NOUVELLE AMPLIFICATION ANONYME

COMPOSÉE SUR LES ACTES LATINS BAXS U SKIS A*ÊO*AStWâ

Manuscrit 5540 de la Bibliothèque Impériale.

Cette légende est d'an mauvais goût remarquable. ftdh qu'on lui donne le titre pompeux, mais à coup ment faux, d'Actes authentiques de saint Dem/t traduits par Anastase le Bibliothécaire* du grée et thodius, fit envoyés en 876 à Charles le Chamet — Saint Denys l'Àréop., p. 216.

Sermo gratiarum coronat iotellectum meum, et kK

rum naturali prolatione impeditnr; senmboa gratifiait Mfp

mentem ; et sermonem ad operandum non roboiafc

Christe raihi Sapientia et Verbum Patrie

tribue tuum spiritum raagistrum, qui ferai ordinea

os meum repleatur moderamine, et prooedat m neati 4fl|

gratissimus. Ex gaudio enim vincor, enarrandot d ^É

habere fortia gesta in mente multi gaudii gestio. HitiatUlfij

exultationem in cogitatiooe, pauper ef&cior ad eloMBA|

quod amatur ; et solum puto tropsa ferre saper iaeHPpfl||

thesauro, et quod est ruinosius tanqaam iaesparti m *' mm

simul conversans amabilior apparet iudiecipliaalio.

quod quia et sermo et intellectus, opus etiam ai

desiderabilia divini spiritûs tui charismata sont,

Salvator, is qui de tuo accipit et docet hominem ad

dum et annuntiandum, et ad'intellectum indigao aÉUJM

buendum. Etenim do rcetero, poet orationeai,

et post invocationcm segnitie dissolvar.

Dionysii beati Passio inventa est; Dionysii beati

Araires, revelaium est; Dionysii desiderali et ab bomiiûbus

occultati sanctissiraus unis illuxit, Dionysii qui vere est Théo-

-mysius. Domino enim, cursu consummato, divertit, et bujus

Victoria circumdatus, laudabiliter triumpbavit. Vere enim

^Sheonysius Dionysius, qui vocabulum ab exterioribus ducit,

r^*t ad morem ad interiores inducit, qui, graiiâ quidem falsi

r^ominis Jovis vocatns Dionysius, Deo autem vero Pheronyme

^noncupalus. Hoc aptissime interpretatur. Dicunt enim exte-

-• flores Dion veraciter divinum, quod est egregium sive mira-

:" bile. Non autem habent egregiam vel mirabilem operationem

veraciter ©que ut nomen nefandi. Unde et illis appositus ad

putativos et non existentes Deos, Dionysius devolutus, et qui

oompreheridit sapientes in astutià eorum, Cbristo praescicnter

Pheronyme vocatus est Theonysius, et peragrantem' doctrinis

et itineribus ab Hierusalem et in circuitu usque ad Hillyricum

Paulum, euncta facile percurrens, non valebat excurrendo su-

perare circa solum Arium-pagum devolutus*

Dum enim ille fasces sermonum, ut cumulos palearum eoacervaret, et iuutilem molem in efGcaciœ verbis sublimius «altaret, non haberet autem spicam salutis ponderantem, su* « perveoit semini-verbius Paulus, agrioola studiosissimus, ad mensuram terra utpote vas Cbristi pretiosissimum, et boc gyjute reparto et jactato ceu grano uoo ûdelis Verbi nutrimenti capaoe, eumdem ipsumpropriamcombureref<£nilemeollectio- Aem oompulit Dionysium. Ut enim tantumroodo cognovisset magisiri ex operibus stabilitatem, et compote gustu Verbi granom mandisset, rapU escam gula discretionis, atque Benjamin opime ab Atbenaso facius, rapinas pbilosoforuu, quas raane comedit, serotinas humi in conspectu posait Cbristi. Cessit enim magno Dei verbo, qui facile opeiit omoem sensus bumani distorlam et muUifariam fabulam, utaiialius Dionysius» Magnas scilicet Gregorius, et invenit lupus Benjamin digoum catulum, et ponit cum eo amare vitia judaoram *c iafidelium nationum macerits in ruinam perfecUia- Et cum exeoluiaset ▲thenas, ac si quidam fracti&r ampJîaaimis» episcopaliistae,

venit Romain, preceptorem etiam ia hoc imilatus. Egit autoi post mortem, veluti et vivens, magistro comparia, sicut «tendet per locum sermo venturus.

