LXXXVIII
NOTICE
De divers mandements (au nombre de vingt-sept), enregistrés par extrait dans les Rôles Gascons , depuis le 12 août 1253 .jusqu'au 11 mai 1 254 inclusivement. (Rot. Claus. Vascon. ann. 37, 38 et 39 H. III, membr. 8 à 20. — Bréq. t. LXIII.)
(ia53, 12 août.)
Mandement de Henri III, à son frère Richard, comte de Cornouailles , pour faire payer 100 sous de rente annuelle, que le roi Jean son père avait donnés en franche aumône, au couvent de Saint-Mathieu de Finistère, en Bretagne. — Ordre à ce sujet à lévêque d'Exster.
Mémorandum quod dominus rex scripsit Ricardo, comiti Cornubie, fratri suo, quod exhibeat justitiam abbati et conventui Sancti
Mathei de Finibus Terrarum Britannie, de centum solidis annuis quos Dominus Johannes rex, pater ejus, eis dédit in liberam elemosinam, percipiendos de ecclesia Sancti Brieuci in Cornubia.
Pro eisdem et super eodem scriptum fuit Pi. Exoniensi episcopo. Teste Rege. Apud Cumineys, xn die augusti, anno xxxvn.
Et ibi primo apertum fuit novum sigillum, et inde signatum.
■ • ( ia53, so août.)
Mandement de Henri III , à .\icolas de Bolleville , connétable de Fronsac , pour lui envoyer deux des trois engins qui étaient à Fronsac, et garder le plus grand pour la défense de la ville.
Mandatum est Nicbolao de Bolleville, constabulario régis de Frunsak, quod de tribus ingeniis, que habet in custodia sua in castro de Frunsak, mittat régi duo ingénia usque Burdegalam, retento in eodem castro majori ingenio, pro munitione ejusdem castri. Teste ut sapra. Apud Burdegalam, xx die augusti, anno regni xxxvn.
" • (37 août ia53.)
Autre pour envoyer à Blaye les bourgeois de Bordeaux qui étaient à Ryons, pour conserver sain et sauf tout ce qui est dans le cbâteau de Ryons, et pour aller prendre possession de Saint-Macaire au nom du roi.
Mandatum est Ricardo, comiti Northfolkie, Johanni, comiti Warrenae et Jobanni de Grey, senescallo Vasconie, quod mittant burgenses Burdegale, qui stant apud Ryuns, usque Blaviam, et quod idem burgenses moram faciant ibidem, donec rex aliud inde mandaverit. Et mandatum est eisdem comitibus quod salva sint omnia que sunt in castro de Piyuns, et quod in crastino decollationis sancti Jobannis Baptiste, eant usque Sanctum Macarium ad recipiendum
saisinam castri et ville Sancti Macarii, ad opus régis. Teste Rege. Apud Burdegalam, xxvn die augusti, anno xxxvn.
^ , ^ i O. (4 sejn. ...i.i.; nS3.
Trois mandements au maire de Bayonne, à Guillaume Boiles et à Geoffroi de Beauchamp, pour faire tout le dommage possible à Gaston de Béarn et à ses hommes.
Mandatum est majori Baionae, quod sicut honorem régis et suum diligit, quod omnia bona et castella que sunt Gastonis de Biam, et hominum suorum, et que inveniri poterunt in potestate vel ballivia sua, et quecumque, visis litteris, arrestari faciant et salvo custodiri, donec rex aliud inde ei mandaverit. Teste Rege. In castris apud Girundam, mi die septembris, anno, etc. xxxvn.
Mandatum est Willelmo Boeles, quod omne dampnum quodfacere poterit Gastoni de Byarn , de terris et hominibus suis , faciat sine acceptione rerum vel personarum , salva tamen pace sacrosancte ecclesie. Teste ut supra.
Mandatum est etiam Galfrido de Bellocampo quod ex parte sua faciat Gastoni de Byarn et bominibus suis quicquid mali et dampni facere poterit, sine acceptione rerum vel personarum, sicut predictum est. Teste ut supra.
(8 septembre îaào. j
Mandement du roi à la reine et au comte de Cornouailles , pour veiller aux intérêts de Jean de Baillol , durant son absence pour le service du roi, et pour lui faire adjuger ce qui lui appartient dans la succession de la feue comtesse de Chester.
