A L'UNIVERSITÉ DE DOLE

(G avril 1562.)

A Messieurs les recteur, docteurs et régents de l'université de Dole.

Messieurs, ayant entendu que vous avez accepté pour premier lecteur de Dole M. le conseillier Slratius à condition que l'on vous feroit apparoir que ledit seigneur conseillier fut accepté pour tel de Sa Majesté royole, je n'ay voulu délaisser vous rescripter ces deux mots pour le vous certifier, comme celuy qu'en ay traicté avec Sa Majesté mesme, et qui suis esfes médiateur entre luy et ceulx de la ville. Et estant personnaige de si bon sçavoir, de la sulïlsance duquel tiens cognoissance, j'espère que votre dicte université recepvra de luy grand prouflit. Et où j'auray moyen de m'employer pour le bien et utilité d'icellé, vous

îcc «mect ^e je prie . rcr-rr accompiisse-

Ferdinand as, divina favenie clementia electas Romanoram imperaior, semper A'j£ustus, ac Germanise, Hungarke, Bohemia?, baimatiae. Croatia?. Sciavonia?. etcr rex, infans Hispania?, archidux A usina?, dux Burgundiae, Brabantiae, Stiriae, Carinthia?, Carniola?. etc., marchio Moravia, etc., dux Luxemburgiae, Lemburgiae. ac superioris et inferioris Silesiae, Wirtemberga? et Teekae, princeps Sueviae, cornes Habspurgii. Tirolis, Ferretis. Kyburgii et Goritia\ lan<;ravius Alsatiae, marchio sacri Romani Imperii, Burgoviœac superioris et inferioris Lusatia?, dominus marchiae Sclavoniae, Portus Mahonis et Salinarum, etc., etc.. ad perpetuara rei raemoriam recognosciraus et notum facimus teoore presentium universis. Celsitudinem et amplitudinem Romanorum imperatorisac régis qui, Dei Opt : Max: benelicio. ad hoc altioris dignitatis fastigium erectus est, decet non solum imperii sui fines longe Iateque propagare, verura etiam omnem curara et diligentiam adhibere, ut in pacata republica bonœ artes et disciplina? floreant. Nam cum duo omnino sint gerendaï reipublicœ tempora, alterum scilicel belli, pacis alterum, atque illius quidem utilitas foris, hujus autem fructus domi conslet, ea demura summa est principis faus et gloria rempublicam non tam armis et virtute

bellica, quam liberalium artium studiis reddcre exornatara, quandoquidem iisdem non solum politica rerum adniinistratio regitur, fovetur et stabililur, sed ipsaquoque sacrosancta catholica nostra religio couscrvatur ampliaturque et gloria Dei omnipotentis illustratur. Quod cum a majoribus nostris continua succcssionc factitatum sit, quibus ea vel praecipua cura fuit ut omnibus artibus ac disciplinis suos locos statuèrent, quippe quod intelligerent, propter maximas et quam plurimas utilitates, quae hinc ad homines redire consueverunt, hoc pacto sibi etiam aditura patefieri ad immortalitatem, atque eorum qui prœclare gessissent gloriam publicis literarum monumentis consecrari ad memoriam hominum sempiternam, Nos hanc acceptam a raajoribus legem et piam, salutarem, laudatissimamque curam ac sollicitudinem non solum tucri, verum etiam augere et propagare omni tempore laboraviinus, et in futurum, Deo dante, non minori studio laborare constitutum habemus. Quamobrem cum honorabiles nostri et sacri imperii fidèles dilecti nostri gubernatores, magistratus ac ofliciales nostra? imperialis civitatis Bisuntinensis, studio propagandae literariœ reipublicae adducti, nobis humiliter supplieaverint, ut pro ornamento et commodo non solum ipsius civitatis nostrae imperialis, verum etiam studiosse juventutis maxime germanicai, dignaremur ibidem sludium universale seu universilatera et academiam auctoritate nostra Caesarea erigere atque instituere, cuin civitas ipsa, letissimo cœlo et loco sita, lata spaciis et hortis ac fluvio ameno, moribusque exculla, nec non magistratu et religione spectabilis, germanicœ nationi ad discendam linguam gallicam una cum bonis literis, magnam prœbeat opportunitatem, Nos sane considerata hujusmodi coramodilate et in primis benigna ratione habita cxirnise fidei, devotionis et observantiœ qua praedicta civitas hactenus divos praîdecessores nostros Romanorum imperatorcs ac reges, atque nos ipsos dilïicilimis quoque temporibus constantissirae coluit et nunc etiam nos colit ac demereri studet, nec non attenta ejus quam praî se fert, in retinenda et tuenda catholica et orthodoxa religione nostra, constan-