Porro abhinc jam narrabo hujus martyrium; exho enim saltem cogitare et conserere omnino sermonem est proprie sermonum moderator et forma. Ostendit librorum sapientissimi Lucae cunctis luculenter historia, post resurrectionem €hristi et ascensionem fuerit Saalos cœcatus, et in Paul uni illum mutatus. Ostendit autem i et nomîne non opinioneEusebius in secundo Ecclesiasticft historiée su», tertio decimo anno imperii Neronis victorum Christi martyrum Petrum et Paulum apostolos summalos, quorum reminiscens, quae nobis in minibus i nitur beati hujus Dionysii Passio, pro eo ut dieeret, decimo in quarto decimo anno certamen apostoloram Sed in hoc nulla est dissonantia. Etenim, in flne tertii est, et initio quarti decimi anni consummatumprincipiimafbf' tolorum certamen. Panerai enim erat dies quiotns, secandtt' Grajcos; vicesima vero nona dies Junii menais apnd nos : et fortasse quidem finem unius certissime, alter principium alterius, annum indifferenter descripsit; et putabatur esse dissonum, taliter erit potins consonom.

Gum hi ergo tune, ut praefatus sum, per crucemet ad proprium magistrum transmigrationem ferissent, si terra ut sibi visum est Nero privasset, cœlestibusqne tabernaculis transmisisset, videns, ut de se Panlus scribit, discipulus ejusdem Dionysius non se Iwbera ultra in climatibus suis in quibus super operaretnr postpÉ* ceptorem h u manu m rus (totum enim jam felirîtate et tate nature suscipiens, a magistro cultum, percoloit); tractans pergere cœpit, gratiam spiritualem imperinros et Brittonibus, Romanis qnoque atque Germanis. Et rans, ac tribulationum aratro, quasi cotidianft crufte, post tf telligibile atque sensibile dissecans mare, beatam apud Komanorum magnam civitatem Clementem,

livinitus gubernacula moderantem. Et hujus pedibus tn non labentibus, sumrnae semitae vestigiis, u (risque is suis ex desiderio coraprehensis, adimpletâque prosecenti adoratione, similem ni mi ru m obtinere ab eo reem promeruit, experimentumque dédit et accepit per em inter invicem et cum invicem commorationem ; et ;tum est quod dictum est a praeceptore ipsius ut simul ri per ûdem quae erat in invicem, suam atque illias, îque spiritalem imper ti ri, atque suscipere viderentur. nim in utroque succendebalur et ardebat, ad hoc Haut perpetuo lucens dilectionis ignis in invicem habere- ;ut utrique debebatur. Fit protinus et statuitur ex incunctis insignis, ex advenâ omnibus memorandus, et 1 non velut in lucernali denuo solio fax, sed linguamet i oculum excedens et praevidens, utpote diei cujusdam lo rutilius.

oranda vero mibi est etiam ista nunc enarratio, quia in n martyrii série invenitur insertum, quod, eisdem dieemens, qui, latinâ linguâ, ita merito dicitur, Philippum im Hispaniae promovisset episcopum, dans et commeni totam po testa le m alque virtutem, quam accipiens a n aedificationem et non in destructionem, ut ait Paulus ms, creditam habuit solvendi scilicet ac ligandi, quanta utpote Spiritûs sancti participi, et considerare scienti ngruunt. Dicebat et hoc ei, in alacritatis argumentum : ^re, F rater, super mnam et talentum, et dorainicis adde *is, qui ecce crédit) sunt tibi, quatenus audias in ad- :ommunis Domini nostri : Ëuge serve bone et fidelis, iper pauca fuisti fidelis, supra multa te constituant iujaudiuni Domini tui. »

ergo dimisso modo quo dictus est, Dionysius cum Clemultis ad eos qui per illas erant regiones, dispositis, ci ad profundiores et in Hesperioribus partibus sitas, an is dicendum, illustrare tenebrosiores ignorantiâ gentes, démente valedicto perspexil ; et apud quemdam portum

