ATTRIBUÉ A SAINT MÉTHODE, PATRIARCHE DE CONSTANTINOPLE
Première légende composée sur les actes latins de saint Denys dans le sens aréopagitique.
Post beatam ^gloriosissimamque Domini ac Dei nostri Jesu Christi resurrectionem, verique ipsius templi, Judaeorum scelere, ut ipse praedixerat, pcocuratam dissolutionem, quemadmodum divina sua potestate tertio die a mortuis excitatus est : post elationem ex nostra humilitate quam sibi carne assumpserat, et ascensum super omnem cœlestem exercitum, omnesque angelorum ordines, quo Deo et patri se ipsum sua voluntate obtulit ; post Sancti ejus Spiritus in sanctos apostolos effusionem (quae post quinquaginta dies par sanctam ejus assumptionem coUatafuit), qualigandi atque solvendi acceperunt potestatem, sanctisque ejus eeclesiis principes praeficiendi, sicuti ante orbem conditum constituerai, anno octavo et octingentesimo post natam Romam, cum imperium adeptus esset Nero Csesar, quintus ab Augusto, ieatus Petrus apostolus, cum aliis etiam apostolis missus, qui Evangelium universo orbi praedicaret. Is post multos annos praedicatioais suae,
suprema urbe Roma occupata et délecta, ibi divinilus praedicandi munus accepit, ut- quasi vertex et princeps sanctorum apostolorum in ordine muneris apostolici factus, primus Romae in certaminibus eomm quae Christus perpessus erat, socius ac particeps fiereL Urbs enim illa, quemadraodum in magnis erroribus versabatur, sic majoribus remediis egebat ut corrigeretur; ut ubi gravissimus erat error,ibi etiam maxima gratia abundaret. Deinde quemadmodum dictum est, tyrannus et irapius Nero, qui se tyrannidi suae terrani et mare subacturum speraret, furore crudelilatis suae, vique amentise in rabiem adactus, in Christi serves exarsit, ac quarto decimo tyrannici imperii sui anno, beatos Petrum et Paulum iniqua morte condemnavit, per beati eoruni sanguinis elTusionem, et per martyrii \ictoriam pro meritis, etsi invitus, eos ad regnum cœlorum praemitlens. Verumtamen antequam beatus Petrus Victoria martyrii vitam quae in regno cœlorum degitur raeritus esset, beato démenti Ecclesiœ potestatem tribuit his verbis : « Ut a Domino meo Jesu Cbristo ligandi atque sol- « vendi mibi concessa est potestas, sic earadein quoque potes- « talem in perpetuum tibi do et tribuo, ut quemcumque in « terra ligaveris, in cœlis ligatus sit. » Hanc potestatem plenam et perfectam posteris qui perfecti et digni essent in Ecclcsiis praeire, sortem vel haereditatem reliquit. Ac de his quidem, quoniam ex connexione consecutioneque illius apsotolicae Ecclesiae temporis pauca diximus, ad beati Dionysii certamina convertimus orationem, ut, sicut dictum est, ex temporum consequentia de eo pauca narremus.
Post clarissimum Domini et Dei nostri Jesu Christi in cœlos ascensum, beatus Paulus, Spiritus sancti concessu et munere ab errore perfidiae in viam salulis rediit, ita ut fidem et religionem, quara paulo anle oppugnavisset, tandem expletam, cum laude et gloria praedicaverit Dominique inslituto in gentibus factus sit vas electionis. Tune enim tum Domini nostri Jesu Christi nomen ignaris gentibus prœdicans, Athenas veuit, atque ibi sanctum etiam virum hune Dionysium, gen-
•tium moribus et institutis paulo aate implîcatum, ad viam salulis ductu suo convertit, eumque sacro-sancto baptismo, ut ita dicara, regeneratum et renatum divina sanctitate rursus conflrmavit. Tum scilicet, cura spinas et carduos erroris ex profundo oordis ejus, Spiritus sancli beneficio et gratia evellit, ac prœcidit, fmctumque et novum germen, ut in bona terra irrigatum divino verbo atque bine conteraplalione edidit. Cuna vero etiam Christi milites quotidie divino amore inflammati, in oranes partes divina gralia superne una cum ipsis prœeunte currerent; tum bealus quoque hic Dionysius, crucis aratro mare difûndens, Athenis Romam a cœlesti divinaque voluntate, ut a Deo dilectus, perviam deductus venit. Ingressus, cum beatum Clementem invenisset, qui, ut supra dictura est, apostolicae sedis potestatem habebat, ab eo cum digno honore slatira, ut vires suppetebant, receptus est. Eoque tempore cum bealus vir Dionysius, ad beati démentis vestigia et pedes accessit, aposlolicaeque sanctitati se insinuavit, tum etiam ipse magister declaratus, et more magistri dignissimi a sancto Clémente honoralus, dignitatemque ab eo et aptissimum honorem, ut a Deo gratiam adeptus reportavit, et intérim Deus rerum omnium prsepotens beato Dionysio preeterea tribuit vilse seminandaB idoneam facultatem, quœ ad nos usque religionis causa omnibus apparuit. Tum etiam sanctus Clemens PhUippum quemdam Hispaniœ episcopum prœfecit, potestatem quoque, quam ipse divinus Clemens a beato Petro acceperat, ei dedil bis verbis : « ProQciscere ad partes Occidentis, illicque « praedica Evangelium regni cœlorum, tibique esto ligandi ac « solvendi potestas, ut Christi Evangelium a te etiam longe la- « teque diffundatur, et a Domino tanquam fidelis servus au- « dire mereare : Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca « fuisti fidelis, supra mulla te constiluam. Intra in gaudium « Domini tui. n Socii autem beati Dionysii fuerunt Saturninus, Marcellus et Lucianus, qui cum eo erant, ut ex ore duorum vel Irium testium, iîdes Christianorum partibus quae eamignorabanl, traderetur.
