REQUÊTE DE PIERRE LE ROY, CHEVALIER

A EDOUARD, ROI D'ANGLETERRE

Pour lui demander d'être à son service dans la guerre d'outre-mer en la terre sainte. (Des liasses de la Tour de Londres, n° 12. — Bréq. t. LXII.)

A très haut, noble et puissant roy mon très chier Signeur si luy plaist, Edward Roy cVEngleterre , li sien, si lui plaist, Pierre le Roy, chevalier en Bruges , tousjours apareilliés lui et quank'il puet à tous vos commandemens. Sire, je vos fais à savoir que je ay entendu de sages gens que, par vos sera la Sainte Terre d'outremer gaignié, dont je vos pri, Sire, s'il vos plaist , que vos adont me teniez estre en vo serviche, et vo chevalier qui moût désire vostre honour, et salut, et sauvement de vostre asme. Sire, s'il vos plaist, voilliez me faire

remander sur ce response , et moi comander, que tous sui, sil vos plaist, à vostre commandement. Nostre Sire vos gard cors et asme , et vos doinest la vie perdurable.

N. B. Copié sur l'original en parchemin. B.

LETTRE A HENRI III, ROI D'ANGLETERRE

Dans laquelle on lui fait le détail des troubles de la Guienne et spécialement de la Réole (Des liasses de la Tour de Londres. — Bréq. t. X.)

Excellentissimo domino suo Henrico, Dei gratia illustri régi Anglie, domino Hybernie , duci Normannie , Aquitanie, et comiti Andegavie, devoti sui frater Rocelinus de Fos, militum Templi in Anglia ministerbumilis, et HenricusdeWingbam, siplacet, salutem in Domino et fidèle obsequium, cum débita subjectione etreverencia. Noverit excellencia vestra quod, cum a regina Francie recessissemus de Meleduno ad partes Vasconie, festinantes pro quibusdam rumoribus quos audiveramus, sicut vobis alias signavimus , invenimus dominum Galfridum de Leziniaco fratrem vestrum *, apudTuronem cum domino Villelmo de Chavigny, et multa societate militum, promptum et paratum cum equis et armis adiré partes Wasconie, ad preees domini Willelmi Pigorelli, tenentis locum domini comitis Leycestrie in Wasconia, qui ipsum rogaverat litteratorie , quod in snccursum castri vestri de Régula, quod burgenses ville obsederant, accederet; et cum idem domnus Galfridus et nos in ejus conductu venissemus ad Burgum , invenimus terrain Wasconie in maxima perturbacione comraotam, ita quod dominus Willelmus Pigorelli

Frère utérin du roi Henri III.

predictusjam adunaverat fcre totum exercitum suum et comunitates villarum apud Gyrundani juxta Regulam. Quibus auditis, dictus dominus Galfridus, frater vester, de Burgo recedens, adivitsenescallum in partibus predictis, et nos de consilio suo adivimusBurdegalam, ad dominum archiepiscopum cum literis vestris quas cum magna veneracione suscepit, promittens se in omnibus, pro viribus suis, mandatis vestris obedire. Dicebat autem se iturum nobiscum ad exercitum, ad babendum consilium cum ceteris magnatibus terre , qui ibi erant, quibus direxistis literas vestras ; set statim nobis intimavit statum terre et causam guerre incepte , asserens se stetisse apud Regulam , et per xxi dies laborasse ad pacem faciendam vel treugam capiendam. Formate autem fuerant due treuge , et statim rupte ex utraque parte , sicut asserebat. In exercitu vero invenimus fere omnes magnâtes et majores villatarum , quibus direxistis literas vestras , et eas eis tradidimus in presentia domini Galfridi , fratris vestri , et eis oretenus exposuimus omnia que nobis injunxistis. Quibus auditis et intellectis, habito consilio suo ad invicem, taie nobis clederunt responsum , présente domino fratre vestro , quod nullo modo poterant nec volebant a partibus suis exire nec ad vos in Angliam venire , dum terra Vasconie esset in tali guerra etperturbacione, nisi per pacem vel treugam bec facere possent; timebant enim perdicionem castrorum , corporum, terrarum et possessionum suarum, si se a terra sua elungarent. Unde prelati, barones omnes et majores villatarum una cum fratre vestro consuluerunt nobis cum arcbiepiscopo (Burdegalensi), episcopoVasatensi etPetro Kailan, intrare villam Régule et literas vestras communitati déferre. Quam ingressi, invenimus in ea dominum Gastonem de Byerna cum centum armatis vel aniplius, et magnampartem baronum Agennensium , et majores Vasatenses cum posse suo, maximam partem bominum de sancta Basilia , cum magna municione aliorum bominum qui castrum vestrum Piegule nocte dieque expugnaverunt, et ipsos de Castro insimul e converso cum duabus blidis et aliis ingeniis. His autem in presencia archiepiscopi et episcopi tradidimus literas vestras, domino Gastoni, priori de Manso ,

