SUR L'ABUS DES JOUIUVAUX

MiiUa siint quse , cùm primùm menti apparent , bona \identur ; deindè si opus imaginata exequi , veluti soninia vanescunt , et pro fallacibus promissis gignunt mala. Hoc imprimis verum de Diurnis quorum effectus tàm varia disceptalione judicantur. Ac principlo quid melius putas quàm populum gravissimis rébus informare , spargere doctrinam et lumen , docere magistratuum actus , et omnia publicœ faventia aut contraria felicitati ? Sed quia plerique debilitate ingenii incredibilem vim ephemeridibus dantes , hinc illinc ad nutura ducuniur , et perssepè prava auctorum voluntas et grandia cupiditates movent , illa tanta potestas exitiosa fit.

Sic de naturâ populi et naturâ scriplorum , ingentia Diariorum exoriuntur mala. Ac primùm insatiabilis vulgi curiositas , quœ egestate , abjectione , mille modis compressa , ubi datur locus , erumpit , et cuncta quae caeteris permittimtur , vorat ; deindè insulsa credulitas qua3 nullâ ratione mota,excepta avide crédit atque exhaurit ; et postremo cupiditates incensse , bellum pauperis adversùs divites seternum , bellum ignari adversùs doctrinam quam suœ imbecillitati educatione impositam putat , et credula falsse opinionis superbia , et novi incertique amor , instigatoribus materiam elaboratu facilem prœstant.

Hœc omnia quanquam aliéna quodam modo videantur , et forent penè si Ephemeridum auctores meram veritatem exponerent , in communi rerum statu , magnum habenl momentuni. Nam plurimi auctores utuntur

(162) aviditale , credulitate , passionibdsque vulgi perverso consilio. Si lucro cedunt , popuîaritaleni qiiœrenfr , et mobiles turbarum ventilabunt mobililatem. At si , et hoc sœpè comperlum , deletricibus ciipiditalibus acti , odiis privatis inccnsi , ardente in multitudine quanta spirabimt incendia ! Non consilii palefaciiint infamiam , sed pnblicum bonum jactitantes, dùm cuncta in colorem traliunt, currentibus in i'alsum argumentis vehementibus , mutilis , truncatis , procreatis factis turbam crédule inhiantem pascunt. El quia , ut ait prudenter SalUistius , niali semper acriores bonis , et quœ cupiditatespopuli fovent multô magis influunt, pravœ doclrinse semper validiores sanis. Sic omnia vertuntur , et ipsa rerum vocabula excidunt. Sic vulgus , ciim bonis noluerit , malevolis famulatur , nec quiescit donec per abrupta effréné ruât : adeo pretii vilitas , et famib'aritas quotidiani usûs , et doclrinœ popularitas potestatem addidére. ScribitDiarium flagitiosus vir, et dicere scribendo potest :Brevem do paginam > et paucas emitto litterulas ; at illa pagina brevis , illœ pauca3 lilterulse , fermenta turbarum habent, omnia desideria evigilabunt, omnia evertent.Hoc diceret ratio , nî experientia doceret. Sunt qui œstuantes animos , et fluctuantem multitudinem , et cuncta discordiis civilibus eradicata spectant attoniti , nec valent occultas artes quœ tanta moliuntur ullo pacto prospicere. At quibus ingenium solers et longa rerum notitia sensum dedêre , advertére ingentem imperiis plagam , magnum raali excitamenlum , diurnorum propagalionem ; hinc mentes agitari , moles accendi , régna ruere , religionem ipsam penitùs exhauriri.

Insulsi ergo de illâ institutione omnino congratulentur-, sapienter vero qui pensât , utilitati magnœ majora mala centra opponenda sentiet.