Hi cum convenissent, et una iter facerent, pervenerunt ad portum Arelalensis urbis. Tum sanctus Dionysius, ut Christi Ecclesiis verbum vitse proponeret, ipse Spiritus Sancti calore incensus, et apostolicas potestatis plenus, quae a Spiritu sancto cum sancto Clémente divini Verbi semina spargenda et serenda gentibus accepisset, omnibus partibus, quffi ad Occidentem pertinent, distribuit. Duritiam autem et ferocitatem imperilarum barbararumque gentium, quae iilic erant, non veritus, nec impiis sceleribus deterritus, beati principis apostolorum qui Romae fuerat, et psrfidis ad supplicium dalus èrat, Spiritu fretus, ad prseconium se contulit. Cumque a Gallia sensim subducens plus gentilibus institutis errorem regionis illius fervere comperisset, tune divino scuto protectus, potens ao verus pugil probatus est, seque certaminibus ôbjecit, ut qui professione et perfectione dignus esset, martyr etiam lieri minime dubitaret. Aquitaniae vero partibus misso sancto Saturnino, ipse cum sancto Luciauo, et sancto Rustico, et sancto Eleutherio, Lutetiam Parisiorum venit. Sanctus autem Lucianus, presbyteri honore ornatus, ad Bellovacum urbem missus est, qui etiam infidelibus populis veritatis Evangelium praedicaret.
Ipse porro sanctus Dionysius LutetiaB Parisiorum mansit;
quod oppidum etsi parvum et exiguum,taraen gentilis erroris
et inquinationis plénum erat. Sed erat fertile, consitumque et
ornatum arboribus. Vitibus autem et uvis, tanquam ex fon-
tibus vinum profundens, et suis suppeditans erat nobile : in
quibus et mensariorum negotiis universaB civitatis familise et
eorum qui circumcirca vallatae ambitum incolebant, studium
et operam collocabant. Piscium prseter ea copiam ex flumine
quasi ex maris ore undarum instar proferens, praestabat. Nec
vero exiguum praesidium omnis ipse manibus ferre intellige-
batur. Is enim ktitudinem urbis latitudine sua insulae specie
aqua circumdabat.
Hune igitur Dei servus cum peragrasset locuni, fidei robore armatus, Deo rerum omnium praspotenti, qui ubique ipsi au-
xilium opemque tulisset, et cornes itiaeris fuisset, illic emplum pro virili sua, quod novus adraodam advena esset, Dominique noslri Jesu Ghristi honoris causa excitavit, novumque populum in Evangelii veritate eruditum saacto baplismo postea illic illuminavit. Diu autena beatus vir interdiu noctuque disciplinae religionis ac pietatis multitudinem instituit, Chrislique populus ex veteris hostis faucibus Sreptus est ; et quos prius daemon distrahebat, eos ipse digne per fidem in cœlos studebat mittere. Ejusverosanctilatis fama postea longe lateque pervagata est. Itaque non exiguapopuli qui lidelis erat, multiludo dignum eum quem episcopum haberet pulabat, sic ergo deinceps ecclesiastici gradus divinis obsequiis ac rauneribus distribuendis intentus, et consecrans probalos hoinines, ut dignos et idoneos ad gradum promovebat. Sed Dominus noster Jésus Christus, qui Dionysii viri beatissimi, ut positae in candélabre lucernse famam latere etiam non patiebatur, in eorum qui a religione nostra abhorrebant mentibus, ejus lumen radii specie adhibuit, tantasque per eum virtutes fieri voluil, ut infestarum rebelliumquegentium corda, non minus quam earum quibus nuntiatum erat evangelium, instituerit. Itaque ejus virtutibus ac miraculis quotidie corroborabantur et addebanlur, ut eo tempore, eum haec ab initio facta sunt. Tum autem sancti viri, ut vox clamantis, longe lateque pervagata nominis ejus fama, ita celebrata est, ut eliam Domitianus, qui secundus post Neronem Christianos exagitavil, eum ad se in palatium suum venire jusserit. Idemque tanta iracundise atrocitatisque rabie exarsit, ut imperaret, ut ubicumque Christianorum aliquem aut ipse aut sui invenireut, vel ut immolaret iniquitatis dasraonibus, persuadèrent, vel variis tormentis objectum morti gladiis Iraderent. His vero legibus cumsibigenera inclinatasubegisset, magna Ghristi servis coorta est perseculio, quse ad eos qui illic erant, pertinebat ; quippe eum nulla prorsus praesentis vitse usura, iis qui pro Christo certarent, concederetur. Neque enim aliqua sanctis matyribus suppetebat libertatis sive defensio, sive deprecatio. Quin etiam
omnes qui edicti scelus et impietatem observabant, quod ipsis a GEBbare prescriptum erat, nulla ex parte violare audebant Misit praaterea delectorura rauUitudiaem, cura magna voce et crudeJitate ad omnes Occidentis regiones, qui bunc sanctum virum Dionysium quœrerent, et, si possent, invenirent, ut vel edicto imperatoris verbis et minis adductus, pareret; vel, si nollet, supplicîis immensis discerperetur, vel morti capitis prœcisione occumberet.
Hoc principis edicto promulgato, plebs GaUica concessit suscipere Lyrannos, ut per fines suos sive vicinias penetrare possent. Et mox beati illius viri célèbre nomen ipsis declaratum est. Sic ergo ut eis praascriptum fuerat, celerrimo cursu, parato animo, vultu varie mutato, Lutetiam Parisiorum ingressi, illic sanctum virum hune Dionysium inveneruni cum alienis a religione nostra hominibus bellantem, et doctrina quotidie multltudines populoi'um ad fidem Ghristi hortantem; ac cum eo beatum virum Ruslicum presbyterum, et Eleutherium diaconum, quos ipse beatus vir in suis ordinibus consecraverat. Eos quidem, qui et ejus doctrince ac disciplinas discipuli et perseculionum socii erant, feroeitas et irapietas simul invenit. Hi enim sancti viri a beato Dionysio disjungi uon polerant, quos etiam divina pietas cobaeredes fore praenoverat. Gaudebat igitur delectabaturque bonus parens duobus liberis, qui progressus faciebant, quod digni essent filii, qui patris onus quod per Spirilura sanctis levé est, sublevarent, ut, carnis gravitate deposita, ad purum liquidum aéra evolare possent, in quibus eliam lumen quoddam erat insilum. Miror autem qui inermibus viris non poterat multitudo armata obsistere.
