dionysius Lutetia Pariaoru quod oppidum etsi parvum et exiguum,taraen gentiHa et inquinationis plénum erat. Sed erat fertile, ornatum arboribus. Vitibus autem et avis, lanqnam tibus vinum profundens, et suis suppeditans erat nobOt: il quibus et mcnsariorum negotiis univers» civitatie faflûSft é eorum qui circumcirca vallata? ambitum incolebant, et opéra m collocabant. Piscium prseter ea copiam et quasi ex maris ore undarum instar proferens, pnsstabaU vero exiguum praesidium omnis ipse manibus ferre inldBflfr» batur. Is enim latitudinem urbis latitudine sua inauto aqua circumdabat.
Hune igitur Dci servus cum peragrasset locum, fidd armutus, Deo rerum omnium prcepotenti, qui ubîque ipn
xilium opemque tulisset, et cornes itineris fuisset, illic emplum pro virili sua, quod novus admodum advena esset, Dominique nostri Jesu Ghristi honoris causa excitavit, novumque populum in Evangelii veritate eruditum sancto baptismo postea illic illuminavit. Diu autem beatus vir interdiu noctuque disciplina religionis ac pietatis multitudinem instituit, Chrislique populus ex veteris hostis faucibus ereptus est ; et quos prius daraon distrahebat, eos ipse digne per (idem in eœlos studebat mittere. Ejusverosanctilatis tama postea longe lateque pervtgata est Itaque non exigua populi qui lidelis erat, moltitudo dignum eum quera episcopum haberet putabat, sic ergo deinceps ecclesiastici gradus divinis obsequiis ac rnuneribns distribnendis intentas, et consecrans probatos bomines, ut dignos et idoneos ad gradnm promovebat. Sed Dominus noster Jésus Christus, qui Dionysii viri beatissimi, ut posita in ctndelabro lucerna famam latere etiam non patiebatur, in eorum qui a religione nostra abhorrebant mentibus, ejus lumen rtdii specie adhibuit, tantasque per eum vir tu tes fleri voluil, ut infestarum rebelliumquegentiura corda, non minus qaam earnm qnibus nuntiatnm erat evangelium, instituent. Itaque ejus virtutibus ac miraculis quotidie corroborabantur et addehantor, ut eo tempore, eum hac ab initio facta sunL Tum autem sancti viri, ut vox clamantis, longe lateque pervagala nominis ejus lama, ita celebrata est, ut etiam Domitianns, qui secundus post Neronem Christianos exagitavil, eum ad se in palatium suum venire jusserit. Idemque tan ta iracundia atrocttatisque rabie extrait, ut imperaret, ut ubicumque Christianorum aliquem aut ipse aut sui invenirent, vel ut immolaret iniquitatis damonibus, persuadèrent, vel variis tormentis objecium morti gladiis traderent. His vero legibus eum sibi gênera inclinatasobegisset, magna Christi servis coorla est persecutio, qua ad eos qui illic erant, pertinebat : quippe eum nulla prorsus prasentis vita usura, iU qui pro Cbrieto oerUreot, concederetur. Neque enim aliqua sanetia isatyribfts Mippetebat libertatis sive defensio, ai ve deprecatio- QuiA etiam
oranes qui edicti scelus et impietatem observabant, quod i\ a C&sare prescriptum erat, nu Ha ex parte violare Misit praeterea delectorum multitudinem, cum magna crudelitate ad omnes Occidentis regiones, qui hune virum Dionysium quarerent, et, si possent, invenireot, uftid edicto imperatoris verbis et minis addnctus, nollet, suppliciis immensis discerperetur, vel cisione occumberet
Hoc principis edicto promulgato, plebsQaUka cipere tyranno«, ut per fines suos sive vieinias pénétrai* sent. Et moi beati illius viri célèbre nomen ipaia est. Sic ergo ut eiâ praescriptum fuerat, celerrimo rato animo, vultu varie routato, Lutetiam Parisiorum h illic sanctum virum hune Dionysium invenerani cum a religione nostra hominibus bellantemt et doctrina multitudines populorum ad fidem Christi hortantem; eobeatum virum Rusticum presbyteram, et Eleut I conum, quos ipse beatus vir in suis ordinibus Eos quidem, qui et ejus doctrinal ac disciplina diacipufii secutionum socii erant, ferocitas et impietas aimai in verni»! enim sancti viri a beato Dionysio disjungi non poterant, qea etiam divina pietas coh&redes fore praenoveraU Gandebatjp* tur delectabaturque bonus parens duobus liberis, qui piugw» sus faciebaat, quod digni essent iilii, qui patris omis qoodf* Spiritum sanctis levé est, sublevarent, ut, carnia grarifalefc» posita, ad pu ru m liquidum aéra evolare pœsent, in etiam lumen quoddam erat insilum. Miror antem qui h bus viris non poterat multitudo armata obsistere.
