VII. ~ De doctrina quorumdam physiologorum

Physiologiae officiuni est. corpus humanum ejusque partes explorare. Sunt autem quidam physiologi qui, extra suae artis terminos excurrentes, omnem philosophandi rationem, physioiogicâ methodo intempestive adhibitâ, corrumpunt ; quos ego libens phfsiologistas nominaveriin. mis si credas, nihil oonsiderandum est in homine, nihil scientiae materies esse potest, praeter hoc corpus vitâ praeditum ac sensibus instructum (2). Psychologia igitur atque ipsa metaphysica sunt tantummodo physioiogiae partes, aut scientiae omnino physiologiae subjectae. « Videte, aiunt, quàm latè pateat physiologia. Propeusionum, aflFeetuum, cupiditatum rationeni complectitur. Ineâ continentur ideologia et metaphysica, aut saltem harum scientiarum fundamenta (3). »

Sed imprimis notanda sunt quae de affectibus doceiit et de illâ quam vocant Hjgienâ morali.

Cupiditates corporeas esse dicunt (4), ex impetu reruin

CO M. Anton, lib. VI, 46. C. f. Quae de seipso narrât lepidissimus quidam Hegelii discipulus, ad meliora conversus, in libro cui titi.Ius De l'Allemagne^ 2» édit., t. II, in fine. — (2) Vide F. J. V. Broussais, De l'irritation et de la folie, l. II, p. i5, édit. 2«; in scctione cui tilulus : S'il est passif e de faire une science avec les seuls phénomènes de conscience.— (3)Gasi rair Broussais, Hygiène morale, p. 264.— (4^ •« Toutes CCS émotions, excitées par des objets extérieurs, sont orga-

externarum ortas atque in aliquà corporis parte si tas. Notissima suiit oinnia quibus hanc opiaionem confirinare conantur ; nempe quosdam, absorpto aquae frigidae cyatho, iram posuisse; quosdam autem, tristi nuiitio aftectos, graviter aegrotâsse, "vel etiam periisse (1). Haec atque talia narrant, quasi ex eo quod corpus cupiditatuni niotu concutiatur et cupiditates ex habitu corporis plus ininùsve penaeant, colligi possit corporeas esse cupiditates.

Nonnulla etiam addunt de pai te corporis quae cupiditatum sedes habetur. Nervorum compagini adhaerere affectus putant, hominemque jucundèvel injucundè afHci quod nervi sive bile atrâ ac spissâ, sive stagnante sanguine^ siveaiiâ causa irritentur. De his non multa dicam. Sed imprimis notandum est non pmnes de cupiditatum sede consentire (2) . Alii plexum solarem dicunt afiectuum sedem esse atque origineni, et, ut apud nescio quem auctorem legi, ideo florere artibus ac potentiâ urbes et populos, quod valeat plexus solaris, ideo in deterius labi, quod idem nimis aut parum irritabilis sit. Alii autem cupiditates in cerebro locant, nec quidquam interesse inter facultates animi et cerebri actiones putant. Quum igitur tanta sit inter illos de ipsâ cupiditatum sede dissensio, non est quod suam methodum tantopere verbis extollant, psychologicamque nostram rationem impugnent, quœ saltem quà in parte animi sedcant affectus clarè et apertè ostendit.

Non hic locus est demonstrandi argumentis neque

niques, ne peuvent être que cela... C'est comme telles que les émotions dont il s'agit sont uniquement, quant à leur nature, du domaine de la physiologie. »Dtf l'irritation et de la folie, t. Il, p. 149, i5o. — (1) Virey, Dictionnaire de la conversationj art. Passion, — (2) « Les physiologistes sont encore entre eux dans les plus extrêmes désaccords sur le siège de la sensibilité. Ils ne s'entendent pas davantage sur la nature des agents qui transmettent la sensation jusqu'au cerveau. « Barthélémy St-Hilaire, Psychologie d'Aristotc^ Traita' de l'dme, traduit enfravçais^ etc., 1 icface, p. c\\