Tum denique auctor malorum hostis, qui et potentiam suam dissolvi, et iîlam Domini conservari ac vincere animadverteret, et populi fidem quotidie progredi, omni arte sua inimicitias hostiles, quae armatae erant, in eos convertit, eisque qui unum ac verum Dominum esse, atque sanctum baptismum, jam horum doctrinae ac disciplinae pleni credebant, studebat persuadere multis suppîiciis ac tormentis, ut sibi credere fate-
rentur. At sâncti viri, confessores atque martyres, ejus atque jmpiorum illorum furorem doctrina sua magnisque virtulibus coraprinientes, discipulos contirmabant : occurentesque scelestis, nec illius impiorum metus rationem habentes, Ecclesiam Cbristi quotidie Qorentem et augescentem dolabant. Et cum Ecclesia a suis doctoribus Dei Verbo satis fundata fuit, etsi maxime conturbata esset, et quasi tempestate confusa, quod tum persecutores tyrannide crescerent; tum ipsa etiam Germania, magna regio, quœ ferarum crudelitate et impietate erat prœdita, cum subacto compunctoque auimo cervicem suam Cbristi jugo submisisset, ac domita esset, praeceptorum fide confirmata gaudebat ; et postea dejecerunt simulacra sua, quae ab ipsorum discessu aedificata erant, inventoque portu salutis, parles reliquas naufragii simulacrorum periisse laetabantur. Lamentabatur ergo tum pars sublata Diaboli, cum victrix Ecclesia fldelium legione devicit.
Cum haec gesta sunt furore irapietalis, ministri crudelitate inflamraati, unum ex bis sanctum virum Dionysium videntes, cum magno animo et fide contra audentem, bis verbis eum, cum accessisset, convenerunt : « Nunc tu es ignobilis ille se- « nex qui Deorum nostrorum cultura religioaemque sustu- « listi, et invictis principibus obsistis, eorumque edicta con- « lemnis? Die nunc, cujus tu sis cultor, aut quam potestatis « tuae professionem praeferas. » Tum ergo bi ter beati viri, Dionysius, Rusticus et |Eleutherius, triura puerorum in fornace ignis inambulantium spiritu pleni, et muneribus, quasi uno ore hoc responsum rogationibus dederunt : u Servitus nostra « Christianorum legi subacta esse cognoscitur. Itaque quem « profitemur, eum plane auribus vestris nominamus. Confite- « mur enim et praedicaraus Patrem, Filium et Spiritum Sanc- « tum ; Patrem ingenitum, Jesum a solo Pâtre genilum, Spi- « ritum Sanctum qui a Pâtre procedit. » Ad haec impii persecutores et tyranni beatos interrogabant bis verbis : « Ergo « principum nostrorum edictura a vobis contemnitur, despitt citur, nec vestra confessio invictorum deorum auctoritati
Hi cum convenissent, et una iter facerent, pervenerunt ad portum Arelalensis urbis. Tum sanctus Dionysius, ut Christi Ecclesiis verbum vitae proponeret, ipse Spirilus Sancti calore incensus, et apostolicee potestatis plenus, quas a Spiritu sancto cum sancto Clémente divini Verbi semina spargenda et serenda gentibus accepisset, omnibus partibus, quœ ad Occidentem pertinent, distribuit. Duritiam autem et ferocitatem imperilarum barbararumque gentium, quae illic erant, non ■veritus, nec impiis sceleribus deterritus, beati principis apostolorum qui Romae fuerat, et perfidis ad supplicium dalus èrat, Spiritu fretus, ad praeconium se contulit. Cumque a Gallia sensim subducens plus gentilibus institutis errorem regionis illius fervere comperisset, tune divino scuto protectns, potens ac verus pugil probatus est, seque certaminibus objecit, ut qui professione et perfectione digaus esset, martyr etiam fieri minime dubitaret. Aquitaniae vero partibus misso sancto Saturnino, ipse cum sancto Luciano, et sancto Rusti- 00, et sancto Eleutherio, Lutetiam Parisiorum venit. Sanctus autem Lucianus, presbyteri honore ornatus, ad Bellovacum urbem missus est, qui etiam infidelibus populis veritatis Evangelium praedicaret.
Ipse porro sanctus Dionysius Luteti® Parisiorum mansit; quod oppidum etsi parvum et exiguum,taraen gentilis erroris et inquinationis plénum erat. Sed erat fertile, consitumque et ornatum arboribus. Vitibus autem et uvis, tanquam ex fontibus vinum profundens, et suis suppeditans erat nobile : in quibus et mensariorum negotiis universae civitatis familise et eorum qui circumcirca vallatce ambitura incolebant, studium et operam coUocabant. Piscium praeter ea copiam ex flumine quasi ex maris ore undaram instar proferens, praestabat. Nec vero exiguum praesidium omnis ipse manibus ferre inteJligebatur. Is enim latitudinem urbis latitudine sua insulae specie aqua circumdabat.
Hune igitur Dei servus cum peragrasset locuin, fidei robore armatus, Deo rerum omnium praepotenti, qui ubique ipsi au-
xilium opemque tulisset, et cornes itineris fuisset, illic emplum pro virili sua, quod novus adraodum advena esset, Dominique nostri Jesu Christi honoris causa excitavit, novumque populum in Evangelii veritate eruditum sancto baptismo postea illic illuminavit. Diu autem beatus vir interdiu noctuque disciplinas religionis ac pietatis multitudinem instituit, Christique populus ex veteris hostis faucibus Sreptus est ; et quos prius dasmon distrahebat, eos ipse digne per fidem in cœlos studebat raittere. Ejusverosanctitatis fama postea longe lateque pervagata est. Itaque non exiguapopuli qui lidelis erat, multitude dignum eum quem episcopum baberetputabat, sic ergo deinceps ecclesiastici gradus divinis oLsequiis ac rauneribus distribuendis intentus, et consecrans probalos homines, ut dignos et idoneos ad gradum promovebat. Sed Dominus noster Jésus Christus, qui Dionysii vin beatissimi, ut positae in candelabro lucernEB famam latere etiam non patiebatur, in eorum qui a religione nostra abhorrebant mentibus, ejus lumen radii specie adhibuit, tantasque per eum virtutes fleri voluil, utinfestarum rebelliumquegentium corda, non minus quarn earum quibus nuntiatum erat evangelium, instituerit. Itaque ejus virtutibus ac miraculis quotidie corroborabantur et addebantur, ut eo tempore, eum base ab initio facta sunt. Tum autem sancti viri, ut vox claraanlis, longe lateque pervagata nominis ejus fama, ita celebrata est, ut eliam Domitianus, qui secundus post Neronem Christianos exagitavit, eum ad se in palatium suum venire jusserit. Idemque tanta iracundise atrocitatisque rabie exarsit, ut iraperaret, ut ubicumque Cbristianorum aliquem aut ipse aut sui invenirent, vel ut imraolaret iniquitatis daemonibus, persuadèrent, vel variis tormentis objectum morti gladiis traderent. His vero legibus eum sibi gênera inclinatasubegisset, magna Christi servis coorta estpersecutio, quaB ad eos qui illic erant, pertinebat : quippe eum nulla prorsus praesentis vitae usura, iis qui pro Ghristo certarent, concederetur. Neque enim aliqua sanctis matyribus suppetebatlibertatis sive defensio, sive deprecatio. Quin etiam
omnes qui edicti scelus et impietatem observabant, quod ipsis a Caesare prescriptum erat, nuUa ex parte violare audebaut Misit praeterea delectorum muititudinem, cura magna voce et crudelitate ad omnes Occidentis regiones, qui bunc sanctum virum Dionysium quaererent, et, si possent, invenirent, ut vel edicto imperatoris verbis et minis adductus, pareret ; vel, si nollet, suppliais immensis discerperetur, vel morli capitis praecisione occumberet.