Mandatum est domine regine et Ricardo, comiti Cornubie, quod, quia Johannes de Baillol moratur cum rege in servicio suo in Vas-
coma, et propter hoc vult quod jura sua salventur melius in partibus Anglie, porcionem que ipsum Johannem jure hereditario contingerat de terris et tenementis que fuerunt Eleonore, quondam comitisse Gestrie, ei sine dilatione assignari faciant, non permittendo quod in partitione terrarum et tenementorum illorum eidem prejudicetur occasione absencie sue. Teste ut supra. Teste Rege. In castris extra Regulam, vin die septembris, anno, etc. xxxvn.
(8 septembre 1253. )
Autre au vice-maire de Bordeaux, d'arrêter tous les navires et bateaux anglais qui passeraient par Bordeaux, quittant le service du roi.
Mandatum est Petro Gundomari, gerenti vices majoris Burdegale, quod omnes batellos qui, recedendo a rege, per partes Burdegale transierint, et sint de Anglia , statim arrestari faciat una cum navibus unde batelli illi sint; et homines et marinellos quos in eisdem invenerit in prisona detineat apud Burdegalam, clonec rex aliud ei dederit in mandatis. Teste ut supra. Teste Rege. In castris extra Regulam, vin die septembris, anno, etc. xxxvn.
"' [ 11 septembre ia53.)
Autre à Jean de Grey , sénéchal de Gascogne, pour renforcer la garnison de Ryons.
Mandatum est Johanni de Grey, senescallo Vasconie, quod, sub omni festinatione, efforciari faciat warnisionem de Ryuns, ita quod dominus rex securus sit de Castro illo et omnibus que ibi sunt, quia de partibus il lis rumores audivit sinistros. Teste ut supra. Teste Rege. In castris extra Regulam, xi die septembris, anno, etc. xxxvn.
A^- (i5 septembre la 53.)
Autre au maire de Bordeaux pour ramasser différentes armes dans Bordeaux et les faire transporter incessamment à Ryons.
Mandatum est majori Burdegale vel cuicumque vices suas gerenti, quod ducentas targias, tam novas quam veteres, magnas et parvas, quas invenire poterit, tam in domibus burgensiuni, quam aliunde, una cum tôt balistis et eorum baudricis, quot invenire poterit in eadem civitate, perquirat ad opus régis, et eas mittat usque Ryuns, ita quod targias illas et balistas rex habeat ibidem, citra hanc instantem diem dominicam, liberandas per securos nuncios constabulario régis ibidem; et custum quod ad hoc posuerint rex eis reddi faciet. Teste ut supra. In castris apud Girundam, xv die septembris, anno , etc. xxxvn.
* (ai septembre ia53. )
Autre au connétable de Bazas , pour faire détruire les maisons de Bertrand de Ladils , et en donner les pierres pour bâtir l'église cathédrale.
Mandatum est constabulario régis de Vasato, quod sine dilatione dirrui faciat domos Bertrandi de Ladils, quas habet apud Vasatum, et petram inde provenientem liberari faciat ad fabricam cathedralis ecclesie ibidem , de dono régis. Teste ut supra. Apud Sanctum Macarium, xxi die septembris, anno, etc. xxxvn.
*""• (a3 septembre ia53.)
Autre à Jean de Grey , sénéchal de Gascogne, pour envoyer des secours au château
de Millans.
Mandatum est Jobanni de Grey, senescallo Vasconie, quod decem servientes régis équités, qui cum ipso senescallo sunt, tradat Phi-
lippo de Artiaco (d'Arcy), conslabulario de Millans; et mandatum est Scinerini(?), servienti régis, quod cum decem servientibus qui sunt de constabularia sua remaneat cum ipso Pbilippo in munitione castri predicti. Teste ut supra. In castris apud Lupiacum, xxm die septembris, anno, etc. xxxvn.
• ( 33 septembre ia53.)
Autre à Jean de Suwerk et Hugues de Bradel, pour retenir des deniers du roi qui sont en sa garde, 3o livres, elles délivrer à Guillaume de Trubleville, pour payer la garnison du château de Bourg.