Arelatensium civitalïs uua cnm omnibus qui aea pnlsus est. Ex qno Marcellnm ad Hispaniam, Ai Aquitaniam, verbum mittît seminataros et n usque ad Pamiorum chitatem veiriena, Aline maa num Mnrtisaim'nm in Beblecanensem lnml»m p misil; ipse vero soins spud Parisios et afioa en mansit, qui quidem muti plus erant quasi piacea imbiliores ad divins receptionem cognitEonls. 1 venenoso ac ira immitia qncque omnium I reptilium ferorium snperabant, parro deœtitn Matai lis ac inspections intelleclu, indomitoa atotmfHftU variantes, habebant antem eacarum s terra etieaH qui per locum illum înbabilabant, tnnltam copiait' delicias. Prcesentala vero conspectui refectio gansai desiderium et data dulcedo gutturi immoderatiorM 4 petilum. Intra hune autem laquenm habitatora PkÉtt pidi detenti, cura refectionem bine invmireat tt t*1 muruiu obstruerenlur, non imaginabaatnr cm,M< bant aliud quid gloriosius.

Cum aulem inlroisset in médium nuper a sionis specie verba magis extranea eau siam mlltgendo dedicavit fomilibua Verbî, et rit bA qui prius «que ut lapis positi eraut, ni aapMBt wé (.■ûnneittcns, vertn vinum ad fruendam lastitiav dm M lum, proposuit Diouysius, ila ut asserenat oMMfa1 et qui longe erant, quod suavitata ipeius, et JMI b inebrinverit , et nb admiratione atqua fldocil eanataaM tus qui cii rumdahntnr fluvii, sese transferentesetMM ad aquani qu.i> in medio civitatis ex ore novi adieu ai ac si qtiolidic mero profusi nectare, sanas, aednbjHli ratantes ronferrent, et miraculis per fldeea vaMi ia iilerentur. et qnatù pomis virtutum refecti d magistri, qui dogmata operibus edoeebat, a (Mêles quosque sed et sacerdotca ad *"e atqaa Mae ] eus prolmbîtiores hnbebantur quam <

haec quam Noe agriculture, non quidem in omni hominum vità quae in carne est, sed in toto illo Occidentis profundo, cura excelsum salutis et justum fulgere ac rutilare in anima soient fecisset. Sic enim doctrinis ejus multitudines crescebant» et ad fidera compellebantur, secundum priscam apostolorum doclrinam et disciplinam, quia enim signa et prodiçia per illud tempus patrabat non priscis minora fartasse, millia credentium nihilominus apponebantur. Cumque praedicatio in latiludinem et longitudinem quotidie procéderez Dometiano iropio imperatori super praestigiis sanctus accusabatur, qui modicum pendens quod omnibus gentibus imperaret, nisi et Dionysium comprehenderet, persecutionem commovet contra omnem Ghristianum vehementissimam, quo forte cum omnibus interomnes et istum nihilominus comprehenderet; mittens ad Gallos, et eos qui circumcirca erant, ad requisitionem SanctL

Et multos quidem timor coegit, paratam formidantes capitalis incisionis sententiam, non autem hune cum omnibus hebetem fieri persuasit deterrens el praedator auditus. Sine subtractione vero praesentiae suae Parisii perseveranter doctrinis, quasi nullo malo minitante, comprehendit. I ta que comprehendit quidem vere sed non subvertit, invenit sed non cepit, adolatus est, sed non furaius, insidiatus, sed non praedatus; minatus est, sed non rupit; allisit, et percussit, et clausit, non autem movit, non emollivit, non subtraxit. Illud quippe quo subvertit lurbas atque distraxit, quarum subintroivit terminos, peste iu que diffudit, anliqui draconis et tortuosi est serpentis indiciuni, instabilisque vesania et familiaris exorbitatio.

Quam vis autem per Dometiani ministros nequissimus locis jam illis incumberet, non tamen mores inventi Sancti mutare, licet speraret, praevaluit. Sed quando spirantes turbines imperialium procellarum, torvo oculo et nequam sermone u tentes, dixerunt : u Tune es infamis senex qui lmperatorum edicto « facis injuriam, et deoruip respuis cultum ? et die religionem, <( et praedica céleri ter qu® sit cultura tua. » Tune maturius

