IV. — La doctrine de Gandulph
L’auteur rappelle d’abord l’opinion théologique que nous connaissons bien, d’après laquelle la transmission du pouvoir d’ordre, qui peut se faire par un hérétique ordonné dans l’Eglise, s’arrête complètement chez un hérétique ordonné hors de l’Église. Celui-ci possède l’ordre épiscopal, mais chez lui le pouvoir d’ordre est lié et comme immobilisé. Or c’est contre cette théorie que Gandulph a créé un mot très heureux et jusqu’ici inconnu : or do est ambulatorius :
Eccontra vero dicit Magister Gfandulphus] ordinationem esse ambula toriam , ab eo qui ultimam manus inipositionem accepit in ecclesia et postmodum lapsus est in heresi[m], et talis ordinavit alium et, a secundo in tercium et sic usque in [injhnitum; quia non est ratio quare primus possit ordinare ni agi s quam secundus, cum neuter liabuit, lempore ordinationis, executionem et uterque habuit ordinationem ; nec enim ex olim habita executione confert in ordinationem, nam primus censura degradatus, qui ordinem retinetex olim habita executione, posset ordinationem conferre, quod tamen secundum Jofhannem] 8 non est verum. Immo prescris status , scili cet status temporis ordinationis est inspiciendus *. Lnde sicut primus ratione ordinis quem habuit, non autem executionis quam tune non habuit, ordinem confert, sic et secundus ratione sui ordinis ordinationem confert, sic et tertius et usque in infinitum
On ne pouvait désirer des formules plus expressives, ni une meilleure raison. Pour ce qui est du pouvoir absolu d’ordonner, il n’y a aucune différence entre l’hérétique du premier degré et celui du second, entre l’évêque déposé et celui qui ne l’est pas. L’ordre conféré suivant la forme prescrite est ambulatorius à l’infini.
1. Le ms. delà Summa Lipsiensis, Cod.986 de la Bibliothèque de l’Université de Leipzig, contient, fol. 104'a, à propos du c. Daibertum [G. I, q. 7, c. 24) : « Hoc capitulum multum contra sententiam Gandulphi qui dicit impositionem manus aaulatoriam. » Manifestement c’est là une fausse leçon du mot si imagé et si heureux ottribué à Magister G. par le manuscrit P. II. 4 de Bamberg, fol. 29'a : « E contra vero dicit Magister G. ordinationem esse ambulatoriam . »