Mandatum est Johanni de Suwerk et Hugoni de Bradel, quod, de denariis régis qui sunt in custodia sua, retineri faciat trigintas libras ad garnisionem castri régis de Burgo, et eosdem denarios liberari faciat Willelmo de Trubblevilla, ad opus servientium et militum qui sunt in munitione ejusdem castri, vel nuncio suo. Teste ut supra. In castris apud Lupiacum, xxm die septembris, anno, etc. xxx vu.
A ^* (3 octobre uô3.)
Autre à Bonac Lombard , pour faire donner à Bertrand de Cressy , varlet de Guy de Lusignan, qu'on devait armer chevalier le jour de saint Edouard, ce qui était nécessaire pour la cérémonie. — Trois autres semblables pour trois autres personnes.
Mandatum est Bonac Lumbard quod Bertrando de Cressy, valleto dilecti fratris Guidonis de Lezigniaco, qui in festo sancti Edwardi suscepturus est arma militaria, babere faciat ea que admiliciamsuam pertinent, sicut aliis novis militibus consuevitinvenire. Teste ut supra. (In castris juxta Benauges, ni die octobris, anno , etc. xxxvii.
Consimiles litteras habet Ingeramus de Fenes eidem Bonac.
Consimiles littere inveniuntur infra pro Reginaldo de la Coker, sub data vu octobris.
Item Warino de Fruges, sub eadem data.
lxJ- (7 octobre i a 53.)
Autre à la reine d'Angleterre, pour qu'elle remette à Pierre de Savoie la garde des biens de Guillaume de Vescy, dont le fds et héritier devait épouser une des parentes de Pierre de Savoie. — Autre, deux mois après, relativement à ladite garde.
Cum nuper apud Portesium, de assensu et voluntate nostra, prolocutum esset matrimonium et firmatum inter filium et heredem Willelmi de Vescy, et altéra (sic) consanguinearum Pétri de Sabaudia;etidem Willelmus jam in fata decesserit: nolentes quod terre et tenementa predicti heredis ad manus alicujus devenirent qui ea destrueret aut vastaret, rex vult et mandat domine regine quod predictas terras et tenementa extendi faciat ; et cum de extenta illa certa fuerit, custodiam terrarum et tenementorum predicti heredis, nomine régis, dimittat dicto Petro pro tanto, quantum ab alio habere poterit pro custodia predicta. Et quia sibi dederatin mandatis quod de wardis régis faceret commodum suum, noluit de ipsis aliquid facere sine assensu et consilio suo.
Consimiles litteras babuit cornes Ricardus; et per eadem verba scripsit rex per litteras suas patentes domine regine et comiti Ricardo. Teste ut supra. Teste Rege. In castris ante Benauges, vu die octobr.
(6 décembre iî53.)
Iterato mandatum esteteodem modo domine regine et Piicardo, comiti Cornubiensi, quod Waltero de Bathon , vel Stephano de Feugeres seisinam predicle custodie nomine suo habere faciant. Teste , etc. Apud Vasatas , vi die decembris , anno xxxviii.
!"• (8 octobre 1353.)
Autre à Pierre Chacepork , pour faire donner 20 marcs aux hospitaliers de Saint- Jean de Jérusalem , à compte de l'indemnité pour la destruction de leur hôpital de Kakebrun , à la place duquel le roi avait construit une forteresse.
Quia domus Hospitalis Sancti Johannis Jérusalem de Kakebrun destructa est propter munitionem quam ibi rex posuit, et domus sue combuste sunt, ita quod non babent locum ubi possunt vendemiare vineas suas, et fratres ejusdem loci non habent undevivant, eo quod omnia bona sua occupata sunt a rege pro munitione predicta , mandatum est Petro Chacepork quod magistro dicte Domus babere faciat viginti marcas de prestito super dampna sua ad sustentationem suam et familie sue , donec plenius inquisitum fuerit de dampnis suis que pro rege incurrerit. Teste ut supra. In castris ante Benauges, vin die octobris.
-*■ '• (8 octobre ia53.)
Autre à Philippe d'Arcy, connétable de Millans, pour qu'il remette à Guillaume de Boville les armes et équipages de Fortunat de Caseneuve, restés dans Millans, dont ledit Caseneuve était sorti avant que cette place fût rendue au roi, et pour qu'il laisse en liberté l'écuyer de Guillaume de Boville et son cheval, Philippe d'Arcy l'ayant arrêté lorsqu'il était venu réclamer îesdites armes.