quam serrao compleretur, attoniti, ab eo, gloriosisque sociis Rustico, scilicet, presbytero, et Heleutherio diacono, discipolis ejus, propriam ipsorum divinam prorsus audierunt religionem. Theologia vero erat, secundum consuetudineni qnod dicebatur, ipso responsionis fulgure, offuscans infidelium sloliditatem. « Pâtre m, enim eos quasi ex uno ore assevetantee, u ingenitum, Filiura geaitum, solum ex solo singularité^ et « Spiritum procedentem ex Patre, unius substantis, et unius a potentiae, ac unius gloriae, unam Trinitatem personaram, (( essentiam unam atque naturam Domini unam ador&mos et « colimus, » audierunt. Respondentes itaque traces dixerunt: « Sic quœ de vobis audivimus, veritas habet; vos enim estis, « profecto et non alii, qui respuitis deorum et imperalorum a culturam pariter et edicta. » Sancti responderunt: aChikti, a qui est ante saecula, ex Patre ortus, novissimis autem tem- « poribus, ex semper virgine illuxit, ipsius potentia «t Me « circum amicti, eumdem ipsum omnibus gentibusetpopolis o praedicamus et confîrmamus. Sic constantia flsi respondenrai, « et sicincunctanter et minime subterfugientes, pronuntitmas « quod a nobis colitur. » Stupefacti ad hoc tyranni, et sententiam jam ante prolatam contra omnem qui non obedisset, hibentes ; quod si quis non immolare daeraonibus proderetw, secundum quod parère minime conabantur, noveraat enim quod impossibile foret capitali animadversioni omnes solyici, secundum quod olim visum fuerat impio imperatori gère», decreverunt, Dionysium cum discipulis perimentes. Et alii quidem immortalitatis per mortem circumdabantur corooâ circumplexà et triplici ac divinitus plexâ, sed Christua propter quem et pro quo fiducia et certamen erat, adhuc et jam min* cula pluere non cessabat.

Educti ergo sunt continuo de civitate, signo uno, ad coDem, ter beati, illic per gladium qui corpus partitus est, connaxionem apud Dominum spiritualiter accepturi. Duo quidem coasummati, terrae appositi sunt. Is vero qui rêvera est et poet obitum et post dormitionem magnus Evangelista, susceptnm

recisum caput suum, o miraculum ! super utramque manum portavit; veluti qui s alterius alter, duorum miliariorum iter cursu rectissimo, a montis vertice transigens, Paulu roque raagistrum post abcisionem capitis, est secutus, et sicut Die causa mortis su® Perpétua pudicae linteo usus, post decollationem actiones gratiarutn rependens, corporis et animae oculum, dum oscularetur, aperuit, ex quo et moriens hanc vivam eecum martyrem tulit, quae profecto Christo crediderat ; ila hic omni civilati, ut uni roulieri videnti quodam modo se sepelientem et ministrantem, persuadet psallere simul et credere mirabiliter : Pretiosa, vere, in conspectu Domini mors sanctorum ejus l et certiflcata opéra super sermonum exitu! Persuasit ei quo, propter Dorainum, ad vitalem eligendam morlem, et ad certamen esset audax et prompta. O beatum et alacre ad prsedicationem propositum, qui et post flnem cum procurasset oecurrere, posse a Domino gratanter accepit. O caput quod ad8pexit, et odoravit, spiravitque et audivit mandatorum Domini légitima; quodque hujus quadrifariœ mensurs collectione sensuum suorum tactum, et jam sumpsit débite ministrantem, ut essent in unum omnes pari ter aggregati, et roanus quae gaudenter operabantur usui totius corporis tenentis imperium, capiti suo et jam post obitum ministrarent, tanquam id quod bene operationes ordinaverit praesidendi, et palpandi, et videndi, et audiendi, et dicendi, ac odorandi Christi, consulens et prospiciens singillatim mysteriis ! O caput ob Christum recisum, et quod pro se corpori Christum coostituit, eidemque Christo tanquam munus oblatum est manibus ; scilicet propriis quibus antea offerre prscipiebat, nunc eisdem oblatione plenis nibilominus offerentibus ! O caput quod adquisivit, de superioribus, non de inferioribus, oculos suos tanquam cœlestia et non terrestria contemplantes, quodque oblatum est primordium et primitis Domino lubenti offerri une macula î Oblatum est ergo caput cum omnibus sensibus Domino, ne forte appareret vacuis Dionysius in conspectu Domini ! Quid autem praestantius secum et ex se Domino someret offeren-