Hoc principis edicto promulgato, plebs GaUica concessit suscipere tyrannos, ut per fines suos sive vicinias penetrare possent. Et mox beati illius viri célèbre nomen ipsis declaratum est. Sic ergo ut eis prœscriptum fuerat, celerrimo cursu, parato animo, vultu varie mutato, Lutetiam Parisiorum ingressi, illic sanctum virum hune Dionysium invenerunt eu m alienis a religione nostra hominibus bellantem, et doctrina quotidie multitudines populorum ad fldem Christi hortantem; ac cuni eo beatum virum Rusticum presbyterum, et Eleutherium diaconum, quos ipse beatus vir in suis ordinibus consecraverat, Eos quidem, qui et ejus doctrinae ac disciplinas discipuli et perseeulionum socii erant, ferocitas et irapietas simul invenit. Hi enim sancli viri a beato Dionysio disjungi uon poterant, quos etiam divina pietas cohaeredes fore praeaoverat. Gaudebat igitur delectabaturque bonus parens duobus liberls, qui progressus faciebant, quod digni essent filii, qui patris onus quod per Spiritum sanctis levé est, sublevarent, ut, carnis gravitate deposita, ad purum liquidum aéra evolare possent, in quibus etiam lumen quoddam erat insilum. Mirer autem qui inermibus viris non poterat multitude armata obsistere,
Tum deniqueauctor malorumhostis, qui etpotentiam suam dissolvi, et illam Domini conservari ac vineere animadverteret, et populi fidem quotidie progredi, omni arte sua inimieitias hostiles, quae armatae erant, in eos convertit, eisque qui unum ac verum Dominum esse, atque sanctum baptismum, jam borum doclrinae ac disciplinae pleni eredebant, studebat persuadere multis suppliciis ac tormentis, ut sibi credere fate-
rentur. At sâncti viri, confessores atque martyres, ejus atque impiorum illorum furorem doctrina sua magnisque virtulibus comprj mentes, discipulos conlirmabant : occurentesque scelestis, nec illius impiorum metus rationem habentes, Ecclesiam Christi quotidie Qorentem et augescentem dolabant. Et cum Ecclesia a suis doctoribus Dei Verbo salis fundata fuit, etsi maxime conturbata esset, et quasi tempestate confusa, quod tum persecutores tyrannide crescerent; tum ipsa etiam Germania, magna regio, quae ferarum crudelitate et impietate erat praedita, cum subacto compunctoque auimo cervicem suam Christi jugo submisisset, ac domita esset, praeceptorum fide confirmata gaudebat ; et postea dejecerunt simulacra sua, quae ab ipsorura discessu aedificata erant, inventoque portu salutis, parles reliquas naufragii simulacrorum periisse laetabantur. Lamentabatur ergo tum pars sublala Diaboli, cum victrix Ecclesia fidelium legione devicit.
Cum haec gesta sunt furore impietatis, ministri crudelitate inflammati, unum ex bis sanctum virum Dionysium videntes, cum magno animo et fide contra audentem, his verbis eum, cum accessisset, convenerunt : « Nunc tu es ignobilis ille se- « nex qui Deorum nostrorum cultum reîigionemque sustu- « listi, et invictis principibus obsistis, eorumque edicta con- <( lemnis? Die nunc, cujus lu sis cultor, aut quam potestatis (I luae professionera praeferas. » Tum ergo hi ter beati viri, Dionysius, Rusticus et [Eleutherius, trium puerorum in fornace ignis inambulantium spiritu pleni, et muneribus, quasi uno ore hoc responsum rogationibus dederunt : « Servitus nostra « Christianorum legi subacta esse cognoscitur. Itaque quem « profitemur, eum plane auribus vestris nominamus. Conflte- <( mur enim et praedicamus Palrem, Filium et Spirilum Sanc- « tum ; Patrem ingenitum, Jesum a solo Paire genitum, Spi- « ritum Sanctum qui a Pâtre procedit. » Ad haec impii persecutores et tyranni beatos interrogabant bis verbis : « Ergo « principum nostrorum edictum a vobis contemnitur, despi- « citur, nec vestra confessio invictorum deorum auctoritati
« potestatique subjicitur? » Sancti autem, ut supra dictum est,
uno animo responderunt hoc modo : « Ut paulo ante diximus,
« Ghristum Jesum esse natum ex Maria virgine omni populo
« Tare annuntiantes, praedicantes contra audentes et credimus,
« et profitemur, et ore laudare non desislimus. In hac sancto-
« rum virorum flde et apostolatu flrmati perseveremus. » At
impii persecutores et tyrannî cum parvam remissionem con-
cessissent, beatarum cervicum, quae propter Chrlsti fidem pa-
ratae erant, gladio capita amputaverunt, reddentes terrae cor-
pora, beatis animis cœlo redditis; declarata autem sanctabo-
nitate per martyres quorum anima simul cum corpore tradita
fuit, Nam cum corpore, praecisum caput magistri, illis qui fide
videre poterant, cum lingua Dominum conOteri, ut vivum et
progrediens, Yidebatur. vere beata multitudo, et Domino
nostro in gratia rursum desponsata! sancta laudabilisque
frafernifas eorum, in quibus nec primus secundus esse potest,
nec tertius! Sed sanctae Trinitatis gloriam profitentes, uno
circiter a civitate milliario, in parvo colle, martyrio digni
fuistis, sancti effecli a sancta Trinitate.
