LIBER T
P AGINA 268, δὰ fas vestra mihi. Hoc exordium culpat in Hypercritico , sive Poetices libro vi, Julius Cæsar Scaliger his verbis : Græci cüm , in exordiis poematum , simul et proponerent et invocarent , consultius nostré ( Latini ) δας partes ità segregavére ut opus suum primo loco profiterentur , deindé auxiliun ad exequendurn implorarent. Id gzod , cüm in unum, jam vel maxime observandum, artis hujus præceptum ac legem potiüs transierit , mirum quibus artibus se tuer possit hic qui in ipso artis vestibulo utrumque confudit. Potuisset Vida, ut quidèm arbitror, facili negotio tueri 8656. Quid enim! juvenes in Parnassi deducturus adyta, veniam à Musis petit, quod ingenuum est, atque ex decori legibus. Ita Virgilius arcana ÉErebi vulgaturus, præfatur, Æneid., vi,
DE VIDA, 405 Dii, quibus imperium est animarum, + - ἐν S'it mihi fas audita loqui; sit numine vestro Pandere res altd terrd et caligine mersas.
In librorum exordiis deflexit quidem à Græcorum more Virgilus , et propositionem sejunxit ab invocatione; an continud nefas est imitari eum qui, judice Horatio , Poeric., 140, nil molitur inepté, et Odysseam ità orditur ?
Dic mihi , Musa virum. . . .…
P. 268, Putchræ laudis suceensus amore. Malim raræ quam pulchræ, mquit J. C. Scaliger. At opinor assensuros esse paucos : non enim raritas , sed pulchritudo allicit ad amandum,
P. 268, Ausit inaccessæ mecum se credere rupi. Reprehendit hoc quoqué Scaliger his verbis : Veque placet is qui juvenum animos ἃ labore alienos priës deterruerit quàm illexerit , proposité operä adeundæ rupis quæ inaccessa est, Respondet Franciseus Aristus in Cremond Literaté, 1om. 11, pag. 106, dici rupem inaccessam , ad quam juvenes illi nondüm accesserunt, Si non probatur ista explicatio , age, Vida juvenes in rupem vocet asperam , præruptam , accessu difficilem : an amore laudis inflammatos semèl animos terret labor ; aut diflicultatis species® .
P. 268 , Debita sceptra. Hominem vidi olim benë litteratum cujus aures mirum in modum oflendebat is numerus , in quo syllabam brevem segauntur mutæ duæ, sc, sp, st, ut in his : mœnia scandebant;
debita sceptra ; mulla sciebat ; magna spondit ; corda stupent. Cum objicerent nonnalli Virgilianum illud , Æu., x1, 309,
Ponite : spes sibi quisque.....
reponebat hic asperitatem esse nullam ; interposito enim commate impediri cursum odiosum,
P. 268, Ci firma annis accesserit ætas. 15 Franciscus Delphinus, quem alloquitur Vida, sceptro potitus est nunquàm ; properatà morte præreptus die 12 Augusti 1536 , patre superstite.
P. 268 , Dulces. Non explet aures, inquit Scaliger , clausura illius versüs : Languet enim hoc loco cpithetum ullud. At credo non defuturos qui sentiant in illo epitheto affectum inesse singularem, eâque de causà illud esse in extremâ parte versüs apte collocatum.
P. 268, Raptum. Censet Scaliger illad non rectè dictum : onerat namque , ut ait, énvédid divinum virum patrem , pro cujus assertione filius datus fuit obses.... Quæ tamen hæc invidia est? An satiùs 'erat regem manere captivum , regno procul et gerendis rebus , quam obsidem dari puerum, nondüm decennem, #mox redimendum ? Venerat in lucem Franciscus hie Delphinus die 28 Febr, 1518.