tia et zelo , humilimis precibus dictse imperialis nostrae civitalis Bisuutinensis clementer annuenduin duximus. Itaque, ex eerta nostra scientia animoque bcne deliberato ac sano accedente consilio, auctoritate nostra Ca»sarea, deque ejusdem polestatis plenitudine, in jam dicta nostra imperiali civitate Bisuntinensi studiura seu gymnasium universale et academiam ereximus etinstituimus ac tenore presentium erigimus atque instituimus; volentes et jara memorata auctoritate nostra Caîsarea decernentes, quod doclores quarumcumque facultatum et personaî ad id per antedictos gubernatores, magistratus , et ofliciales Bisuntinenses deputandae, possiut et valeant in praefata universitale, in omnibus facultatibus, videlicet in sacra theologia, in utroque jure tam canonico quam civili, in artibus et medicina, necnon in philosophia et quibuscumque scientiis légère et lecliones, dispulationes et repetitiones publicos facere, conclusiones palam sustinere ac prajfatas scientias docere, interpretari, glossare et dilucidare, omnesque actus scholasticos exercere, eo modo, ri tu, et ordine,qui in ceteris universilatibus et gymnasiis publicis observari solîti sunt. Et quoniam ipsa studia eo feliciori gradu suraent augmentum , si ingenuis et disciplinis ipsis suus honor, suus dignitatis gradus statuatur, et emeriti aliquando digna Jaborum suorum premia reportent, statuimus et ordinamus ut per collegia doctorum a prenominatis gubernatoribus, magistratu et olïicialibus Bisuntinensibus in unaquaque facultate inslituenda, clectis ad id idoneis et prae ceteris excellentioribus in ipsis facultatibus doctoribus, ni qui ad sumendam palmam certaminis sui idonei judicati fuerint, adhibilo peripsos doctores collegii in unaquaque facultate, prius pro more et consuetudine atque solemnitatibus et ritu in eaïteris universitatibus observari solitis, rigoroso et diligenti examine, in quo conscientias ipsorum doctorum cujuslibet collegii onerari volumus, eosque sub juramenti vincuload hoc astringimus, in ea facultate quamedidicerint, et quo examini prœfato se submiserint et se pro more et juxta statuta et ordinationes per prsedictos gubernatores, magistratus et ofliciales Bisuntinenses fiendas, per aliquos

dignos et honestos viros de greuiio ipsius collegii praesentati fuerint, possint ad ipsum examen admitti et invocata Spiritus sancti gratia examinari, et, si hoc modo habiles, idonei et sufflcientes ad id reperti et indicati fuerint, baccalaurei, magistri, licentiati sive doctores, pro uniuscujusque scientia et doctrina creari, et hujusmodi dignitatibus insigniri, nec non per bireti impositionem, annuli aurei ac osculi traditionem, eaeterisque consuetis solemnitatibus invesliri et consueLa ornamenta atque insignia dignitatum praedictarum tradi et conferri; quodque doclores in eadein uuiversitate promoti et promovendi debeant et possint, in omnibus locis et .terris sacri Romani imperii et ubique terrarum, libère omnes aclus doctorum legendi, docendi, interpretandi et glossandi facere et exercere, omnibusque et singulis gaudere et uli privilegiis, prerogativis et exemptionibus, libertatibus, concessionibus, honoribus, praeeminentiis et favoribus ac indultis, quibus caeteri doctoresin Bononiensi, Senensi, Patavino, Papiensi, Perusino, Parisiensi, et hoc nostro Viennensi et aliis studiis privilégiais promoti et insigniti gaudent et utuntur, consuetudine vel de jure. Caeterum quo praefata universitas sive gymnasium suis guberualum magistratibus, solidiori et firmiori sistat fundamento, damus et concedimus doctoribus et scholaribus in dicta universitate existentibusaut futuris, cum consensu praefatorum gubernatorum, magistratuum et oflîcialium impérial is nostrae civitatis Bisuntinensis pro tempore existentium, aucthoritatem et potestatem condendi et faciendi statuta et ordinationes juxta consuetudinem caeterarum universitatum, nec non creandi et eligendi rectorem scholarum, ac syndicos sive alios quoscumque olïlciales universitatis, prout ipsis visum fuerit expedire et esse opportunum ; dantes et concedentes auclooritate nostra Gaesarea rectoribus sic per eos eligendis et creandis facultatem et jurisdictionem in scholasticos, nec non citandi, audiendi, judicandi, exequendi, puniendi et omnes alios actus judicis ordinarii exercendi et jus reddendi, eximentes nihilominus doctores et scholares universitatis praenoraiuatae a jurisdictione et superioritate

