TÉMOIGNAGES DES ANCIENS
CONCEKNANT lIliLOlSE KT Alî AII.AIU).
lESTiMOMv M;n:i>a M
im:tijo aij.elahdo et hklotssa
(ym^o
OTITO EPISCOms IIUSKNr,E\SIS,
l.Ill. 1, DE REBUS GESTIS FRIDERICI I, niPKR. — (AI». XI. VII, XLVIII ET \l.l\.
MI*- SlFri.E.
g^> RAT autom]>ernarilus('.lar<Tvallensis al)bas,tàme\ cliristianœ religionis fervore zelotypus, quàm e\ liabitudinali mansiieludine quodammodo credulus ; nt et magistros,
'UJ^
(|uihumanis rationibus, seculari sapientiA confisi, nimiùm iiiharebant, abhorreret , et siquicquam ei christianae fidei absonum de ta-
* Nous avons sous les yeux une liste de cent soixanle-quinze auteurs qui ont parlé «l'Abailard. Nous en citerons seulement quelques-uns , sans observer scrupuleusement l'ordre chronologique.
il. 30
•i3V TESTIMOMA VETEUUM.
Iibus dit ciel ur, facile aurem praeberel. E\ qiio factum est, ut non innlto antè hos dies, ipso aiictore, primo ab episcopis Galliae , post à Romano Pontifice Petro Ahœlardo silentium impositum fuerit. Petrus iste ex eu Galliae provinciû , quae nunc ab incolis Britannia dicitur, originem trahens (est enim prsedicta terra clericorum acuta ingénia et artibus applicata habentium , sed ad alia negotia penc stolidorum ferax), is, inquam, litterarum studiis,aliisque facetiis ab ineunte œtate deditus fuit , sed tàm arrogans , suoque tantùm ingenio confidens , ut vix ad audiendos magistros ab altitudine mentis suœ humiliatus descenderet. Habuit tamen primo praeceptorem Rozelinum quemdam , qui primus nostris temporibus in Logicâ sententiam vocum instituit : et post ad gravissimos viros Anselmum Laudunensem , Guilhelmum Campellensem Catalauni episcopum migrans , ipsorumque dictorum pondus , tanquàm subtilitatis acumine vacuum judicans , non diù sustinuit. Inde magistrum induens Parrbisios venit , plurimùm in inventionum subtilitate non soliim ad philosopbiam nccessariarum , sed et pro commovendis ad jocos animis bomiiuim utilium valens. Ubi occasionc quûdam satis notA non beno tractatus, monachus in monasterio Sancti Dionysii effectus est. Ibi diu noctuque lintioni ac méditation! incubans , de acuto acutior, de littcralo eflicitur litteratior : in tantum ut post aliquod tempus ab obedienliA abbalis sui solutus ad publicum prodiret , docendi([ue rursùs oflicium assumeret. Sententiam ergo vocum seu noniiniiiii III iiiiluriili tcncns facullalc , non caulè tlicologia» admis-
TKSTIMOMA VI-TlilMM. 2:j5
lUll. t^hiarù de ÎIUUCI'^ I rmilalr (l^^^rl^ et 's( tiIm'IIs (n's |iiTsoii.i»
quas saïu'tn Eo(*l<*sia non \a(-ii;i iit>iiiiii.i i.iiiiuiii, miI irs di^tnu ta*», siiis(|ii(' |M'()|M'i('(jitilMis (li.s( rcla^ , lia< Imiis et |mi' ( rrdiilil . d iidclitcr dociiil , iiiiiii.^ alU'iuiaii.^ , non huni> Uhii^ (>\('ni|ili^ , inlcr ca'tcra dixil : « Sicul oadcin oralio est propositio , assiini|i(io , cl coiicliisio : \{i\ cadcin cssiMilia est Pah-r, ri l'lllu^, cl Spiritiis haïK'tus.» Oli lioc Sucssioiiis piovinriali (oiilra iiiiii sMiodo Mih |>ra»S(Mili<\ Koniana' Scdis Lcf^ati ('()ii;:;n'jialA , ah r^rrjiiis viris , et noiniiiatis inat^islris , Alherico Urmcnse , cl Lciilaldo iNovarionsc , Sabelliamis ha'ri'liciis judicaliis , iihros (juos cdidiTal , proprlA manu ah opiscopis ij^ni darc coaclus csl : ïutllà sihi responiicndi faculldte , eo quod discoplandi in co perilia al) ()mnil)us suspccla liabcrctur, concessd. llirc sub Lodovico seniore Franooriim rege fada siinl.