Jacebant ergo in coUis cacumine trunca corpora sine honore, compléta seu intégra Christi martyrio quemadmodum de rébus futuris praedixerunt prophetœ : Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Cum igitur etiam declarata esset martyrum atque episcopi dignitas et gloria propter salutarem magistri fidem, quse refloruisset, cœpit fructus oriri, atque per illum majorem fuisse gloriam eorum qui per martyrii sui victoriam simul erant. Beati autem Dionysii et pontificis honorantes martyrium, sanctum ejus sine animo corpus excitatum esse credimus. Etenim beata manu sua caput ex corpore a nefariis hominibus gladio praecisum sumpsit, et suspensum brachio amplexus est, atque a collis vertice duo milliaria plena forti animo pedibus ingrediens portavit. Novum profecto ac posteris depraîdicandum ac fama celebrandum miraculum, corpus esse sine animo et capite quod viri instar pro more currat, hominemque jam morluura ingredi flrmis vestigiis.
Impii ergo homines illi verili rursus, ne forte fide probata populus conveniens, optabilia corpora Rustici et Eleutherii praesidii atque auxilii sui causa iu sepulchris tumulisque conderet, ea in navicukm imposita de omnium coQsilio in profundum fluminis dejicere statuerant. Sed Deusrerum omnium praepotens, bonus, justus, et misericordise plenus, qui mericordiam suam in bumano génère nunquam neglexit, qui Pharaonis exercitum in mare Rubrum demersit, et Achitophel cervicem laqueo praecidit; is etiam InDrmum istorum consilium misericordia sua dissolvit : ut ne clara splendidaque duo lumina profundo aquarum submergerentur, sed Cbristi Ecclesia eos semper fortes propugnatores baberet. Dumbaseagerentur, mulier nobilis et clara, Gatulla nomine, quse gentili raetu valde correpta erat, tum ad fidem Cbristi propter raarytrum miracula, converti desideravit, vimque desiderii et voluntate et re declaravit, ac Dei misericordia compuncfa, interveniente ei vi divina, consilium cepit, ut ad convivium persecutores supplex invitaret. Cumque multa eis munera detulisset, prudenter odium nefarii consilii, quod illi adversus martyres ceperant, excussit : exposito autem nostris animi sui consilio, praecepit ut clam pretiosa corpora martyrum auferrent in unam partem urbis, ut in saxo quod situm est in agello in sequentis anni sementem parato, terra obrula, corpora occuUarcnt. Illi diligenter imperata fecerunt. furtum laudabile, quod damnum non dédit, sed potius profuit !
Deiade, ut soient ii qui agros colunt, puUos suos admittere ut fructum ferant; sic ager ille beatorum martyrum et dote complétas est, et gratia affluit ut centuplum fructum agricolœ fidèles percipiant, salutem et magnum Ibesaurum sanctitatis posteris relinquant. Mulier bonestisssima, quam dixi, non immemor sanctitatis martyrum, ut vidit tyrannorura iracundiam deferbuisse, locura idoneum qui sanctorum martyrum ossa custodire debebat, omni diligentia quaesivit, inventoque magno fornice, aedifîciura notavit ; quam prcestantissimam feminam et matremfamilias non prseler dignitatem, quin sine
— mo —
raetu credimus, sanctis marlyribus hisce similem evasisse, propterea quod nisi eam ctiam Redemptor omnium in fidem norainis sui venire voluisset, nunquam ejus animus ejusmodi consilium aperuisset. Verum ex hoc, citra controversiam, eam credimus beatorum martyrum ossa conservasse prudenti consilio, ut quse eis digna fuerit, atque iilorum precibus vere in fide progressus fecerit. Christianorum autem muUitudo numerosissima, beatorum martyrum doctrina conversa, omni opéra et studio ut poteraat, cum precibus magnaque cupidilate supra beata corpora sanctorum martyrum ecclesiam Eedifîcavit, et in sancta gloria sanctae ïrinitatis digne cum aromatibus tria numéro sancta corpora condiderunt ac deposuerunt, Deo rerum omnium praepotenle, quiopitulalur quotidie in bonis acbealis, qui virtulibus signisque clarent. Quae igitur oratio, aut quae lingua, ta m magnorum virorum mira et inusitata opéra possit exponerc, cum ne ipsi quidem immana ratione sua intelligere possint?^grotis enim salutem, claudis incessum, cascis lumen, surdis auditum, et mutis sermonem dantes, immundosque spiritus qui in corporibus insident exagitantes, assidue remédia afferunt.
Nos quoque et salutari voto, et beata obedientia divites, etsi maxime indignos, eorum tamen precibus adjutos, salutem assecuturos credamus; aut etiam deserti ut indigni, faciamus ut in iilorum meritis sit nobis auxilium et praesidium constitulum. Neque enim a nostris moribus babuimus, aut a nostra praenolione, sed ex veteri narratione nobis perlatum est : quseque pauca a certa flrmaque antiquitate, et a longis temporibus audivimus, ea ut potuimus litteris mandamus, non pro lubitu expositiouera aggressi, sed ut magnorum doctorum res gestas cognitas babuimus, veriti Deum, charitatisque studio accensi, multa et praeclara beatorum virorum, quae mira sunt, facinora conati sumus, Christi laudis causa, gloriasque martyrum et memorias in extremis sacris chartis prodere; ne si neglexissemus ac contempsissemus, veterique hosti nostro, qui in perniciem et exitium nostrura vigilat, et invidet, parentes, reti-
cuissemus haec omnia, eodera inodo quo ii flamma et igné ea quse ab eis scripla erant, deflagrasse dicunt, eorum gratia amicitiaque privemur. Cura autem cogitationes nostras, etiîlorum gratia vigileat, et ex paucis scriptis prodeant, ea quee cogitata sunt et dicta, magna esse possunt. Hœc vero ipsos sine metu, multosque alios Christi causa et nomine certamiua pertulisse credimus, cum etiam ad haïr, usque tempora, tôt tamque mira opéra et miracula par eos vis divina palam edi velit, ut omnes incolae et advenae obstupescant.