Tu m denique auctor malorum hostis, qui et potentiam dissolvi, et illam Domini conservari ac vinoereanimadi et populi fidem quotidie progredi, omni arte sua inimktfm hostiles, quœ armata^ erant, in eos convertit, eisque qui ac verum Dominum esse, atque sanctum baptismum, horum doctrinae ac disciplinas pleni credebant, studebat suadere multis suppliciis ac tormentis, ut sibi credere
rentur. At sâncti viri, confessores atque martyres, ejus atque impiorum illorum furorem doctrina sua magnisque virtulibus compri mentes, discipulos conlirmabant : occurentesque scelestis, nec illius impiorum metus rationem habentes, Ecclesiam Christi quotidie Qorentem et augescentem dolabant. Et cum Ecclesia a suis doctoribus Dei Verbo salis fundata fuit, etsi maxime conturbata esset, et quasi tempestate confusa, quod tum persecutores tyrannide crescerent; tum ipsa etiam Germania, magna regio, qu® ferarum crudelitateet impietate erat prodita, cum subacto compunctoque auimo cervicem suam Christi jugo submisisset, ac domita esset, praceptorum fide conflrmata gaudebat ; et postea dejecerunt simulacra sua, qua ab ipsorum discessu sdificata erant, inventoque portu salutis, parles reliquas naufragii simulacrorum periisse laetabantur. Lamentabatur ergo tum pars sublata Diaholi, cum victrix Ecclesia fldelium legione devicit.
Cum hsc gesta sunt furore impietatis, ministri crudelitate inflammali, unum ex hissanctum virum Dionysium videntes, cum magno animo et fide contra audentem, his yerbis eum9 cum accessisset, convenerunt : ci Nunc tu es ignobilis ille se* « nex qui Deorum nostrorum cultum religionemque sustu- « listi, et inviciis principibus obsistis, eorumque edicta oon- « temnis? Die nunc, eu jus tu sis cultor, aut quam potestatis « tus professionem proferas. » Tum ergo hi ter beati viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, trium puerorum in fornace ignis inambulantium spiritu pleni, el muneribus, quasi uoo ore boc responsum rogationibus dederunt : « Servitus nostra « Christ ianoru m legi subacta esse cognoscitur. Itaque quem a profllemur, eu m plane auribus vestris nominamus. Confite- « mur enim et prsdicamus Patrem, Filium et Spirilum Sanc- « tum ; Patrem ingenitum, Jesum a solo Pâtre genitum, Spi- « ri tu m Sanclum qui a Pâtre procediL » Ad hsc impii persecutores et tyranni beatoa interrogabant his verbis : « Ergo « principum nostrorum edictum a vobis contemnitur, despi* « citur, nec vestra confessio invictorum deorum auctoritati
« potestatique subjicitur î » Sancti autem, ot supim dictam etf» uno animo responderunt hoc modo : « Ut panlo ante « Christum Jesum esse natum ex Maria virgine omni « vere annuntiantes, pradicantes contra andentes et « et profltemur, et ore laudare non desistimus. In hae « mm virorum Ode et aposlolatu flrmati persereranu. • Ai impii persecntores et tyrannicum pnnmin ffiminshmom ma cessissent, beatarum cerricum, qua propter Ghristi fldemffr rata erant, gladio capita amputaverunt, reddenftee terre carpore, beatis animis coelo redditis; dedarata antem nitate per martyres quorum anima simul cum corpore fuit. Nam cum corpore, praecisum capnf magistri, illis videre poterant, cum lingua Dominum confiteri, ut progrediens, videbatur. 0 vere beata mnltitudo, et nostro in gratia rursum desponsatal 0 sancta IsndsUllspi fraternitas eorura, in quibus nec primas secondas eese pok4 nec tertius! Sed sancta Trinitatis gloriam profltentet, M circiter a civitate milliario, in parro oolle9 martjrio dferi fuistis, sancti effecti a sancta Trinitate.
