‹ Les persécuteurs et les martyrs aux premiers siècles de notre èreChapitre 51 sur 307 · De morbo saa*o^ Ed. Kuhn, t. i, p · texte numérisé non relu

De morbo saa*o^ Ed. Kuhn, t. i, p

6. Contra Cels. L. 1, p. 7 : Meta taOra oùx M% ic60!v xtvovptevoç ô KéXaoç 9T)9(, 83t{i&vwv Tcv&v cTvoiiavc xa\ xaTaxv]Xiq9ev( {oxstv cv-^ueiv xp^v^iavoOç * a>;

hi BASES JLRIDIQIES DES POURSUITES

Tertullien répondait, en Afrique, à des accusations semblables, lorsqu'il disait : « Il n'est, dans Texorcisme, ni fourberie ni magie * ». Ces quelques mots s'adressaient à une croyance profondément enracinée et que partageaient d'ailleurs les chrétiens eux-mêmes pour les exorcisations opérées par des mains infidèles '.

Si nous jetons, en effet, un regard sur les anciens Actes des martyrs, nous y voyons, à chaque page, les idolâtres criant à la magie. C'était par son aide, répétaient à la fois les juifs et les païens, que le Christ avait opéré tant de miracles', et, du maître, l'accusation s'était étendue aux disciples. Aux yeux de Suétone et des autres gentils, la famille chrétienne est une race vouée aux maléfices ^ Les Actes si

ol|&o(( a(vi<j96|i£voc xk 'Kîç\ Tûv xaTSitx8ovTo)v Toù; 8at(A.ovac, xa\ iCs^vvovrwv * loixc tk 9aL^S>z ffuxoçxvTciv rbv X^yov. Cf. L. VI, p. 302 ; L. VII, p. 334.

1. Apologet. XXIIl : « Nihil su^picari licebit magia aut aliqua ejusmodi H fallacia ».

â. S. Ircn. I, 23 : « Igitur hcriira mystici sacerdotes libidinorte quidem ^ vlvuiit, iiiagias autem perfiriunt, queinadmodum potest unusquisque ipso- M riiiii. Kxorcisuiis et incantationibus utuntur. » (Ou n*a pas le texte grec de 00 |Mii>«aKO où 9ainl Irétiée parle des prêtres de la Becte de Simon le magtoiriO. (X s- Ju<*t. Apol. II, 6.

3. Voir pour les juifs : Matth. XII, 24 : « Pharisœi autem audientes dixe- V mut : Ili<*' non ejicit dipmones nisi In Beelzebud principe dœmoniorum ; " l.iio, XI, m : «« Quidam autem ex eis dixerunt : In Beelzebud principe daemo- « uioniiii ejirit dœmonia » ; Clem. Uoui. Recotjnil. I, 58 : « Et ecce quidam •* d« «orlbl^i de medio populi exclamaus, ait : Jésus venter signa et prodigia M v|un« forlt, ut magus, non ut propheta fecit. » TertuU. Apohg, XXI : «« Quum »• kicUur «oluiii hominem modo priesumpiterunt de humilitate, sequebatur uti « Ujiigfliuui ii*«tlmarent de potestate, cum ille vcrbo doBmouia de homiuibus •• «i^oulorrti <*tc. » (Passage imité par saint Cyprien, De Mol . oaniL XIII).

- S\AVx pour les païen» : Tertull. Apolog. XXII : « Dicent ibidem (dii}ecquis ' lU« ilhrUiitMi cum sua fabula, si Homo communis conditionis, si magus ; » OriHtfll-, rwM/rrt Celanm, L. 1, p. 7 : KaTr,yo?sî 3' èv totc eÇr,; xai toO ^wrripo^ 144 Y«(|uii luv^ft^vto; & ïioU icxpaSola ic£TCotY]xévat. Cf. p. 53 et 55« et L. III,

uT lU • liiK^t /"''• ^"'* V, 3 : « Si magus Christus, quia mirabilia fecit »;

Vruiftb. Ml». iV*^' : ^ ^3 • '* Occursurus forsitan rursus est (Christus) cum » 4Uft uiviUU oftHnimiosis illis et pucrilibus vocibus : Magus fuit et clandes- •' UttU «l*UliU4 oïlinlA illa perfecit. itigyptiorum ex adytis potentinm nomina

• v4 iv«w4** ^^^atus est disciplinas » ; s. August. Sermo LXX!^ De verbis l^x^MMb ^ \|h Xtli H 5 : « Primo ipsi qui pagani appellantur multoruni