majori Vasatensi et communitati Régule , increpantes eoset maxime dominum Gastonem , quod sic villam nostram intraverat ad expugnacionem castri vestri. Ipsi vero literas vestras bénigne receperunt et taie responsum dederunt quale et alii, scilicet quod ad Angliam sine pace vel treuga venire non poterant, nec audebant , et de facto Régule uno animo et uno consilio coram predictis archiepiscopo et episcopo se excusaverunt , dicentes quod contra dominium vestrum in uullo hoc presumpserint ; set hanc causam assignabant quod tanta discordia surrexerat inter partes ville de Régula , quod ad invicem se expugnare inceperant , ita quod una pars, de permissione constabularii vestri , intravit castrum vestrum et expugnavit de Castro illo aliam partem que remanserat in villa , et ipsi ad defensionem suam de inimicissuis quierantin Castro hoc fecerunt. Dicebant etiamquod senescallus qui justiciam unicuique tenere debuerat, cum ad partes illas venerat, illos a castro non amovit, set magis eos in expugnacione sua fovebat : unde predictus Gasto dicebat quod pro ista injuria que eis videbatur, et aliis injuriis que sibi et aliis magnatibus terre facte fuerunt in partibus Wasconie , quas dixit se vobis significasse et , ut eas emendari faceretis , multociens litteratorie rogasse , ad defensionem suam omnes ad hoc se concordaverunt et non ad vestri dominii lesionem. Quas excusaciones débiles tenemus et quoad hoc insufficientes. Hiis auditis, ad fratrem vestrum et exercitum adivimus , referentes eis responsiones et dicta illorum qui fuerunt in Régula. Domnus vero archiepiscopus, et episcopus Vasatensis et ceteri barones terre ibidem présentes , qui statum terre et corda hominum agnoverant , videntes pericula et dampna que vobis et terre vestre accidere possent, hiis diebus in facto isto , si senescallus Régule et de Vasato sic in guerra ista perseveraret , tum propter quosdam barones et villatas, et multos qui se in guerra ista appositos esse credebantur, qui nondum se apposuerunt, cum propter municionem apponendam in castro vestro de Régula , quod per guerram fieri non posset sine maximo periculo et homicidiis, pro maxima municione que fuit in villa Régule, que se opponeret cum perturba-

ET ALTRES PERSONNAGES. Il<)

cione totius terre, cum pro itinere prelatorum et baronum ad vos in Angliam sine pace vel treuga ad vos venire nolebant nec audebant; tum quia omnes iste perturbaciones in terra predicta statuni boniini eapere non poternnt sine consilio vestro : pro omnibus istis periculis evitandis frat ri vestro , nobis et ceteris iidelibus vestris, ad treugain capiendam , quia paxsine vobisesse non posset, consilium dederunt. Que capta est usque ad festum sancti Johannis Baptiste, sicut melins lieri potuit biis diebus per fidèles vestros.

Preterea petunt prelati et barones vestri quos vocare fecistis per literas vestras, si ad vos venire debeant, quod ista capitula addantur in literis vestris de conductu, quarum tenorem cancellarius jnvenire poterit inrotulatum in rotulis vestris , videlicet quod, propter senescallum Piegule et alia nova que emerserunt in partibus ipsis, post confectionem litterarum vestrarum, data litterarum mutetur in diem dominicain post festum Sancti Albini episcopi, quo die plenarie firmata fuit treuga , vel in quem diem vobis placuerit post.

Item petunt quod , tam ipsi qui ad vos venire volunt pro negociis pretactis quos litteratorie non mandastis , securum habeant condurtum per literas vestras, quam ipsi quibus literas vestras direxistis.

Item petunt quod dominus cornes Leycestrie presens sit in Anglia in eorum adventu coram vobis , a die Pasclie in unum mensem , in cujus presencia vobis statum terre intimare proponunt. Et si in itinere versus Wasconiam vel in aliis remotis partibus fuerunt ducti, revocetur ad dictam diem coram vobis; quia si fuerunt in Wasconia vel in itinere ipso , nullo modo venient, ut nobis dixerunt.

Item petunt quod iste adventus eorum in Angliam non trahetur eis in consuetudinem.

Item petunt alias literas vestras patentes de procuracione directas senescallis et ballivis vestris Vasconie , quod manu teneant , proiegant et défendant terras, castra, redditus et possessiones eorum dum fuerint in eundo ad vos , commorando et redeundo , et petunt quod litere iste cum festmacione mittantur in occursum eis ad domum Templi.... vel alterius non procèdent. Sub bac autem lorma ,

promiserunt bona fide coram fratre vestro venire ad vos in Angliam omnes prelati , barones , burgenses et singuli fere alii quibus direxistis literas vestras , et etiam multi alii quibus non direxistis literas, excepta domino Gastone , qui mittet pro se unum militem et unum clericum.

Lator presencium recessit a nobis de Burdegala die mercurii ante festum Sancti Gregorii ; et quia tanta fuit perturbacio in terra Vasconie, ut predictum est, que pacificata est per treugam predictam , nichil certum de statu terre usque ad consummacionem negocii predictiprius vel citius vobis potuimus significare : super quo, si placet, nonmoveamini. Nos autem expectamus diem emendacionis treugarum inter vos et regem Francie, que assignata est per reginam Francie apud NovamSilvam, dominica in passione Domini ; ante quam diem, si quo modo fieri potest, Henricus de Wyngbam iter arripiet versus vos in Angliam , statu m terre et factum treuge capte in Vasconia vobis plenius ostensurus. Valeat excellentia vestra per tempora diuturna.

N. B. Transcrit sur l'original en parchemin au dos duquel on lit : lllustri sao domino nyl Ancjlie. B.

f.âfev

LETTRE DE HENRI III, ROI D'ANGLETERRE