Jacebant ergo in collis cacumine trnnca corporasine! compléta seu intégra Christi martyrio quemadmodamde futuris pradixerunt propheta : Preiiosa m compta* mon sanctorum ejus. Cum igitur etiam declarata essai rum atque episcopi dignitas et gloria propter salatarem tri (idem, qua refloruisset, cœpitfructus oriri, atque per majorem fuisse gloriam eornm qui per martyrii soi simul ernnt. Beati autem Dionysii et pontiOcis martyrium, sanctum ejus sine animo corpus excHatom credimus. Etenim beata manu sua caput ex corpore a hominibus gladio praecisum sumpsit, et sospensam amplcxus est, atque a collis vertice duo milliaria pkna Mi animo pedibus ingrediens portavit. Novum profecto ae ris depraulicandum ac fama celebrandom minoolom, esse sino animo et capite quod viri instar pro hominemquc jam mortuum ingredi flrmis vestigiis.
Impii ergo hommes illi veriti rursus, ne forte fide probata populus conveniens, optabilia corpora Rustici et Eleutherii praesidii atque auxilii sui causa in sepulchris tumulisque conderet, ea in naviculam imposita de omnium consilio in profundum fluminis dejicere statueront. Sed Deus rerum omnium prapotens, bonus, justus, et misericordiae plenus, qui merioordiam suam in humano génère nunquam neglexit, qui Pharaonis exercitum in mare Rubrum demersit, et Achitophel cervicem laqueo prœcidit; is etiam infirma m istorum consilium misericordia sua dissolvit : ut ne clara splendidaque duo lumina profundo aquarum submergerentur, sed Christi Ecclesia eos semper fortes propugnatores haberet. Dum hsc agerentur, roulier nobilts et clara, Catulla nomine, quae gentili raetu valde correpta erat, tum ad fldem Christi propter marytrum miracula, converti desideravit, vimque desiderii et voluntale et re declaravit, ac Dei misericordia compuncta, intervenienie ei vi divina, consilium cepit, ut ad convivium persecutores supplex invitaret. Cumque multa eis munera detulisset, prudenter odium nefarii consilii, quod illi ad versus martyres ceperant, excussit : exposito autem nostris animi sui consilio, precepit ul clam pretiosa corpora martyrum auferrent in unam parte m urbis, ut in saxo quod situ m est in agello in sequentis anni sementem parato, terra obrula, corpora occultarent. Illi diligenter imperata fecerunt. 0 furtum laudabile, quod damnum non dédit, sed potius profuit!
Deinde, ut soient ii qui agros colunt, pullos suos admittere ut Eructum ferant; sic ager ille beatorum martyrum et dote completus est, et gratia aflluit ut centuplum fructum agricole fidèles percipiant, salutem et magnum thesaurum sanctitatis posteris relinquant. Mulier honestisssima, quam dixi, non immemor sanctitatis martyrum, ut vidit tyrannorum iracun • diam deferbuisse, locum idoneum qui sanctorum martyrum ossa custodire debebat, omni diligentia quassivit, in ven toque magno fornice, œdiflcium nota vil; quam prestantissimam feminam et matremfamilias non praeter dignitatem, quin sine
— 5if0 —
metu credimuSj sanctis martyribus hisce similem propterea quod nisi eam ctiam Redemptor omnium in Gdea nominis sui-venire voluisset, nunquam ejus animus ejosmoi consilium aperuissct. Veruru ex hoc, citra controversiam,6M credimus beatorum martyrum ossa conservasse prudenti cm» silio, ut quae eis digna fuerit, atque illorum precibus vere a fide progressas fecerit. Christianorum autem mullitodonuasrosissima, beatorum martyrum doctrina conversa* omni opta et studio ut poterant, cum precibus magnaque cupiditatesupt beata corpora sanctorum martyrum ecclesiam adificatit, otm sancta gloria sanctœ ïrinitatis digne cum aromatibas tria asmero sancta corpora condiderunt ac deposuerunt, Deo omnium praepotente, qui opitulatur quotidie in bonis qui virtutibus signisque clarent. Qu» igitur oratio, ant lingua, fam magnorum virorum mira et inusitata opéra porit exponere, cum ne ipsi quidem humana ralione sua intelligen possint?iEgrotis enim salutem, claudis incessum, caecis hmen, surdis auditum, et mutis sermonem dantes, immundoique spiritus qui in corporibus insident exagitantes, asndtt remédia afferunt.