Cap. XLMII. — Post hœc, diim rursùs pluribus diebus logcret , ma\imamque post se sociorum mullitudinem Iraheret, sedente in urbe l\onu\ Innocent io , in Francià vero Lodovico superioris Lodovici fdio régnante , ab Episcopis abbaleque Bernardo denuo ad audientiam apud Senonas evocatur, prcTsentibus Lodovico rege, ïheobaldoque Palatino comité, et aliis nobilibus , de populoque innnmeris. Ubi dùm de fide suà discuteretur, seditionem populi timens, Apostolicœ Sedis prœsentiam appellavil. Episcopi vero simul et abbas , missà ad Romanam Ecclesiam legatione , ac eis pro quibus impetebatur capilulis , damnalionis. ojiis sententiam in litteris reportaverunt
230) ÏESTIMOMA VETEHUM.
(Jap. XLIX. — Petriis damnationem sui dogmatis à RomanA Ecclesii\ confirmatam cognoscens , ad Cluniacense cœnobium se contiilit , Apologcticum scribens, prœdictorum capitulorum partim vcrba , ex toto autem sensum negans qui sic incipit : « Ne juxtà Boetianum illud proœmiis nihil afferentibus tempus teratur, ad rem ipsam veniendum est , ut innocentiam meam ipsa rerum veritas potiùs quàm verborum excuset prolixitas. » Haec autem pauca de multis contra eum posita sufficiant capitula :
(( Quod Pater sit plena potentia , Filius quœdam potentia , Spiritus sanctus nuUa potentia.
« Quod Spiritus sanctus non sit de substantiâ Patris.
(( Quod Spiritus sanctus sit anima mundi.
(( Quod Cbristus non assumpsit carnem, ut nos à jugo diaboli
liberaret.
(( Quod non peccaverunt qui Christum ignoranter crucifixerunt. »
Ipse verô non multis post diebus , coràm fratribus suis fidem
suam humilitcr exponens, in eodem vitam (inivit cœnobio.
JRADUCTIO.y.
IJcrnanJ était alors abbé de Clairvaux. Sa douceur babituclle et sou zèle ombrageux pour la religion le rendaient naturellement crédule. Il avait en horreur les maîtres qui croyaient à la sagesse du siècle, et (|ui rtaient trop attachés à la raison humaine. Aussi prêtait-il facilement l'orcilir
I i:s I IMOM A \ f I r.iuM 'in
à (ouïes les acciisalions dirigrc» coiilnr nix nu sujet de b foi clir<'iienn<v (le fui h son inslijs'alion que les (^v^Vjues «le France cl le «souverain l'onlife inïposèrcnl silence à rirrrr Ahuilard. (le Pierre dlait «le l.i province de
France que ses lialtitanls noinnienl aujour.l'liui Ilrelagne Dès wn
jeune A^'e , il s'appliijua loiit ciilier .'i r('lii<le «les lettres et aux exercices de l'esprit ; mais il élail si présomptueux (;t si plein .le coriliance il.iiis son génie, qu'il conscnlailà peine ù descendre des hauteurs de son intelligence pour écouler les leçons de ses maîtres. Il eut d'abord pour précepteur un nommé Ilo/elin, qui le premier, dans notre siècle, introduisit dans la logique le système nominaliste. Il visita ensuite les savants professeurs Anselme de Laon et (luillaume de (Jjampcaux , évèque de Cliàlons, et se lassa bientôt de leurs graves enseignements, parce (ju'ils manquaient à ses yeux de subtilité et de finesse. Maître lui-même, il vint à Paris, et déploya une grande sagacité dans toutes les matières de la philosophie, en amusant les esprits par les ruses et les détours de la scolastiquc. Maltraité dans une circonstance bien connue, il prit l'habit de moine dans le monastère de Saint-Denis. Là, courbé nuit et jour sur les livres, enfoncé dans la méditation , il aiguisa encore son esprit déjà si pénétrant , il agrandit le trésor de sa science, et délivré bientôt de l'obéissance envers son abbé , il se présenta derechef en public, et reprit le cours de ses leçons
Dans le synode provincial qui fut réuni contre lui à Soissons, sous la présidence du Légat du Saint-Siège, il fut déclaré hérétique sabellicn , et forcé par les évéques à jeter au feu de sa propre main le livre qu'il avait composé, et la liberté de répondre et de se justifier lui fut refusée j tant on avait peur de son habileté consommée dans la dialectique. Ces choses se passèrent sous Louis le Jeune , roi de France.