cujuscumque potestatis aut judicis ordinarii sive cujuscuinque alterius praeter quam a nostra. Praeterea ut ipsa universitas, dignis fulcita prerogativis, nulli alteri quantumvis vetustatae et célébra tae universitati postponatur, volumus et decernimus per présentes quod praenoininata universitas, nec non doctores et scholastici ao ibidem aliquam dignitatem seu graduai assumentes, gaudeant et poliantur acuti, frui, gaudere et potiri possint et valeant omnibus et quibuscumque gratiis, honoribus, dignitatibus, preemineutiis, prerogativis, privilegiis, concessionibus ac iminunitatibus, favoribus et indultis ac aliis quibuslibet quibus universitates Bononiensis, Senensis, Pataviniensis, Papiensis, Perusina, Parisiensis et hxc nostra Viennensis, ac alia studia privilegiata, ac doctores et scholastici sive promoti aut aliqua dignitate sive gradu insigniti gaudeant ac potiuntur,quomodolibet consuetudine vel de jure, nonobstantibus aliquibus privilegiis, indultis, prerogativis, gratiis, statutis, ordinationibus, legibus, constitutionibus, reformationibus, exemptionibus aut aliis quibuscumque in contrarium facientibus, quibus omnibus et singulis ex certa nostra scieutia praefala, animo deliberato et motu proprio, derogamus et derogatum esse volumus per présentes. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostrœ creationis, insti. tutionis, fundatioiiis, erectionis, indulli, gratiae, derogationis, concessionis et privilegii gratiam infringere autei quovis ausu temerario contra ire, sive quomodo libet violare. Si quis autem hoc attentare prœsumpserit, Gaesaream nostram et imperii sacri indignatiouem gravissimam et pœnam centum markarum auri puri, toties quoties coulra factum fuerit, se noverit irremissibiliter incursurum, quarum medietatem imperialis fisci nostri sive aerarii, reliquam vero partem injuriam passorum usibus decernimus applicandam. harum testimonioliterarum manu nostra subscriptarum et sigilli nostri Gaisarei appensione munitarum. Datum in civitate nostra Vienna die décima quinta mensis januarii, anno Domini millesimo quingentesimo sexagesimu quarto; regnorura nostrorum Romani trigesirao quarto, aliorum vero trigesimo octavo. Ferdinanh. m. p.

Plus bas est écrit : Visa ac nomine reverendissimi domini archicancelarii Moguntini V. Jos. Bap. Webeck. D.

Sur le revers : Ad mandatum sacrae Cœsareae Majestatis proprium , Singkhmoser.

Sceau en cire rouge, aux armes de l'Empire, pendant à lacs d'or et de soie noire.

LETTRES

DE PHILIPPE II, ROI D'ESPAGNE, ADRESSÉES A MAXIMILIEN, EMPE- REUR ÉLU DES ROMAINS, POUR COMBATTRE L'ÉRECTION DE L'UNIVERSITE DE BESANÇON.

Données à Valladolid. le 7 des ides de mai 1565.

{Archivés du Doubs, Univ. de Besançon, cart. 1er.)

LES GOUVERNEURS DE BESANÇON