Ergo perpessi sunt mortem Christi martyres Dionysius, Rusticus et Eleutherius, septimoKalendas octobris, Doraitiano imperatore, in Gallia, Lutetiae Padsiorum, régnante Domino nostro Jesu Christo cum Pâtre et Spiritu Sancto, nunc et semper, et in saecula sœculorum. Amen.
{Origines de l'Eglise de Paris, p. 330.)
ACTA FABULOSA
s. DIONYSIO AREOPAGlTiE AFFICTA.
Autre légende anonyme composée sur les anciens Actes latins de saint Bcnys, dans le sens aréopagitique.
i. Post beatam et gloriosam resurrectionem Domini nostri, quâ verum Dei templum Judaïca impietate resolulum divina potentia sese in triduo suscitavit et caro bumililalis nostcae in Christo supra omnem cœli militiam, supra omnes ordiaes angelorum ad Dei Patris est provecta consessum et deciraâ post die Apostolorum pectoribus Spiritus est Sanctus illapsus, ut ligandi sqlvendique acciperent potestatem, atque sic per ip-
SOS in cunctos Ecclesiae principes decreti hujus constitutio commeavit, anno ab urbe condita octingentesimo octavo Nero caesar, quintus ab Augusto adeptus est principatum. Beatus itaque Petrus Apostolus, cùm reliqui Apostoli, distributis sibi terrarum partibus, imbuenduci omni creaturœ Evangelium suscepissent, ipse ad arcem Romani divinitus imperii destinatur, ut, qui primus erat in ordine potestatis, primus esset in certaminepsssionis, et quaecivitas majoribus obligabatur erroribus, majoribus necesse erat remediis adtoUeretur, et ubi erat culpa gravior, ibi esset et gratia major.
2. Namque, ut dictum est, cum impiissimus Nero terrae marique imperii sui jura laxâsset et furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullîsset, xiiii crudelissimi imperii sui anno, per tropbaeum martyrii dignos transmisit ad Superos. Namque, priusquam beatus Petrus per triumphum martyrii evolâsset ad cœlos, beato Clementi banc potestatem tradidit dicens : « Sicut à Domino meo Jesu Christo ligandi solvendique mihi est induKa potestas, ita tibi hanc potestatem tuisque successoribus aeterno cunfero dono, ut quaeque ligaveritis in terris, ligata sint et in cœlis, et quaecumque solveritis in terris, soluta valeant esse et in astris. » Hac potestate ditatum successorem Ecclesiaî perfeclum antistitem et dignum reliquit beredem. His ita de ordine lemporum et ApostoJicis potestatibus breviter recensitis, ad beatissimi viri Dionisii certamina narraturus accedam.
3. Ut superiùs jam de ordine temporum pauca digessimus, post Jesu Cbristi Domini nostri gloriosam ascensionem, cùm ibeatus Paulus apostolus per gratiam sancti Spiritus ab errore infldelitatis ad viam salutis regressus fidem, quam antè expugnaverat, perfecta postmodùm religione sequeretur, ac cîim secundùm dominica instituta vas electionis esset in gentibus et Christi nomen ignotis populis praedicaret, advenit Athenis ibique sanctum virum Dionisium gentilibus inveniens erroribus implicatum, ad viam salutis convertit et sacri baptismatis unda renatum divinis eum illico sanclionibus informavit ;
cùmque jam tribulorum atque spinarum squalorem ex ejus pectore sancti Spiritus gr-atiâ funditus pepulissel, et pulchrum germen novœ segetis pulcher attolleret ager, divini Verbi semina rudibus cœpit mentibus erogare ; cùmque jam cœlcstibus cotidie' Ghrisd miles desideriis œstuaret, superna se ubique gpatia prseeunte, dum rura Pontica sulcaturus ingreditur, Romam celitus Domini dilectus aggreditur; qui, ut superiiis dictum est, beatum Clementem apostolica iaveniens prseditum potestate, ab eo est continué digno cum honore susceptus.
Â. Per idem tempus ciim beatus vir Dionisius beatissimi Clementis cotidie vestigiis adhaereret et aposlolicis sanctionibus se omnimodis traderet imbuendum, maximum- apud beatum Clementem pro sanctitatis suae reverenlia locum continuô cœpit venerationis babere et magnam apud eum familiaritatis gratiara obtinere. Sed cùm jam Dominus omnipotens beatissimi viri Dionisii vitara disponeret in exemplo omnibus declarare, contigit Philippum Hispaniae episcopum emigrare de mundo : tum beatus Clemens sanctum Dionisium episcopum ordinavit et potestatem, quam à beato Petro acceperat, ei tradidit dicens : « Vade in partibus Occidentis praedicare Evangeîium regni cœlestis et ligandi solvendique tibi sit concessa potestas, ut Christi Evangeîium per te longè latèque diffusum illud à Domino cum fldeli servo raerearis audire : Euge serve bone et fldelis, super pauca fuisti fidelis : supra multate conslituam. Intra in gaudium Domini tui. » Sociosque ei Saturninum, Marcellum, Lucianum adhibuit, ut in ore duorum vel trium testium Ghristiana religio ignolis partibus traderetur.
5. Qui ciim simul pervenissent pergentes ad portum Arelatensiura civitatis, sanctus Dionisius Marcellum in Hispaniam destinavit ut verbum vitœ Christi Ecclesise ministrarel. Sanctus igitur Dionysius Sancti Spiritus calore succensus et Apostolica praedilus potestate, quique à beato Clémente divini verbi semina gentibus susceperat eroganda, non ferocitatem incredulse reputans gentis, nec trucibus populis cunctatur insistere
praedicator ; sed beatissimi principis Apostolorum informatus exemplo, qui Romanis fuerat pœnis atrocibus datus, ubi apud Gallias ampliùs gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc divina protectione munitus fortis se et verus praeliator immersit, ut, qui meruerat esse confesser, perfectus fleri non cunctaretur et martyr. Aquilaniae namque partibus sancto Saturnino directe, ipse cum sancto Luciano, sancto Rustico et sancto Eleutherio Parisius adierat.