dum? Quidnam et repperiret magis priruitivum Domino bactificandum? aui quem alium quam seipsam adduceretmjiticuai Spiritui Sancto, quo Dco acceptissirae viiit, Irak dttterrirae se offerens et libens ; quia enim dictum est lOemti «pientis in manu ejus sunt ; capul autem viri GhrisUu ert, lacerna vero corporis oculus est, quemadznodum ae habent, wtas et novum, ac Doininum, et cunçta divina eloqnia, sempar superna et ante abscissionem Dionysius intuena, ac Mwk Theonysin resplendens, capile quoque quod Ghriatua art* 4 t jam ferendo corporis capite adornabatur. Resplendébaft niai buic tanquam in capite Christo lucerna mandatornm ejatlaodior oculis de quo Job ait : CumrespUnderet lucerna gm saper capul meum, et plus fulgens quam oculi, totam coryaa ÏH*» minabat, sicut rursus Dominus dicit : Si oculus tmutimfkt fuerit, totum corpus tuum lucidum erùy et tanquam ai fafem suo lucerna illuminet te, quia ergo tuec in beato taliter coatemplabantur, tràhitque pes a spiritali Incarna quod eet ia ca» pite fulgur, ideoque Psalmista clamât : Lucerna peéiiut mm lex tua, et lux semitis mets, non est prohibitos abscissionem, post finem, post mortem. Sicut enim vivons et manens, majoribus gratiis antea sublimiaaîma natus est ita et abscissus, sine prohibitione gratiam suscepit a capite Christo, sicut diximus, et a ■miM*ntif quibusdam oculis ductus, non est coercitus, aed ocrîsaa,DeofM praticiens, ipse seipsam obtulit, pedibus itfirnjnniprntiwinMi tione. 0 consilium impiorum atque carniûcum qui quod ipse a se quodammodo profectus esset, et quantum se voluntas habuit, ab eorum oculis evolasaet, Ruatici al therii sanctorum concertatorum ejus comprehendere sunt corpora, et hos drorsum in ubyssum jacere ac millaf% verbo tantum collocuti sunt, licel consilium eorum ad Aatu m non vcuerit, metu videlicet augendas fldei, ut ausuRahaat, et invidià sanctic sepulturœ Chrislianorum hoc ingéniant erir. ligenlcs.

Cum autem h<ec in feritate inaniter scelaati meditaraatatr

apparueruni in poUtlione mulieris Catulhe Domine, propriorum nequam consiliorum undis disrupti, et lugio afflictionis quod martyribus praparaverant imponendum hoc per intellectum mulieris ingenuitate décore contritum. Dapsilibus quippepraedicta cœnae praeparatis epulis, hos reflciens, erat enim quant» vis adhuc catechumena, bene tamen in Domino sperans, vino ac muneribus, ex cœlesti consilio eos deridens pariter et excaecans, discit quid vellent ultra sanctorum percontata facere corpora, et cum adhuc ductius epulationem detineret, una démentes inebrians, servorum fidelissimis Gxa crédit verbi mysterium et subinfert praecipiens quo celeriter furarentur divinissimos sanctorum thesauros, et qualiter honeste ac diligenter sepelirent apud petram ruris quod ad sementem in parte urbis praeparabatur. Quae ex tune incessabili sanctificatione recepta fidelibus saepe agrîcolis hactenus centuplum prastando gratissimum fructum carpendum.

DeOcientibus autem persecutionum nrinis, quemadmodum aquarum ampullis et flamma sacrificiorum facile in favillam redacta, semper vivente caritate pia hœc muliercula erga martyres flagrans, cum venenibilem invenisset locum ad translationem sanctorum trullo fabricae désignait. Cum autem complesset desiderium suum, tanquam per hoc nimirum requiem sperans, residuum domus multitudo Christianorum qui ab eis edocti fuerunl, dedicavit, unum tribus promptissime templum confleiens in gloriam unius et impartibilis, id est divin;e ac adoranda? Trinitatis, sdifleans. Qui sepulti corpore, Christo autem assistentes spiritu, trabere per intercessiones invisibilité^ et stillare operatione visibiliter ad versus omnem rorporura animarum languorem sanitates non desinunt postulantibus.

Fassi vero sunt semel quidem septimo die menais octobris très isti sanctissimi martyres Dyoni&ius, Rusticus et Eleutherius in partibus Galliarum, apud Parisium civitatem, aub Domitiano imperntore, septimum autem diem festum revolulU et non desinentibus annis in vero rege Christo Domino noatro

omnibus fidelibus confèrent es. Cui est gloriaet iraperiomcum Patrc suo et sanctissimo ac vivifico Spirito, in sœcula sscalorum. Amen.

Explicit Passio sanctorum martyrum Dyonisii, Rustîciet Eleutherii.

[Origines de l Eglise de Paris, p. 397.)