Nos quoque et salutari voto, et beata obedientia divites,clri maxime indignos, eorum tamen precibus adjutos, sainte assecuturos credamus; aut etiam deserti ut indigni, faciamii ut in illorum meritis sit nobis auxilium et praesidium coutitutum. Neque enim a nostris moribus babnimus, aut a noria praenolione, sed ex veteri narratione nobis perla tu m est : qi» que pauca a certa flrmaque antiquitate, et a longis temporibus andivimus, ea ut potuimus litteris mandamus, non pro lubiH expositionem aggressi, sed ut magnorum doctorum cognitas habuimus, veriti Deum, charitatisque studio multa et praclara beatorum virorum, qus mira suut, hciam conali sumus, Christi laudis causa, gloriaque martyrum al mémorial in extremis sacris chartis prodere; ne si negtaris*mus ac contempsissemus, veterique bosti nostro, qui in pit* niciem et exitium nostruin vigilat, et invidet, parentes, wfr
cuissemus hsc omnia, eodetn modo quo ii Samma et igné ea quae ab eis scripta erant, deflagrasse dicunt, eorum gratia amicitiaque privemur. Cum autem cogitationes nostrae, etillorum gratia vigilent, et ex paucis scriptis prodeant, ea quae cogitata sunt et dicta, magna esse possunt. Hsc vero ipsos sine me tu, multosque alios Christi causa et nomine certamina pertulisse credimus, cum etiam ad haec usque tempora, tôt tamque mira opéra et miracula per cos vis divina palam edi velit, ut omnes incols et advenae obstupescant.
Ergo perpessi sunt mortem Christi martyres Dionysius, Rusticus et Eleutherius, septimo Ralendas octobris, Domitiano imperatore, in Gallia, Lutctiae Parisiorum, régnante Domino nostro Jesu Christo cum Patte et Spiritu Sancto, nunc et semper, et in sœcula saeculorum. Amen.
{Origines de V Eglise de Paris, p. 330.)
ACTA FABULOSA
S. DIONYSIO ARE0PA61TJE AFFICTA.
Antre légende anonyme composée sur les anciens Actes latins de saint
Denys, dans le sens aréopagitique.
i. Post beatam et gloriosam resurrectionem Domini nostri, quâ verum Dei templum Judalca impietate resolutum divina potentia sese in triduo suscitavit et caro humilitatis nostraB in Christo supra omnem cœli militiam, supra omnes ordines angelorum ad Dei Patris est provecta consessum et decimâ post die Apostolorum pectoribus Spiritus est Sanctus illapsus, ut ligandi solvendique acciperent potestatem, atque sic per ip-
sos in cunctos Ecclesiae principes decrcti hujus conslitutio cornmeavit, anno ab urbe condita octingentesimo octavo Nero eaesar, quintus ab Augusto adeptus est principatum. Beatoi itaque Petrus Apostolus, cura reliqui Apostoli, distributis sihi terrarum partibus, imbuendum omni creaturae Evangelinm suscepissent, ipse ad arcem Romani divinitus imperii deati-» natur, ut, qui primus erat in ordine potestatis, primas esset in certaminepsssionis, et quae civitas majoribus obligabatur erraribus, majoribus necesse erat remediis adtolleretur, et uhi erat culpa gravior, ibi esset et gratia major.