doloreiii , neque voluptatein , iieque affectiim quemlibet aut corpus aut corporeuin quidquam esse. Sed ciiilibet vel paulisper cogitanti apparebit illos non oinnes humanae vitdB molesbias internaque nature uostrae tnala complecti, qui oniuia hâc vel illâ corporis parte laesâ explicent. Nam, ut ait Cicèro, « et inorbi peraiciosiores pluresque sunt animi guàm corporis (1). » Siuit in hoinine desideria et aversationes quae non e sanguine nimis spisso, non e laterum aut jecoris inorbo nascuntur. De illis non parum laborare debent physiologistœ. Metaphysicaî enim sunt inuttarum aegritudinuni causae ; uec tôt inolestiaruin capaces essenius , nisi esset in nobis aliquid ab oinni concretioue maleriae sejunctum. Quuni in quàlibet naturâ libéra et suî ipsius conscià , dolores in infinitum porrigi possint, vos hominem dolere dicitis et aegritudine affici, quod corpus aut laesum sit, aut malè operibus suis fungatur ! Nonne patet causas œgritudinis aitiores esse quàni ut vestris instrumentis deprehendantur?

Quod si nihil nisi corporeum sit in affectibus jucundis vel iujucundis, non duae sunt artes de tuendâ sive aniini sive corporis valetudine : unâ tantuinmodo opus est, eâ scilicet quae vulgo hjgiena dicitur. « Quàm prœclaro inunere, aiunt, fungitur hygiena, quuui hominem, quantus cunique sit , complectatur (2) ! » Hinc facile perspici potest qucenam remédia adversiis aegritudines adhibeiida sint. Eadem scilicet quae ad corpus sananduin valent (3).

(i) Cic, Tusc, III, 3.— (2) Casimir Broussais, Hygiène morale^ p. ix. Et alibi. p. XVI : « Comment Thygiène n 'embrasserait-elle pas l'éducation physique et l'éducation morale, puisque c'est à elle que revient de droit toute question relative aux rapports du physique et du moral de l'homme? » — (3) G. f. Quae dicit Casimir Broussais sub hoc titulo De V influence des modificateurs, • Vous connaissez l'influence du monde extérieur sur l'homme, celle des circonstances au milieu desquelles il vit... Faites agir ces influences de manière à ce que, s'adressant aux facultés dominantes, elles en tournent le développement vers le but que vous voulez atteindre. » Op. cit., p. 263.

Quum mœrore confectus jaoes, quuin libidinibus ardes* cis, ne admoveas consîlia sapientiae, ne memineris esse

verba et voces quibus hune lenire dolorem

Possis, et magnam morbi deponere partem (1).

Sed lenis polio adhibenda est, qiiae viscera emolliat, aut valentior cibus, qui stoinachum confirmet. Quemadmodum in animalibus dissimilis victus disparem indolem gignit, ut non ejusdem uaturœ sint quae herbis et quœ carne vescantur, ita homo iracundior lacté et oieribus vivat, qui in homicidia praeceps ruit balneis utatur, qui libidinibus vexatur vino abstineat.

Hanc cupiditatum medicinam non omnino obtrectarnus. Homo enim ex animo et corpore ita constat, ut haec duo arctissimè inter seconjungantur. Sed suntetiam alia remédia , quae aegris animis opem ac soiatium ferre valent , quamvis aut ad nervos aut ad plexum solarem nihil pertineant.

vni. •> De politicâ quâdam nostri temporis doctrinfi.

Non hanc mihi imposui legem, ut omnia recenserem quae de mitigandis animi malis , sive apud veteres sive apud recentiores dici potuerint. Tanien eo magis patebit mea de hâc quaestione sententia, quo diligentiùs contrarias opiniones exposilée atque exagitatœ fuerint. Non igitur omnino tacendum est de quodam errore apud nostrates vulgatissimo , ac de doctrinâ in quâ hic error maxime reperitur.

In his perturbationibus quae tam saepe nostras civitates vexant, muiti homines quodcumque terris ingruit maii

(0 Horat , £"p/5/., 1, i, 34.

rcruin piiblicarum formap assignarc non diibitant. In nobis praecipuc haec meiilîs pravitas est ; utque lepidc dictum est, non potcst Gallusquilibet capite autstomacho dolerc, quin regein aiit niagistratus iiicusct. Ergo magnuin oninis calaniitatis remediuni e nieliore societatis humanae statu petenduni vidctur. Quanta igitur aiilmos invadit niutandarum rerum libido ! Quani mirifica inedicamenta uno libello inclusa ! Qui clamores ut in soàetate tanquam in anima vili expérimenta fiant! Quod si turbata respublica novis rébus fores aperiat, quantae spes! Vel potiiis quanta delirantium somnia! Utque se confidunt veterîbus miseriis atque iniquitatibus aeternùm valedicturos ! Quos brevi ipsa nécessitas erroris admonet, spe delurbatos, et ex promissoruin magnificentiâ miseriores.