6. Sanctum namque Lucianum presbyterii honore perfunctum ad Belvacensem dirigit urbem, ut ipse pari modo incredulis populis Evangeliura veritatis inferret ; ipse verô sanctus Dionisius Parisius remanebat; quse civitas, quamvis parva, gentilium tamen erat erroribus et squalore fœdata. Nam licèt magnis esset paganorum fecibus involuta, fecunda tamen terris, arboribus nemorosa, vineis uberrima ac referta, poUebat commerciis Irapezitarum ; quœ, SequansB vallata perplexu, et copiam piscium alvei sui civibus unda ministrat et non parvum mûris noscilur praestare munimen, ipsumque insulae potiiis quam urbis spatium laticis sui undâ concludit. Hune ergo locum cum Dei famulus expetisset fidei armatus constantiâ, Dei se omnipotentis ubique auxilio comitante, ecclesiam ibidem juxta virium suarum \irtutem, ut novus adhuc advena poterat, Domini nos(ri Jesu Christi in honorem construxit, ut rudis populus qui veritate erat Evangelii irabuendus, sancti eos illic lavacri unda respergeret.
7. Cumque beatissimus Vir die noctuque doctrinis insisteret pietatis et Christi populum de antiqui hostis faucLbus liberaret, ut, quos subtrahebat mundo, dignos transmitteret cœlo, fama se sanctitatis ejus longé latèque diffudit, atque jam non modica populorum turba dignum se gloriabatur praesulem habere, sicque factum est, ut sacerdotum gradus divinis ministeriis dispensaret aptandos, probatasque personas et dignas meritis suis ordinibus arapliaret. Sed Deminus noster Jésus Christus, qui beatissimi viri Dionisii jam non patiebatur famam caelari, ut posita super candelabrum lucerna incredulis
mentibus lucis suœ radios ministraret, tantas per illnm digna- Latur exercera virtutes, ut rebellium corda gentilium, non minus praedicationibus quàm ipsis virtulibus colidie roboraret.
8. Per idem verô tempus, quo talia gerebantur, sancti Viri praeconium longé se latèque diffudit in tantum, ut Domitiani, qui secundam in Christiauos post Neronem persecutionem exercuit, vulgi relatione perveniret ad aulam; qui in tanta rabie indignalionis exarsit, ut, ubicîimque Christianum quempiam repperisset, aul diis sacrificaret incestis aut diversis pœnis addictus puniendus gladio traderetur. His itaque legibus subditas sibi nationes arcens magna Ghrisli famulis persecutio influebat, nulla jara pro Ghristo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillilas, nuUa sanclorum Martyrum erat exeusata liberlas; sed omnes impiunx servantes edictuui, quod statutum à Caesare fuerat, transgredi nuUatenus audebant, Nam electam apparitioneni cum ingenti strepitu partibus dirigit Occidentis, ut sanctum virum Dionisiam perquirentes aut décréta principis observaret aut pœnis lacera tus immensis capite plecteretur.
9. Itaque cùm décréta principis apparitores suscepissent, Gal]iarum pénétrant fines, quà illico beati eis Viri célèbre nomeninnotuit, sicque, ut eis fuerat imperatum, veloci cursu, tumentibus animis, vultibus trucidissimis Parisium adierunt. Sanctum verô Dionisium contra perfidos inveniunt dimicantem et prœdicatione continua vulgi multitudinem ad fldem inveniunt jam vocantem ; cum quo etiara beatum virum Rusticum presbyterum et Eleutherium archidiaconum, quos ipse beatus Vir in suis ordinibus consecrârat, praedicationis ejus socios et discipulos persecutorura dirus furor invenit. Hi sancti Viri à beati Dionisii numquam patiebantur abesse praesentia; quos divina pietas œterni regni jam praesciebat esse consortes : gaudebat sanè pius Pater in duorurn profectibus {îliorum, cùm et digni Mi Patris sarcinara spiritualibus humeris levigarent, ut, onere carnis abjecto, ad purum valerent aetheris volare fulgorem.
10. Persecutionis ergô publicatâ sententiâ, inapiorum gaudens turba progreditur et contra Dei famulos pugnatura conspirât, miroque modo inermibus viris non valebat plebs armata résistera. Tune antiquus hostis videns sibi perire, quod Domino conslabat vivere et assidua populorum conversione proflcere, totara artis suas calliditatem ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit, ut eos, qui unum et verum Deum sancti baptismatis jam undâ respersi crederent, diversa supplicia mulctarent. Sed sancti Viri, Christi confessores et martyres, impiorura latratibus vi sanctas prœdicationis etcum magnis virtutibus obviantes, nuUo metu territi reproLorum, Christi Ecclesiam nova cotidie fœcunditate ditabant, cùmque Ecclesia, praedicatorum suorum merilis et ore fundata, quamvis in turbines procellasque lictorum pertimendas, cresceret et augeretur, ipsa etiam Germanise ferax immanitas, subacta cordis conpunctione, colla sua jam Christi jugo domita gaudebat.
11. Ab ipsis denique destruebantur idola, quorum sumptu fuerant et studio fabricata, et, portu salutis invento, idolorum gaudebant perire naufragia. Lugebat tune portio victa diaboli, ctim de ea victrix Ecclesiae legio triumpharet ; cùmque talia gererentur, furore atrocissimo ministri crudelitatis accensi unus ex bis sanetum virum Dionisium cum magna cordis severitate alloquitur dicens : « Tune es ille infandissimus senex, qui deorum nostrorum culturam évacuas, et invictissimi principis statuta contempnis? Die ergô, cujus te asseris cullorem, aut quam confessionem tuae dicioni adscribis? » Tune hii très beatissimi viri Dionisius, Rusticus et Eleutherius trium puerorum in camino ignis deambulantium Spiritûs referti carismate, quasi ex uno ore taie interroganti dederunt responsum : « Gonditio nostra Christianae legi noscitur famulari; quem verô confiteamur, liquidé tuis auribus intimabimus.
12. Confltemur Patrem et Filium et Spiritum sanetum, Patrem ingenilum, Filium à solo Pâtre genitum, Spiritum sanetum ab ulroque procedentem. » AdhaecimpiuspersecutorBea-
tos interrogat : uErgô principumà vobisjussa contempnuntur, et vestra confessio invictissimorum deorum jura respuit? » Sancti, ut superiùs, unaniraiter respondentes dixerunt : a Ut praefati sumus, Christum Dei Filiuin natum ex Maria Virgine, quem cunctis populis certâ pronuntiamus audaciâ, et credimus et conGtemur et ore non desistimus conlaudare. » In hac sanctos Viros fidei constantia permanentes Scevi lictores longo non spatio différentes, felicia colla pro flde Christi submissa persecutoris mucro truncavit, reddentes terrae corpora beatas cœlo 'animas intulêre. Namque ad ostendendam divina pietate martyribus suis collatam victoriam, ciim à corpnribus abscisa capita viderentur, eorum, ut poterant, lingnae Dorainum fatebantur, verè beata nimitim et Deo nostro grata societas!