2. Namque, ut dictum est, cura impiissimus Nero terne manque imperii sui jura laxâsset et furor crudelitatis ejos dira rabie in Ghristi famulos ebullîsset, zihi crudelissimi imperii sui anno, per trophœum martyrii dignos transmisit ad Superos. Namque, priusquam beatus Petrus per triuraphum martyrii evolâsset ad cœlos, beato Clementi hanc potestatem tradidit dicens : « Sicut à Domino mco Jesu Christo ligandi solvendique mihi est indulta potestas, ita tibi hanc poteslatem tuisque succcssoribus aeterno confcro dono, ut qu&que ligaveritis in terris, ligata sint et in cœlis, et quaecumque solreritis in terris, soin ta valeant esse et in astris. » Hue potestaleditatum successorcm Ecclesiae perfectum antistitem et digonm reliquit heredem. Flis ita de ordine temporum et Apostolids potestatibus breviter recensitis, ad beatissimi viri Dionuii certamina narra tu rus accedam.
3. Ut superiùs jam de ordine temporum pauca digessimos, post Jesu Ghristi Domini nostri gloriosam ascensionem, cùm ibeatus Paulus apostolus per gratiam âancti Spiritus ab enore infidelitatis ad viam salutis regressus ûdem, quam antè expugnaverat, perfecta postmodùm religione sequeretur, ac cùm secundùm dominica instituta vas electionis esset in-gentibus et Ghristi nomen ignotis populis praedicaret, advenit Atheois ibique sanctum viruin Dionisium gentilibus inveniens enori* bus implicatum, ad viam salutis convertit et sacri haptismalis unda renatum divinis eum illico sanclionibus informavil;
cùmque jam tribulornm atque spinarum squalorem ex ejus pectore sancti Spiritns gratiâ funditus pepulisset, et pulchrum germen novae segetis pulcher attolleret ager, divini Verbi semina rudibas cœpit mentibaserogare ; cù m que jam cœlestibus eotidie Christi miles desideriis œstuaret, superna se ubique gratia prœeunte, dam rura Pontica sulcaturus ingreditur, Romani celitas Domini dilectus aggreditur; qui, ut superiùs dictum est, beat u m Clementem apostolica inveniens praeditum potestate, ab eo est continué digno cum honore susceptus.
4. Per idem tempus cùm beatus vir Dionisius beatissimi Qementis eotidie vestigiis adhsreret et apostolicis sanctionibus se omnimodis traderet imbuendum, maximum apud beatnm Clementem pro sanctitatis sus reverentia locum continué cœpit Venerationis babere et magnam apud eum familiaritatis gratiam obtinere. Sed cùm jam Dominas omnipotens beatissimi viri Dionisii vitam disponeret in exemplo omnibus declarare, contigit Philippum Hispania? episcopum emigrare de mundo : tum beatus Clemens sanctum Dionisium episcopum ordinavit et potesfatem, quam à beato Petro acceperat, ei tradidit dicens : « Vade in partibus Occidentis praedicare Evangelium regni coelestis et ligandi solvendique tibi sit concessa potestds, ut Christ i Evangeliam per te longé latèque diflusum illud à Domino cum fideli servo merearis audire : Euge serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis : supra mu!ta te constituant. Intra in gaudium Domini tui. » Sociosque ei Saturninum, Marcellum, Lucianum adhibuit, ut in ore duoru m vel trium testium Christiana religio ignotis partibus traderet ur.
5. Qui cùm simul pervenissent pergentes ad port u m Arelatensium civitatis, sanctus Dionisius Marcellum in Hispaniam destinavit ut verbum vit» Christi Ecclesis minislraret. Sanctus igitur Dionysius Sancti Spiritus calore succensus et Apostolica prceditus potestate, quiqueà beato Clémente divini verbi semina gentibus susceperat eroganda, non ferocitatem incrédule repu tans gentis, nec trucibus populis cunctatur insistere
praedicator ; sed beatissimi principis Apostolorum informâtes exemplo, qui Romanis fuerat pœnis atrocibus datas, ubi apud Gallias ampliùs gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc divina protectione munitus fortis se et verus praelialor immersit, ut, qui meruerat esse confessor, perfectus fleri non cunctare» lur et martyr. Aquilaniœ namque partibus sancto Saturnino directo, ipse cum sancto Luciano, sancto Rustico et sancto Eleutherio Parisius adierat.