Inter illos qui in novo consociationis liumana^ modo omnium dolonnn niedicinani posuerunt, principeni tenenl locum qui celcberrimi Henrici a Sancto-Simone doctrinas amplexi sunt.

Quum isti bonnnem pulent ideo natum fuisse ut, vel la liàc terra, omnibus bonis fruerctur, nec quidquam ejus desideriis obstaret, anticjuam bominum societatem vitupérant, quod naturales animi motus oppresserit, liberamque affectuum vim retuderit. Imo unus ex cis officii legein increpat (1), ut tyrannicum quoddam jugum, pravâ civilatum disciplina impositum. Ne religioni quidem Christiana3 ])arcunt ; quae, si ilh's credas, in eo erravit, quod spiritûs et cdrnis certamen docuerit, Iiominique praeceperit ut corpus castigaret, suîque ipsius ad commune bonum jacturam faceret. Novam igitur religionem docent, perfectioremque genei'is bumajii consociationem.

(i) « I.c devoir vient des hommes, les attractions viennent de Dieu. » Ch. Fouricr. Vide E. Poitou, Les philosophes français contemporains^ p. i3.

Non nobîs in aninio est aut hanc religionein expendere, qiiae omnibus Pantheismi vitiis laborat, aut id consociationis genus , in quo , sub caritatis et amoris obtentu , libertas et justitia oppressée jacent. Sed queedam dicenda sunt de fùturo societatis huinanae statu quem provehere conantur.

Scilicet tolletur omne certamen , quod nunc existit sive in societate sive in homine. Nihil erit dissidii inter socios, quum par omnium futura sit conditio ; nihil intestini belli in unoquoque nostrum, quum nemini jam imponi debeat lex illa seipsum vincendi, de seipso pœnas exigendi. Nihil amplius desiderandum relinquetur ; omnibus necessitatibus satisfiet ; nec desperant fore ut aiiquando genus humauum hune perfectionis gradum assequatur, ut tandem homines aeternùm vivant in bis terris.

De his omnibus quaedam tantummodo animadvertemus, quae ad nostrum propositum spectent.

Ac primiim, quamvis civitates et imperia ad meliora semper niti deceat, tamen non putandum est e malo consociationis humauœ statu maximam nostrarum miseriarum partem oriri. Intus causa est, in animo, in imperfectâ naturâ et pravis cupiditatibus. Ergo non ex rerum publicarum mutatione petenda salus ; sed, ut dicit Tacitus , intra animos meclendum (1) ; non hoc prudentiae cîvilîs munus est, ut de felicitate cujusque curet, sed ut omnium libertatem et reipublicae tranquillitat>em tueatur. Nulla unquam erit scientia, nullum in regendâ civitate consilium, quod me a cupidinibus, ac proiudc a miseriis vindicare possit (1). Falsa igitur nobis promittunt isti philosophi,

(i) Tacit., Annal.^ lib. III, c. 54. -* (2) Nulle science, nulle industrie, nulle combinaison politique n'ôteront à mon corps ses misères, ni à mon âme ses faiblesses et ses passions, et, quoi qu'on en dise, « si plaisante que soit la co*

ostenduntque parum sibi notam esse hominis uaturam. Fateor id mihî apiid eos placere, quod existimeut genus liumaiium ad altiorem perfectionem indies progressuruin ; sed iiujusmodi progressum non ut velini sibi efHngunt. Videntur enim de corporeis oblectationibus, de hujus vitae gaudiis mira quiBdain somniare. Sed animo tantùni et auimi virlutibus ad altiora evebi possumus. Inio non est in terris cjuaerenda pax et félicitas. Quoddam in praBsens lenimen doloruin, ne in itinere fracti deficianius, et, in i'uturum, nielioris vltae spem, hdBC demum nobis proposuit Deiis.

médie, le dernier acte est toujours sanglant... » £. Sais^el, Essais de philosophie religieuse, t. Il, p. 183.