EE" LIBER IL

es . M

Picma A6 Pensies-Penidé… Vide propéérie fuit, poetam teneris ab annis educere , et in vertice “PRE sistere : hoc est , docere quæ sit yia pue-

rum informandi primoribus litteris., et juvenem instruere præceptis ad poetica eflicienda opera neces-

sariis. Primum illud confecit libro superiore : hoc alterum in eos qui sequuntur duos reservavit.

Finitinus est oratori poeta ; inquit Cicero , Orat, , 1, 16. Uterque in orationis cultu elaborat; alter, ut persuädeat, alter £ ut voluptatem paret liberalibus ingeniis consentientem. Oratoris officium est invenire argumenta quæ ad illum conducant finem persuadendi ; inventa ordine apto collocare ; idoneis denique sententiis ac verbis convestire : ità Poetæ , cum data vel oblata est materia , quam tractet carmine, ejus est munus excogitare aliqua quæ in eam immissa materiem ; aptà coagmentatione , et stili luminibus adjunctis, opus efficiant ejus formæ , in cujus contemplatione elegantium ingeniorum admiratio acquiescat, Officium ergo, quemadmodum Oratoris scribentis, sic Poetæ est triplex : invenire, disponere , eloqui. Præcepta elocntionis complecti tur liber tertius; in hoc secundo illa sunt quæ ad inventionem pertinent et dispositionem.

Jam inventio, quà de agitur, nom rem spectat, aut personam , quæ argumentum præbet , et titulum poematis. Achilles iratus secedens ab exercitu, Ulysses in patriam rediens, Æneæ adventus in ltaliam , Segetes, Horti, Apes, Columbæ, Aurum, Stagna , Pluteus, etc. , sumuntur ista ἃ medio ; et sumpturos expectant. Sumat quisque quod suis sit aptum viribus, et ferre valeant humeri; agrum optet, cui suffciat colendo. Itaque poematis fandum non suppeditat inventio ; sed lo-

eupletat , perfcit , exornat 7 cique monumentum inædificat mirandi operis. Causam pro Milone agendam non dedit Ciceroni oratoria inventio , sed illam, quà viget Ciceroniana splendescitque oratio, argumentorum copiam, et varietatem ornamentorem.

Æneæ in Italiam adventum Virgilio suppeditavit vel historia , vel fabula :

Arma virumque cano , Trojæ qui primus ab oris

Ltaliam , fato profugus , Luvinaque venit

Liutora ; multüm ille et terris jactatus et alto: En fundum poeticæ inventioni non obnoxium. Quidquid prætereà totos implet libros duodecim , à poetic inventione est.

P. 310, Namque mihi reperire apta , atque reperta

docendum

Digerere, atque suo quæque ordine ritè locare. En libri hujus propositio et materia , idoneè breviterque monstrata.

V. 312, Durus uterque labor. An ergo labor nullus est, aut non durus , in accommodatione verborum ac numerorum ad res exprimendas ? Si quis ἰϊὰ interroget , est quod respondeam : Horatium si audimus, Æ#rt. poet. , 311, cautio sumendi materiam non majorem viribus, et eam benè cognoscendi laborem vix relinquit in elocutione ac dispositione :

Cui lecta potenter erit res, :

De fard deseret hune , nec lucidus ordo , Verbaque provisam rem non invita sequentur.

Ibid., Sed quos deus aspicit æquus. Τὰς αὐ ας favet Apollo, quos ad poeticam laudem formarvit Genius, naturæ deus humanæ, ut aït Horatius, Lib. 11, Epist. 117, 188.

P. 312, Sæpé suis subüd invenient accommoda votis, Hüc illud conferri potest, quod monuit Virgilius, Georg., 11, 49, Quippe solo natura subest... Qui ad poeticam sunt laudem nati, et habent genium , in his non tantüm cogitandi facultas nest ; sed etiam feconditas excogitandi : hoc est fingendi creandique speciosas rerum imagines, quas amat Poesis, sine quibus ipsa nulla est.

P. 312, Aliera nempe Arti tantim est obnoxria cura. Arti 6bnôxia non est inveniendi cura, sive inventio poetica , sed sola dispositio. Non enim artis est, sed naturæ atque genii, fingere ac procreare materiem : ars procreatam accipit. Purpuram, crocum , cerusam, colores alios natura tradit arti : pictura miscet , ac temperat. Marmor terra suffcit : Statuaria partes deradit multas, donec figura, quam in marmore, et qualem quærit , appareat.

- P. 312, Quos ores autem nor magni deniqué refert. Ergone dicturus Bella, horrida bella , implorabo Pacem , et cum Lucretio dicam ὃ

᾿ Te sociam cupio scribundis versibus esse, Quos ego de furiis Gradivi pangere conor.