6. Sanctum namque Lucianum presbyterii honore perfnnotum ad Belvacensem dirigit urbem, ut ipse pari modo ineredulis populis Evangelium veritatis inferret ; ipse verô sanctas Dionisius Parisius remanebat ; quae civitas, quamvis parva, gentilium tamen erat erroribus et squalore fœdata. Nam licèt magnis esset paganorum fecibus in vol u ta, fecunda tamen terris, arboribus nemorosa, vineis uberrima ac referta, pollebat commerciis trapezitar uin ; quae, Sequana3 vallata perplexn, et copiam piscium alvei sui civibus unda ministrat et non par* vum mûris noscitur pr&stare munimen, ipsumque insuis potiùs quam urbis spatium laticis sui undâ concluait. Huncergo locum cum Dei famulus expetisset fldei armatus constantiâ, Dei se omnipotentis ubique auxilio comitante, ecclejrïam Bftdem juxta virium suarum virtutem, ut novus adhuc advena poterat, Domini noslri Jesu Christi in honorem constraxit, nt rudis populus qui veritate erat Evangelii imbuendus, sancti eos illic lavacri unda respergeret.
7. Gumque beatissimus Vir die noctuque doctrinis insistent pietatis et Christi populum de antiqui hostis faucibusliberaret, ut, quos subtrahebat mundo, dignos transmitteret cœlo, fana se sanctitatis ejus longé latèqne diffudit, atque jam non modica populorum turba dignum se gloriabatur praasulem habere, sicque factum est, ut sacerdotum gradus divinis ministeriis dispensaret aptandos, probatasque personas et dignas meritis suis ordinibus ampliaret. Sed Dominus noster Jesoi Christus, qui beatissimi viri Dionisiijam non patiebatur b-mara cslari, ut posita super candelabrum lucerna incredolii
mentibus lucis su® radios ministraret, tantas per illum dignabatur exercere virtutes, ut rebellium corda gentilium, non minus praedicationibus quàra ipsis virtulibus colidie roboraret.
8. Per idem verô tempus, quo talia gerebantur, sancti Viri praeconium longé se latèque diffudit in tantum, ut Doniitiani, qui sec un dam in Christiauos post Neronem persecutionem exercuit, vulgi relatione perveniret ad aulam; qui in tanta rabie indignalionis exarsit, ut, ubicùmque Christianuin quempiam repperisset. aut diis sacrificaret incestis aut diversis pœnis addictus puniendus gladio traderetur. His itaque legibus subditas sibi nationes arcens magna Christi famulis persecutio influebat, nulla jam pro Ghristo certantibus prssentis vit» indulgebatur tranquillitas, nulla sanclorum Martyrum erat excusa ta libertas; sed omnes impium servantes edictum, quod statutum à CaBsare fuerat, transgredi nullatenus audebant. Nam electam apparitionem eu m ingenli strepitu partibus dirigit Occidentis, ut sanctum virum Dionisium perquirentes aut décréta principis observaret aut pœnis lacera tus imraensis capite plecteretur.
9. Itaque cùm décréta principis apparitores suscepissent, Galliarum pénétrant fines, quà illico beati eis Viri célèbre nomen innotuit, sicque, ut eis fuerat imperatum, veloci cursu, tumentibus animis, vultibus trucidissimis Parisium adierunt. Sanctum verô Dionisium contra perfidos inveniuntdimicantem et praedicatione continua vulgi multitudinem ad fldem inveniunt jam vocanlem ; cum quo etiam beatum virum Rusticum presbyterum et Eleutherium archidiaconum, quos ipse beatus Vir in suis ordinibus consecrârat, pradicationis ejus socios et discipulos persecutorum dirus furor invenit Hi sancti Viri à beati Dionisii numquam patiebantur abesse praesentia; quos divina pietas aeterni regni jam prssciebat esse consortes : gaudebat sanè pius Pater in duorum profectibus filiorum, cùm et digni filii Patris sarcinam spiritualibus humeris levigarent, ut, onere carnis abjecto, ad purum valerent aetheris volare fulgorem.