P. 268 , Hispanis sors impia detinet oris, Franciscus rex anno 152, in Ticini obsidione captus ab Hispanis, Matritum in Hispauiam mittitur ad
EE
Carolum V,à quo parum honestis conditionibus , sequenti anno , dimittitur, regis liberis (Francisco et Henrico ) obsidibus datis. Qui anno 1529 , æquioribus legibus sancitâ pace , vicies centenis aureorum miilibus redempti sunt. Hæc Dionysius Petavius , in Rationario, quæ fusiùs narrant scriptores rerum eo tempore gestarum, | | |
P, 268, Parce tamen, puer 6 | dacrymis. Quaredejicit ejus animum , quem nos sémper , inquit Sca— liger, eæcelsum agnovimus et judicavimus ? volens narique atque etiam libens pro patris libertate subit tllius fortunæ vices. Quin si. flevisset, poetæ inter— crat affectum illum puerilem aut silentio aut serbis tegere. Respondebat quispiam : an ergo regum filii lugere non possunt, ne in puerili quidèém ætate ὃ An Delphinum dedecebat fletus , in tant calamitate et patris et regni? Ne persuadeatur viris nobilibus oportere ipsos esse fercos , in quibus nihil sanguinis sit, nihil indolis ; qui honesté lacrymari non possint, nisi cum fabulas spectant, et audiunt histriones. Fi er Mig
P. 270, SERF aded in primis ne te. Didascalici carminis videtur id proprium esse , quamvis à pluribus non servatum , ut aliquis sit quem alloquatur poeta : τ uti Hesiodus fratrem suum Persen , Lucretius Memmium Virgilius Mæcenatem , Ovidius in Fastis Germanicum ; Oppianus Antoninum Caracallam, etc. "P. 270; sPeréibus undé-etiamn romen FRE Varie
ΜΠ, quorum est usus in canendis heroum rebus gestis, dicti sunt heroici : aliis in argumentis hexametri dicuntur. Virgilius hexametris Bucolica et Georgica composuit : Æneidem heroicis. Hos ab illis discernit non pedum ratio ac mensura : iisdem enim utrique incedunt; sed majestas stili, et characteris excelsitas. Non quærenda, vel in hydrope Lucani, vel in Statii strepitu , sed im Virgilü sanitate :
Res geste regumque ducumque , et tristia bolla ,
Quo seribi possint numero monstravit Homerus , inquiebat Horatius , Art, Poet, , 73. At ut Æneis apparuit, simuül est acclamatum :
ο΄ Mescio quid majus nascitur Iliade,
Propert, lib. 2. Eleg. xx31v, 66.
P. 252, Nec jussa canas, nisi fortè coactus magnorum imperio regum. Hoc sanè ad Francisci regis filium non pertinet. Quis enim regum , quamlibet magnorum, imperaret Franciæ Delphino opus poeticum ? In carmine didascalico, mon omnes ad eum præceptiones spectant quem poeta, in operis exQrsu ; alloquitur.
P. 272, Proque videnda, et providenda ; Lucret, vi, 1260. Proque voluta, provolutaque ; Virgil , Æn., 1x, 288. Zaque salutatam ;, et iusalutatam , x, 794. /nque ligatus , illigatasque; Tmesis.
P. 272, Quorum vatum indiget usus. Hoc si notâsset Scaliger, non defenderem ; est enim durum et tenebricosum. Quanquam tralucet sensus : quo-
DE VIDA. άοῳ
rum indiget usus vatum; quibus indigent poetæ. P. 273, Queæ forsitan ςτὸ, Si semél exciderint , nunquäm revocata redibunt. Si utrè intelligatur , usitato sensu ἰϊὰ ut sit idem ac sponte, illud forsitän erit extra rem etrationem. Certum est enim , neque dubium, qudd , st redirent revocata , nunquàm redirent ultr et sponte. Qui vocatus venit, non venit wltrà ; irrevocatus redit, qui redit ultro per se, sponte. Illa itaque duo, 7evocata et ultrd , nequeunt simül consistere. Aptam solvendi nodi viam monstrat Servius , qui Æneid.; V. 55, animadvertit, wè idem esse aliquandà ac ultrà , ampliüs. Hoc ergo vult Vida : sæpè nobis alia cogitantibus quædam in mentem veniunt , quæ si semél exciderint, forsitän , quamvis posteà revocemus, nunquàam ultrà, nunquäm amplis redibunt. Posset etiam quispiam sic interpungere : quæ forsitän, ultrè si semèl exciderint, nunquäm. .., et in hunc modum explanare τ quæ , si semel exciderint sponte nostrà ; nobis non retinentibus nunquam fortasse offerrent se, quamvis revocemus deinceps, et requiramus. Eâ de causà Quintilianus, X , 3, vult oratori seribenti adesse codicem, in quo notentur quæ scribentibus solent extra ordinem occurrere, Tr rumpunt enim , inquit, optimi nonnunquäm sensus, quos neque inserere oportet( operi quod est in manibus } neque differre tutum est, quia interjm elabuntur : ideèque optime sunt in deposit.