Chap. XLVIU. — Plus tard, le succès et l'influence extraordinaire de ses leçons provoquèrent la réunion d'un nouveau concile à Sens, auquel assistèrent le roi Louis, Thibauld , comte palatin , et une foule de nobles.
•238 TESJIAJOINIA VETEUU.M
IVndanl qu'on discutait ses principes, craignant une sédition du peuple , il til appel au Sainl-Siége. Mais les évêques et l'abbé de Clairvaux se hâtèrent d'envoyer à Rome des messagers porteurs des chefs intentés contre lui, et qui revinrent aussitôt avec une lettre d'Innocent, contenant lu condamnation d'Abailard.
Chap.XLlX.— Celui-ci connaissant que la sentence des évèques avait été confirmée par l'Église romaine , se retira dans le monastère de Cluny , et composa une Apologie , où il rejette en partie les textes hérétiques qu'on lui attribue , et proteste de son orthodoxie
Peu de temps après , il mourut dans le même monastère , en présence de ses frères , et dans tous les scnliments de rhumilité et de la foi.
SANCTLS BEKNAKDUS.
EPISTOLA Al) i»APAM INNOCENTILM II.
liabetis iii Franciû novum de Magistro tlieologum , qui
ab ineunte aîtate suû , in dialeclicà lusit : mine in Scripluris sacris insanit. Qui, dùni omnium quji3 suntin cœlo sursùm, cl quu', in tcrrA dcorsùm nihil pnctcr se solum nescio (juid ncscire dignatur, ponit in cœlo os suum
rnADL'crioy.
\'nus avez rn l'inncr un tiiéolo^icn i\r fiaicho (|;ilr , nn^iièrr'
H:STIM()M\ VI'TKIIIM 'l'VJ
iniillif irrcolc , i|iii «1rs s;i jiMiiicssc i»'esl rHcririH' «I/ihh I.i ilial(*(ii(|ii4; , ri tJi'v raisoiinr auj<MM<l'lini SIM les s.iinlcs KrriliircH. Dr loiihs Ich rlioics qui non! iiii v'iv\ ri SIM II hTic , i«' iir sais cv (in'il «hiignr ignorer, *i n* \\'r<^i liiiiMi^iiHv Aimsi fail il de sa voi\ I'imIm» du (ici
(.AlirUIDlIS MONACIîrS CîSTRHCIKNSfS,
I> KIMSroi \ \H IIKMIKIM AIHANKNSKM KIMSi OIM M.
Aiidivi otiam quoil siipor clamnadono Pciri Aha'Iardi dili^oiitia vestra dosidoiTt pleniùs ik^ssc simililer voritatom , nijus lihollos piaMiionioriaMlomimis Tnnocontius Papa II, iii urho UomA , et in Ecclcsiû beati Pétri incendie celebri concremavit , apostolicA auctoritate haTcticum illum denuncians. Nàm et antè plures annos vcnerabilis quidam Cardinalis et Legatus Romanaî Ecclesia* Cono nomine, regularis quondàmcanonicus EcclesiœSancti Nicolai de Corvasiâ , Tbeologiam ejus Suessione concilium celebrans similiter concremavcrat , ipsum Petrum pra^sentem argiiens et convictum de bœretici^ pravitate condemnans. Undè vestro si placuerit desiderio , per Libellum de vit A sancti Bernardi et per ejus epistolas niissas ad Curiam satisfiet. Inveni tamen in Claràvalle Libellum cujusdam abbatis nigrorum monachorum , quo errores ejusdem Pétri notantur, quem et olim me vidisse recordor, sed à multis annis , ut custodes librorum asserunt , studiosè
û\0 TESTIMONÏA VETERUM.
([u.Tsitus , primus quatcrnio non potuit inveniri. Propter quod propositi nostri est , in Franciam destinare ad monastcrium , cujiis abbas extitit, qui cumdeni Librum composait, et si recupcrare potero, transcribi facere codicem totum, et mittere vobis. Credo enim qnôd vestr«e inqiiisitioni sufficere debeat ut cognoscatis, quie , qucmadmodùm , quarù sinl condemnata.
TEULFLIS ,
LIB. II AISNALIUM MORINIENSIS COENOBII.
Petrus Abœlardus monachus et abbas , vir erat religiosus , excellcntissimarum reclor scholarum , ad quas penù de tota latinitate viri litterati confluebant.
lOANNES CORNUBIENSIS ,