10. Persecutionis ergô publicatâ jsententià, impioruin gaudens turba progreditur et contra Dei famulos pugnatura conspirai t miroque modo inermibus vins non valebat plèbe armât* résistera. Tune anfiquus bostis videns sibi périra, qnod Domino conslabat vivere et assidu a populorum converaooi proOcere, totam artis su» calliditatem ad impugnanda, qm fuerant constructa, convertit, ut eos, qui unum et venus Deum sancti baptismatis jam uDdâ respersi crederent, divena supplicia mulctarent. Sed sancti Viri, Christi confessons et martyres, impiorum latratibus vi sancta pradicationisetcum magnis virtutibus obviantes, nullo metu territi reprobornm, Christi Ecclesiam nova cotidie fœcunditate ditabanft, eàmque Ecclesia, pra&dicatorum suorum merilis et ore fundata, quamvis in turbines procellasque lictorum pertimendas, tracent et augeretur, ipsa etiam Germanise ferai immanitas, subada cordis conpunctione, colla sua jam Christi jugo domita gsndébat.
il. Ab ipsis denique destruebantur idola, quorum sumpta fuerant et studio fabricata, et, portu salutis invento, idolorem gaudebant perire naufragia. Lugebat tune portio victa diaboti, cùm de ea victrix Ecclesia legio triumpharet ; eùmqoe tilia gererentur, furore atrocissimo ministri crudelitatis unus ex his sanctum virum Dionisium eu m magna cordis veritate alloquitur dicens : * Tune es ille infiandisaimus qui deorum nostrorum culturam évacuas, et invictisaimi principis staluta conte mpnis? Die ergô, eu jus te asseris cultoren, aut quam confessionem tus dicioni adscribis? » Tune hïï tics beatissimi viri Dionisius, Rusticus et Eleutherius trinm poftrorum in camino ignis deambulantinm Spiritûs referti carismate, quasi ex uno ore taie interroganti dedemnt responsom: <( Conditio nostra Christian» legi noscitur famulaii; qoem verô confiteamur, liquidé tuis auribus intimabimne.
12. ConQtemur Patrem et Filium et Spiritum sanctam, Patrem ingenilum, Filium à solo Pâtre genitum, Spiritum sanotum ab ulroque procedentem. » Ad hsecimpius persécuter Btft*
tos interrogat : «Ergô principumà Vobis jussa contempnuntur, et vestra confessio invictissimorum deorum jura respuit? » Sancti, ut superiùs, unanimiter respondentes dixerunt : a Ut prafati sumus, Christum Dei Filium natum ex Maria Virgine, quem cunctis populis cerla pronunliamus audaciâ, et crediraus et confitemur et ore nou desistimus conlaudare. » la hac sanctos Yiros fldei constantia permanentes saevi lictores longo non spatio différentes, felicia colla pro flde Ghristi submissa persécutons mucro truncavit, reddentes terrae corpora beatas cœlo animas intulêre. Namque ad ostendendam divina pietate martyribus suis collatam victoriam, cùm à corporibus abscisa capita viderentur, eorum, ut poterant, linguae Dominum fate~ bantur. 0 verè beata nimiùm et Deo nostro grata societasf
13. 0 sancta et verè laudanda fraternitas, inter quos nec primus aut secundus potuit esse nec tertius, sed sancta Trinitatis gloriam confitentes uno ampliùs ab urbe miliario parvo in monticulo trino meruerunt martyrio consecrari! Jacebant denique in vertice montis, abscisis capitibus, corpora pretiosa, implebaturque in martyribus Christi, quod olim propheta predixerat adfuturum, ut in conspectu Domini pretiosœ permanerent mortes justorum, namque ad declaranda martyris et sacerdotis primi mérita gloriosa, ut, per quem salutifer primo cœperat fructus oriri, eô ampliùs gloria ipsius pariter et triumphus, beatissimi se Dionisii et pontificis venerandi sanctum exanime cadaver erexit beataque manu caput à corpore abscisum, lictoris ense truncatum pendulum cœpit brachiis vectitare atque ab illo montis cacumine duobus ferè milibus firmis gressibus apportavit novo et priùs inaudito miraculo, exanime corpus viventis currere more et homo jam mortuus Grmis incedere plantis.