13. sancta et verè laudanda fraternitas, inter quos nec primas aut secundus potuit esse nec tertius, sed sanclae Trinitatis gloriam confitentes une ampliiis ab urbe miliario parvo in monticulo trino meruerunt martyrioconsecrari! Jacebant denique in vertice montis, abscisis capitibus, corpora pretiosa, implebaturque in martyribus Christi, quod olim propheta predixerat adfuturum, ut in conspectn Domini pretiosae permanerent mortes justorum, namque ad declaranda martyris et sacerdotis primi mérita gloriosa, ut, per quem salutifer primo cœperat fructus oriri, eô ampliùs gloria ipsius pariler et triumphus, beatissimi se Dionisii et pontificis venerandi sanctum exanime cadaver erexit beataque manu caput à corpore abscisum, lictoris ense truncatum pendulum cœpit brachiis vectitare atque ab illo montis cacumine duobus ferè milibus flrmis gressibus apportavit novo et priiis inaudito miraculo, exanime corpus viventis currere more et homo jam mortuus flrmis incedere plantis.
14. Beatorum igitur Rustici et Eleutlierii, metuentes impii ne conversi populi iidelissima prôbataque devotione corpora profutura sibi ad patrocinium tumulata consecrarent , inito consilio, imposita navibus in profundissimo decreverunt gurgite demergi; sed Dominus omnipotens, bonus et justus et
misericors, qui misericordiam suam huraano generi numquam negavit, qui Pharaonis consiliuni Rubri maris undâ submersit, et Holofernis ictu femineo colla truncavit, ipse impudentum consilium misericordiae suae arte destruxit, ut preclara duo luminaria non gurgitis unda submergeret, sed Cbristi haberet fortes Ecclesia bellatores. Nam matrona quaedam, Calulla noraine, quae, licèt paganorum adhuc erroribus teneretur addicta, converti lamen ad fldem Cbristi per exempla martyrum se desiderare et mente monstrabat et opère, Dei ergô misericordiâ inspirata, maclae A'irtutis consilium appetivit atq'ue ad convivium venire postulat percussores ; cùmque eis copiam allatae humanitatis expendit, à memoria eorum, quae susceperant agenda, discussit.
do. Denique fidelibus suis arcana sui pectoris reseravit, ut subtracta furto preciosa corpora Martyrum beatorum in sexto procul ab urbe memorata lapide in agello, quem segeti paraverat affuturum, latenter absconderent : qui jussa complentes festinanter, quod eis preceptum fuerat, exequuntur. furtum laudabile, quod cuiquam non intulit damnum, sed magis omnibus beatum contulit lucrura ! Guraque, ut moris est, sationis suae segetera sacratus produceret ager, ita beatorum Martyrum est ubertate ditatus, ut et centuplicatum fructum cultores acquirerent, et patrias mererentur salutem et magnum thesaurum posteris consecrarent.
•16. Praedicta itaque mater-familias horum non immemor Martyrum sacratorum, cîim primùm persecutionis videret tepuisse fervorem, locum sanctorum Martyrum ossa servantem omni soUicitudine requisivit atque inventum ingentis mausolei constructione signavit ; quam venerabilem feminam non immerilô credimus sine dubio, sanclis Martyribus adhaesisse, quia nisi eam Redemptor omnium ad agnitionem sui nominis venire voluisset, nequaquam pectori ejus consilium tantae pietatis infunderet. Namque absque uUa ambiguitate confidimus, ut, quiE beatorum Martyrum ossa servavit, eorum intercessionibus ad fidei pertingeret veritatem. Cbristianorum îgitur
turba quàm plurima, quae beatorum Martyrum fuerat admonitione conversa, omui nisu atque conatu, quaque vi poterat, omni cum devotione summoque cum studio super sanctorum Martyrum beata cadavera ecclesiam construens in sanctae gloriam Trinitatis trino numéro dignis cum aromatibus humaverunt ; ad quorum digna corpora, Dei omnlpotentis opitulante clementia, colidio virtutum insignia declarantur.
■n. Quis etenira sermo vel quse lingua tantorum Martyrum suffîciat enarrare virtutes, quando nec ipsis queunt humanis mentibus retineri ? Inflrmis salus, debilibus gressus, cœcis visus, surdis auditus et mutis redditur sermo ; immundi spiritus ab obsessis corporibus expelluntur, et pia vota feîici exauditione pinguescunt. Nos ipsos, quamvis immeritos, eorum crediraus sacris precibus adjuvandos, qui ut bebetes et indigni eorum vobis sériera passionis prassumpsimus intJJîiare, non ex nostri ingenii capacitate aut proprii sensus industrid, sed quod veterum fidelium nobis relatione patuit, et, quod ex parte in quibusdam paginulis veteranis, pauca, ut potuimus, longo spalio interiita didicimus.
18. Nam sicut majorum cognoviraus colloquio peritorum timentium Deum et studio sanctae caritatis ardentium, multa de beatorum virorum praeclaro certamine ad laudem Ghristi et gîoriam Martyrum ob memoriam posteroram sacris sluduerunt indere cartis, sed subripiente negligentia et antiqui procurante hostis invidia, flammarum incendio feruntur esse consumpta. Nam humanarum mentium solers capacitas ex paucis, quae dicta sunt, valet pensare, quae reticentur majora. Hoc tamen absque ulla dubitatione confidimus, multa eos pro Ghristo subisse certamina, quando usqde ad praesens tan ta per eos divina virtus cotidie dignatur declarare miracula. Passi sunt autera martyres Ghristi Dionisius, Rusticus et Eleutherius vu Id. Octobris sub Doraitiano imperatorè apud Galliarum Parisium civitatem, régnante Domino nostro Jesu Ghristo, qui cum Pâtre et Spiritu Sancto vivit et régnât.
{Origines de l' Eglise de Paris, p. 332.)