- -Jvcru»!^ UUt»r**'iM|»e cultores et idolorum adoratores , cura dicunt

* Wwv>i \ 'tVft \%\*\^ ^c^* artibuR fecisse miracula, nonne Istis sunl ^ mmW\ ^\H ttf *° principe diemoniorum ejecisse diemonia? » ,^. \iJil B VII, § 5 : « Quoniam sunt bomines infidèles ^ «MM ^ M ' "^ dicant eu m magicis artibus fecisse quip

r^j^ M|y opUciis Chrisliani, genus hominum supenti-

précieux de sainte Perpétue, que citent TertulUen et saint Augustin, nous montrent les Martyrs surveillés avec un redoublement de rigueur^ parce que Ton craint de les voir enlever de la prison par quelque enchantement*. Les fidèles sont sans cesse accusés de magie. On impute ce crime à saint Pierre, à saint Paul, aux autres panégyristes du Seigneur ' ; on le reproche à saint Achatius % à saint Laurent \ à saint Romain ^ à saint Tarachus % à saint Hilarion ^ et lorsque, par un noble dévouement, Didyme a pris la place d'une vierge prisonnière, un païen s'effraye de trouver un homme là où il croyait voir une jeune fille ; il

• tioni:) novœ et malefica). » Voir des textes d*Origéne ci-dessus, p. 62, note 3 ; ci-dessouSf p. 65, note 5 ; s. Ambros. Expos, in Psalm. CXVIII, c. XXI, § if : « Impugnatur quasi venefîcus qui in nomine Domini gtoriatur. » Sozomen. Hist, eccL^ IV, iO. '£x St) t&v toioutcov, xol\ icoXX&v âXXci>v 6\ioltûç icpo(iV}vuo(iivci>v icap' avToO, ZizSiWixo fÂOavâvioc) tcapà tûv êvavticov *EXXy)v(éiv TS xa\ ixepoSôÇciiv, cl»; yOTjTSÎaïc TxOta xaTopOâ>v, etc.

1. Acta sincera^ p. 100, Passio s. Pcrpetuse, § XVI : « Cum a tribune D castigatius eo tractarentur, quia ex admouestionibus hominum vanis- 1» simorum verebatur ne subtraberentur de carcere, incantationibus >* aliquibus magicis... »

2. Euseb. In HierocL c. II (dans Philostrate, édit. Olearius, t. I, p. 430) ; KxxcTvo XoyijavOai aÇtov, on Ta (làv toO *It)<7oO lllx^oç, xoLi IlaOXo;, xaî Tive; TO'jTwv «apatcXi^atot , xex6{j.icot9tv , âvOpoiTcoi {^eOirOai, xxi àicaifieuxoc, xx\

yéïiTe; TaOra ^rifta^iv aùtoî; *IspoxXeT tû tôv xa0' f,pUî>v «tiyeypaçoTi X6yov

trpï}Tai ; s. Aug. Civ, Deij XVIII, 53 : « Excogitaveruut nescios quos versus » grscos, tanquam consulenti cuidaui divino oraculo effusos, ubi... Petrum...

• maleficiis fecisse subjunguut ut colerctur Christi nomen per trecentos

• Mxaginta quinque annos ; deinde conipleto memoralo numéro annorum,

• sine mora sumeret finem. » Voir encore Uomil. Pseudo-ClemenL VII, § 9 à il. dan» Cotelerius, Paires aposlolici, éd. Cleric. t. i, p. 680.

3. Aeia sincera, p. 155. Acta disput. s. Acbatii, § V : « Martianus ait : Ubi

• Runt magi socii artis tuae, vel doctores bujus artificiosœ fallacice? — Res>

• pondit Achatius : Nos omnia meruimus a Deo et mercmur ; sectam vero « magicie artis horremus. — Martianus ait : Ideo magi estis, quia novum •* nescio quid genus religionis inducitis. »

4. Prudent. Perisieph. Il, de martyrio s. Laurentii, v. 85-87 :

» Oeprome thesauros, malis » Suadendo quos prœstigiis » Exaggeratos obtines. »

3. Prudent. Perisieph, X, Pasxio s. Romani, v. 868, 869 : • Quousque tandem summus hic magus » liludit, inquit, Thessalorum carminé ? »

Je nlDvoque ici ces deux textes, dus à la fantaisie d'un poëte, que comme un témoignage de la croyance accréditée parmi les païens.

6. Aela sincera, p. 437, Passio s. Tarachi, § VII : MaÇipioc i7iye|xcl>v slictv • Ovx ôp^; Çvjv xai xh icpirtpov at vicoXafA^avco r) y6t)Ta, Caç ^avt TtveC) tcpo toO

P^fUETO; OVTS.

Page 1