14. Beatorum igitur Hustici et Eleutherii, metuentes impii ne conversi populi ildelissima probataque devotione corpora profutura sibi ad patrocinium turaulata consecrarent, inito consilio, imposita navibus in profundissimo decreverunt gurgite demergi; sed Dominus omnipotens, bonus et justus et
misericors, qui misericordiam suam humano generi numquam negavit, qui Pharaonis consilium Rubri maris undâ submerett, et Holofemis ictu feraineo colla truncavit, ipse impudentnm consilium misericordiae su# arle destruxit, ut preclara duo luminaria non gurgitis unda submergeret, sed Ghristi haberet fortes Ecclesia bellatores. Nam matrona quaedam, CatuDa nomine, quae, licèt paganorum adhuc erroribus teneretur addicta, converti tamen ad fidem Christi per exempla martyrom se desiderare et mente monstrabat et opère, Dei ergè misericordià inspirata, maclae virtutis consilium appetivit atqne ad convivium venire postulat percussores ; cùmque eis copiam allât» humanitatis expendit, à memoria eorora, qu» susceperant agenda, discussit.
15. Denique fidelibus suis arcana sui pectoris reseravit, ut subtracta furto preciosa corpora Martyrum beatorum in sexto procul ab urbe memorala lapide in agello, quem segeti paraverat affuturum, latenter absconderent : qui jussa comptantes festinanter, quod eis preceptum fuerat, exequuntur. 0 fhrttun laudabile, quod cuiquam non intulit damnum, sed inagis omnibus beatum contulit lucrum ! Cumque, ut moris est, sationis suae segetem sacratus produceret ager, ita beatorum Martyrum est uberlate ditatus, ut et centuplicatum fructum cultores acquirerent, et patriae mererentur salutem et magnum thesanrum posteris consecrarent.
16. Praedicta itaque mater-familias horum non immeaor Martyrum sacratorum, cùm primùm persecutionis viderettepuisse fervorem, locum sanctorum Martyrum ossa servantem omni sollicitudine requisivit atque inventum ingentis mausolei constructione signavit ; quam venerabilem feminam non inimeritô credimus sine dubio, sanctis Martyribus adhssisse, quia nisi eam Redemptor omnium ad agnitionem sui nominis venire voluisset, nequaquam pectori ejus consilium tant® pietatis infunderet. Namque absque ulla ambiguitate confidimuf, ut, quai beatorum Martyrum ossa servavit, eorum intercessiônibus ad fidei pertingeret veritatem. Christianorum igitor
turba quàm pluriraa, quae beatorum Martyrum fuerat admonilione conversa, omni nisu atque conatu, quaque vi poterat, omni cum devotione summoque cum studio super sanetorum Martyrum beata cadavera ecclesiam construens in sanctaB gloriam Trinitatis trino numéro dignis cum aromatibus humaverunt ; ad quorum digna corpora,.Dei omnipotentis opitulante clementia, cotidic virtutum insignia declarantur.
M. Quis etenira sermo vel quae lingua tantorum Martyrum sufficiat enarrare virtutes, quando nec îpsis queunt humanis mentibus retineri? Inflrmis salus, debilibus gressus, caecis visus, surdis auditus et mutis redditur sermo ; immundi spiritus ab obsessis corporibus expelluntur, et pia vota felici exauditione pinguescunt. Nos ipsos, quamvis immeritos, eorum credimus sacris precibus adjuvandos, qui ut hebetes et indigni eorum vobis seriem passionis praesumpsimus intimare, non ex nostri ingenii capacitate aut proprii sensus industriâ, sed quod veterum Gdelium nobis relatione patuit, et, quod ex parte in quibusdam paginulis veleranis, pauca, ut potuimus, longo spatio interlita didicimus.
18. Nam sicut majorum cognovimus colloquio peritorum timenlium Deum et studio sanctaB caritatis ardentium, multa de beatorum virorum praeclaro certamine ad laudem Ghristi et gloriam Martyrum ob memoriam posterorum sacris slu dueru nt indere cartis, sed subripiente negligentia et antiqui procurante bostis invidia, flammarum incendio feruntur esse cousumpta. Nam humanarum menti u m solers capacitas ex paucis, quae dicta sunt, valet pensare, quae reticentur majora. Hoc tamen absque ulla dubitatione confidimus, multa eos pro Christo subisse certamina, quando usque ad praesens tanta per eos divina virtus cotidie dignatur declarare miracula. Passi sunt au* te m martyres Christi Dionisius, Rusticus et Eleutherius vu Id. Octobris sub Domitiano imperatore apud Galliarum Parisium civitatem, régnante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Pâtre et Spiritu Sancto vivit et régnât.
(Origines de V Eglise de Paris, p. 332.)