P. 27%, Quin etiam prius effigiem. Τὰ fecisse Virgilius dicebatur. In ejus ὙΠ scripsit Cl. Tib. Donatus : Zreida pros priüs oratione formare , digestamque in duodecim dibros, particulatim componere Instituit, ut quidam tradunt.
P.'256 ; Linguam teneris assuescat utramque
Auribus , Einguæ utrique , Græcæ ac HLatinæ, assuefaciat aures suas et sese. Sic Virgilius, Æneid. vi, 832, Ne tanta animis assuescite bella : ne assuefacite animos tantis bellis. :
PilxsGe Nostro Æneæ jam conferet igneis
Æaciden flagrantem animis, lthacumque vagantem. Homerum conferet cum Virgilio : comparabit Æneidem nostri poetæ Latini cum Græci ihade, quä canitur Achillis ira , igneusque animi ardor ; et Odysseà, quæ describit cursus et errores Ulyssis, Ithacam paitriam repetentis, post Trojæ excidium.
Paiars,,s Hinc pectore numen
Accipiunt vates. «ον. 66... Ovid.
djice Mæoniden , à quo, ceu fonte perenni , Vatum Pieriis ora rigantur aquis.
Numen appellat Vida incitationem mentis et spiritaom, ad operaquælibet, maximé verd ad poetica, necessarium. Vere Martialis, vr, 60.
Victurus genium debet habere liber.
Quem genium conciliabit sibi scriptor, non vo-
candis Musis, sed versandis bonis exemplaribus , hoc
DE VIDA. άιι
est præstantium auctorum monumentis, in quibus exemplar sit bené sentiendi et loquendi. Quantüm poetæ referat suum locupletare ingenium Homericâ copià , nemo wvidit melius , aut splendidiùs mons— travit, quam Virgilius. Hic aliqua’sunt restrictè dicta, quæ fusius explicata legi poterunt in Dissertatione Petri Petiti de Furore Poetico; Quod argumentum ( dicam in transitu ) miror à nemine hactenuüs fuisse tractatum carmine didascalico.
P. 278, /nachiæ.... Linguæ. Argivæ, Græcæ. Argis primus regnavit Inachus , de quo mythologi, et scriptores historiæ veteris.
P.:9278 , Artisque Pelasgæ....,.s. -Indociles Artem Pelasgam , sive Græcam, Virgilius-comme -morat aliam Æneid. 4, 106. Hic Vida intelligit poetandi artem , quâ florebant Græci , et Latini tm carebant. /ndociles , hoc est indocti, ut explicat Servius, Æneid. vur , 321, | ER D
F2; Tunc omne sonabat Arbustum fremitu sylvai frondosai.
Scripsit Ennius, in VI Annali ; quod refert Macrobius ; Sat, MAT ”
Pinus proceras pervertunt. Omne sonabat “Arbustum fremitu sylvai frondosai.
Unde laciniam Vida scitè decerpsit, rei suæ ac— commodatissimam, Potest hoc esse exemplum ingeniosæ ac venustæ admodüm parodiæ. Hieronymus Columna, Commentar. ir Fragmenta Ennü, ani-
madvertit scribendum esse frundosai, quoniam ita scribebant illi veteres, fruns, frundes , frundosus , Jrundifera.
P. 280, Rudi pater Ennius ore. Horatius, lib. I. Epist, xix, 7, Ænnius ipse pater. Ut Homerus poetarum omnium , sic pater Latinorum est Ennius.
Rudi ore : stilo impolito , versibus incompositis. Ovidius, Trist. 11, 424.
Ennius ingenio maximus , arte rudis.
Nec mirum quidèm, inquit Hieronymus Columna in Vità Ennii, si Ovidius poetæ artem, in quà ipse non admodùm excelluit , in Ennio non deprehendit , cüm tantummodd naturali quâdam dicendi facilitate ac fertilitate valuerit. Criticus hic artem dicit quæ poetarum est maximè propria; et res non tantum explicat verbis, sed litterarum etiam syllabarumque vel asperitate , vel levore, et numerorum vel tarditate , vel celeritate exprimit. Ad quam obseryationem eos natura format quos poetas esse vult, non meros versuum artifices.
P. 280, Qui mox Graio de vertice primus. Lus cret. 1, 118. Ænnius ut noster cecinit, qui primus amæno Detulit ex Helicone perenni frunde coronam. Ex hoc Lucretii videtur fluxisse, quod Latinos Vida sœpè appellat nostros.