Factum, opinor, Vida non probaret; et hoc vult

tantüm, præter Musas atque Apollinem, invocari posse alios : quemadmodum Aratus , in Phænomenis, compellavit Jovem ; Virgilius , in Georgicis, præsides , rerum rusticarum, .... Etsi autem in his errare jàm potest nemo, et poetæ , qui Musas Phœbumvé patrém implorârit , violatæ religionis inferre crimen ; nihilominüs videndum est etiam atque etiam quid ferat ratio, et lex decori præscribat, neve, quod in Sannazario jure est improbatum , argumenti sanc= titatem violet mistura profanæ fabulositatis. Si non præceptum Vida , exemplum dedit certe : Musas, in Poeticorum libris his, Nymphas in Bombicibus inque Scacchiâ invocavit : at , in Christiade, ad opem confugit divini Spirits.

P. 312 , Jovis. Profana vox , at sano intelligenda sensu. Porro non sic poetarum est propria in ope+ rum principiis invocatio , ut ab oratoribus adhibita non fuerit. Demosthenes orationis de Coronâ exordium à precatione daxit. Plinins in Panegyrico : Benèé ac sapienter, P. C. majores énstituerunt, ut rerum agendarum , ità dicendi initium à precatio— nibus capere, qudd nihil rité , nihilque providenter homines , sine deorum immortalium ope , consilio , honore , auspicarentur. Hujus verd moris curnam fuerunt poetæ tenaciores quäm ali? Nimirum id fecerunt veteres , sibi ut assererent venerationem ex divino afflatu , commercio cum immortalibus , utque verisimilitudinem suis narrationibus concilia=

rent, in quibus pleraque sunt communem extra notitiam , et ultra credulitatis modum posita. Noluerunt successores ab antiquorum exemplo recedere : ita factum ut invocatio pars sit mecessaria poematis.

P. 312, Nec sat opem implorare semél. Virg., Georg. 1v, 315, Aristæi fabulam exorsurus invocat, Quis deus hanc, Musæ , quis nobis extulit artem ? Idem novam instituit invocationem , Æn, VU, 41, Tu vatem, tu, diva, mone; 1x, ba5, Vos , 6 Calliope ! precor , adspirate canenti ; x , 163, Pandite runc Helicona, deæ.…

P.312 , Zncipiens. Refert se Vida ad præcepta de propositione : quibus si illa interseruit quæ ad invocationem pertinent, id videtur fecisse quoniam hæc propositioni præmittitur aliquando, aliquando subjicitur , aliquandd conjungitur.

V.312, JVil tumidus. In exordiis, inquit Quintilianus ,1v, 1, vitandum ne contumeliosi, maligni , superbi videamur. Proœmium decebit sententiarum et compositionis modestia. Quem enim non offendat, atque à legendo deterreat Statii tumor in Achilleide, ne alios commemorem ?

P.314, Nomine nunquäm prodere conveniet manifesto. Poema vel Epici est generis, vel Didascalici : hoc in explicatione τοὶ cujuspiam , vel cognoscendæ , vel efficiendæ versatur ; illud in rerum gestarum narratione. Neutri video posse acc om-

DE VIDA. ἠδτ odari universe id quod Vida præcipit, si lubeat véterum insistere vestigiis. Aratus certè , in exordio Phœnomenôn, Musas vocat ad canenda sidera ; Lu— cretius se profitetur versus paugere de rerum naturd ; Virgilius, Quid faciat lœtas segetes. In Epico genere , si Odysseæ propositio non habet Ulyssis nomen, sed

Die mihi y MIUSa , virum qui terris urultus , et alto Ærravit, sacræ post eruta mœnia Trojæ ; at, in Iliados proœmio, Achilles non opertis signi— ficatur indiciis , verüm manifesto nomine proditur , Dic, Dea , Pelidæ Jurias et pectus Achi.lis.

Lubet quærere tantisper , quid hoc sit rei, eurnam aliter cum Achille actum , aliter cum Ulysse. Geminam præmitto cautionem, ut pergam ordine Jegitimo. ὑ

1. Qui Ulysses Latinis , idem Græcis Odysseus ; et Odyssea dici posset Ulyssea, vel Ulvsseis.

‘2. Ilias, Odyssea non sunt substantiva nomina, sed adjectiva. Hæc inscriptio, Homeri Jlias , habet ellipsin. Integra est : Homert Poesis Iias; Fabula Jliaca, de rebus ad Jlium gestis. Homeri Odyssea est Homeri poesis Ulyssea, sive de rebus ab Ulysse gestis. Ejusmodi ellipses in titulos induxit brevitatis studium. Sic Ciceronis Cluentiana , Maniliana , est delensio Cluentii , suasio legis Maniliæ. Hæc arbitror datum iri ab omnibus qui latine norint, Jàm ad rem.