P. 280, Hic namque ingenio confisus , posthabet artem. Hic Ovidius est : nimium amator ingenii sui ,
DE VIDA: κ᾿" 413 inquit Quintilianus , x, 1. Ovidium amant impense qui eodem ægrotant morbo.
P. 282, Ille furit strepitu. Strepit furenter. Designatur Statius , quem tamen multi proponere sibi ad imitandum maluut quam Virgilium. Sed nimirum
pueros delectat strepitus.
P. 288, Serius. Est is in agro Cremonensi amnis , sæpe à Vidà memoratus in carminibus , et in libro primo de dignitate reipublicæ, ubi hæc sunt : Erpectabam , si unquäm.... in Sambassianum meum , ab arbitris remotumi , me recepissem, ad amænissimas Serii saluberrimi amnis ripas, avita prædiola præterfluentis | quibus nil œstivis mensibus opacius , nihil altius invenirt potest.
P. 294, Comitum cœtu se subtraket, Est in hane rem lepida C. Plini Cæcilñ Secundi Epistola , 1, 6, quæ μᾶς sententià clauditur : Æzxpérieris non Dianam magis montibus qum Minervam inerrare.
P. 298, Secus. Si aliter faciat, et explorare velit omnia, Toto vagus exulet orbe. Eveniet ut vitam agat exul à patriâ, per orbem vagus et peregrinator. Verbum subjunctivi modi , nullo præcedente alio verbo , adhiberi non potest, nisi per ellipsin : ut ostendit Jacobus Perizonius, in Francisci Sancti Minervam, Lib. 1, cap. 13. Hic ergo exulet Ἄν est ac eveniet ut exulet.
P. 302, Ζοπραξς...... Iliadas. Poemäta longiora, ut est Ilias Hoïmeri, atque alia ejus géneris. In
ἡτὴ ART POÉTIQUE
veteri est proverbio Ilias ad significandam longitudinem operis, et rerum multitudinem. Cicero ad Attic., Jab. virr, Epist. 11, Tanta malorum impendet Iliass
P. 302, Fulmineus mus. Designatur Homeri Batrachomyomachia. Statius præfat. in librum primnm Sylvarum : Culicem legimus , et Batrachomyemachiam etiam agnoscimus , nec quisquam est éllustrium poetarum qui non aliquid operibus suis stilo remissiore præluserit.
P. 304%, Procul urbis…. Fugiat strepitus, Horat., Lib. x, Epist. 11, 77. Scriptorum chorus omnis amat nemus , et fugit urbes. Narrat Plutarchus , Lib. de Curiositate , solitos fuisse antiquos ædificare musea longissime ab urbibus.
P. 306, Magnique argutos æœtheris orbes. Dicit argutos , hoc est sonoros, quoniam ex Pythagoricà doctrinà, émpulsu et motu cœlestium orbium effcitur dulcis sonus , ut refert Cicero, Somn. Scipion., cap. b. .
P. 306, Caucaseo sævas det vertice pænas. Hesiodus in Theogomià , 520.
P. 308, Dodonæ. De Jovis Dodonæi templo, et oraculo , Pausanias, Lib. vu.
P. 308, Insonuit Themis alma. De Phocico , sive Delphico Themidis, postwàque Apollinis templo atque oraculo. Apollodorus , Lib. 1. Ovidius Metamorph. 1, 369. Pausanias, Lib, 1x,
P. 308, Antiquis Faunus. Virg., Æn. vu, 8r.
Servius.
P. 308, Sibyllæ. Fes tempore scribebat Vida , erat honestum adhüc Sibyllarum nomen, et sacrosancta propemodum auctoritas , quæ nunc jacent.
P. 308, Pecudesque feræ , mutæque natantes.
Horat., Art. poet., 393. De piscibus Ælianus . Hist. Anim., Lib.xu, C. 45. Oppianus Halieut., Lib. v, vers. 451. Nota est Arionis vel fabula vel historia , quam ex Herodoto, Lib. 1, cap. 24, narrat Aul. Gellius, Lib. xvi, cap. 19. Ait Plinius, H. N., Lib. 1x, sect. 8 : Deiphinus non homini tantèm amicum animal , verum et musicæ arti : mulcetur symphoniæ cantu. +
P. 308 , Syéasque trahunt. Virgil. , pre Hi, ὧν Horat. , Lib, 1. Od. , xur , 7.
P. 308, Tartara , et umbræ. Virgil. ; pig I; prenante Lib. um Od., xx, 25.