Odysseæ titulus et inscriptio habet Ulyssis nomen. Necesse ergo non fuit poni ipsum in propositione operis. Sed cum inscriptio promittat universè fabulam , seu poesim, quæ ab Ulysse argumentum sumat, opus fuit explicari quam Ulyssis actionem, et quam vitæ partem poeta scribendam susceperit. Id præstat propositio, quæ quod latet in tituli contractione , distinctius exponit : nempe res cantari Ulyssis, non bellantis ad Trojam, sed in patriam redeuntis.

.Inscriptio Iliados non habet Achillis nomen : idcirco in propositione est expressum. Titulus poesin promittit Iliensem , id est, fabulam cujus argumentum sit petitum ex rebus ad Ilium geslis : propo— sitio definit velle poetam canere Achiilis iram et rijam cum Agamemnone.

Quod dixi de Odysseà dici hoc ipsum de Virgilianä potest Æneide : nam hæc vox adjectiva est pariter ( masculini generis est Æneides , feminini Æneis ); titulus ellipsin habet quoqué , et poesin promittit de rebus Æneæ. Hic autem , Trojani belli tempore, multa fortiter et præclarè gesserat , et post Trojæ excidium , in Italiam deduxerat Trojanorum coloniam : titulum circumscribit propositio , arctat- -que ad res Æneæ , post bellum Trojanum, quo tem- -pore sedem in Italià dedit Trojanis. En quod exploratum volebam, eur in poematis propositione sit aliquandd herois nomen, aliquandd non sit.

Itaque poesis Ilias, poesis Odyssea, pocsis Æneia,

“εἰ Æneis, perinde dicitur, ut nostri proavi dice-

«bant : le Roman de Troie la grande; le Roman d'Achulle, prince Gregeois ; le Roman d'Æneas , de Troie ; le Roman du Roy Ulysse et de La Princesse Nausicaa.

P. 314, Ergo age. Descendit Vida ad præcepta Narrationis. Narratio in epico genere , de quo agitur maximè, corpus ipsum poematis conficit : est enim poema, actionis magnæ , admirabilis, heroicæ ad verisimilitudinem composita narratio. In didascalico genere, id præstat rei propositæ tractatio poeticà oratione. Quod quid sit, certius ac melius docebunt -Georgica Virgilii, aut Pulvis Pyrius Francisci Tarillonis, aut Vidæ hæc opera, quam ulla præceptorum coacervatio,

P. 514, Atque per ambages. Non enim res gestæ versibus comprehendendeæ sunt, quod longé meliäs historicé faciunt ; sed per ambages, dearumque minis- -teria, et fabulosum sententiarum tormentum præcépitandus est liber spiritus, ut monet auctor carminis de Bello Civili. Historicus à veritate non recedit ; poeta sequitur admirabilitatem ; resque narrat, non utievenerunt, sed quemadmodum evenire potuissent, intervenientibus diis , atque operam conferentibns. Fabulosum porro sententiarum illud tormentum quid est? Fictionum tortus, obliquationes, circuitus.

- Nam, ut ait Lactantius , 1, 11, o/ficium poetæ in eo est, ut ea quæ veré gesla sunf in aliquqs

species, obliquis figurationibus , cum decore aliquo conversa traducat. Ferret lector remitti se ad ingenio-. sam; et critico sale conditam (*) Diatriben hominis bené litterati Carori Batteussii, quæ gallico sermone non ità pridèm conscripta est. Adnotabo unum hoc duntaxat : in poemate didascalico locum non esse Jfabuloso 111 sententiarum tormento, et numinum interventui, pr&ter quäm ad metamorphoses. Reservantur hi auctores heroico poemati. Adhibeatur Vulcanus, si sunt arma acri facienda viro : sed ne incudem fatiget aut folles, ad stivam Tityro alicui, aut Menalcæ fabricandam falcem. At sunt qui magnos fore se poetas opinentur , si tot fabulis breve aliquot didascalicum poema farciant , totque falciant machinis quot in totä sunt Iliade. Quis faror, quæ mala mens transverso agit poetas, ne velint ducem habere Virgilium ! Minüs est, inquiunt, ingeniosus. Foret ergo ingeniosus , si arationis tradentem præcepta Cerérem induceret, et Aristeum, mellificii ; si aratri monstrâsset originem in aliquà metamorphosi ; si ad parandos vomeres, rastros , crates, vannos usus esset Cyclopum manibus, Silvanorum, Nympharum, poesinque didascalicam, cujus tota vis est in pr&ceptionibus , tra-

(*) Operis titulus : Les beaux ærts réduits à un même principe, Wide Par. 411. δέοι, 1, cap. 4.

duxisset

duxisset ad fabulosas narrationes. Id fecisset sane , si, -quod nesciebat, scisset ineptire.

P. 316, 1)... excidium. Narrationem Trojani excidii, cui causam dedit judicium Paridis. Æn., ας