Mwdatum est Pbilippo de Arcy, constabulario de Millans, quod deliberari faciat Willelmo de Bovilla hernesium et arma Fortunati de Casanova, que babuit in eodem castro, qui Fortunatus ab eodem castro recessit antequam nobis redderetur; et armigerum sub conductu ejusdem Willelmi destinatum pro hernesio illo, et equum suum eidem Willelmo, quem armigerum cepit et çletinuit, permittens ipsum abire quo voluerit. Teste ut supra. In castris ante Benauges, vin die octobris.
( io novembre iâ53.)
Autre à Roger Cocherel, connétable de Bénauges, pour qu'il laisse à Jean de Glocester en garnison avec lui dans ce château , la disposition des armes , vivres et autres choses appartenant au roi , sur sa responsabilité.
Mandatum est Rogero Cocherel, eonstabulario régis de Bénauges, quod Johannem de Gloucestria, qui ibidem stat cum ipso in munitione ejusdem castri, permittat habere liberam administrationem de armis , victualibus et omnibus aliis rébus régis , tam ustensilibus , quam aliis in eodem Castro existentibus; ita quod idem Johannes inde régi possit respondere. Teste ut supra. Teste Rege. Apud Sanctum Macarium, x die novembris, anno xxxviii.
A "• i io novembre ia53.)
Mandement du roi au maire et à la commune de Saint-Emilion , pour recevoir Guillaume de Mon treuil et Jean Flury avec leurs gens, chargés de garder la ville.
Rex misitWillelmum de Montruiel, militem, et Johannem Flury, se decimo serviente , ad villam de Sancto Emiliano custodiendam ; et mandatum est majori et communie de Sancto Emiliano, quod ipsos ad predictam villam custodiendam admittant, et eis auxilium et consilium suum efficaciter impendant. Teste ut supra. T. R. Apud Sanctum Macarium, x die novembris, anno xxxviii.
( a a novembre u53.)
Autre à Élie Rudel, seigneur de Bergerac, pour que le prévôt de Saint-Émilion lui remette le château de Puy-Normand, à la charge de répondre des dommages que ce château avait causés au roi.
Rex Elie Ridell, domino de Brigeriaco et Genciaco, salutem. Super ea quod nobis significastis quod, cum dederimus vobis licentiam capiendi castrum de Podio-Normanni, ita quod, de dampnis et gravaminibus nobis et bominibus nostris per ipsum Castrum illatis, nobis responderetis in curia nostra; ac Sicardus de Varnana, miles et socius vester, castrum illud ceperit et tradiderit in commendam cuidam militi Arnaldo Aquelini nomine, pro vobis; Johannes Flury , prepositus noster Sancti Emiliani cum viribus ville Sancti Emiliani expulit dictum Arnaldum , militem vestrum , a Castro predicto : et ideo mandavimus eidem preposito quod, si ita est, et vos liberaveritis ei ad opus nostrum litteras vestras patentes quas vobis mittimus per latorem presencium , tune castrum illud vobis liberet ad respondendum nobis de dampnis predictis , sicut predictum est. Teste etc. Apud Vasatas, xxii novembris.
■"* • (jï novembre iî53.)
Autre à Jean Flury, prévôt de Saint-Emilion, pour remettre à Elie Rudel le château de Puy-Normand , conséquemment aux lettres précédentes.
Rex Jobanni Flury, preposito Sancti Emiliani, salutem. Monstravit nobis Elias Ridell, dominus de Brigeriaco, quod, cum dedimus ei licentiam capiendi castrum de Podio-Normanni, ita quod de dampnis et gravaminibus nobis et bominibus nostris per ipsum castrum illatis nobis responderet in curia nostra, ac Sicardus de Varnana, miles et socius dicti Elye, castrum illud ceperit et tradi-
ET AUTRES PERSONNAGES. in
derit in commendam cuidam militi Arnaldo Aquelini nomine, pro predicto Elya, vos, assumptis vobiscum viribus ville Sancti Emiliani, expulistis dictum Arnaldum militem suum a Castro predicto ; et ideo vobis mandamus quod, si ita est, et idem Elyas vobis liberaverit litteras suas patentes, quarum tenorem vobis mittimus presentibus interclusum , tune preiato Elie dictum castrum liberetis ad respondendum nobis de dampnis predictis, sicut predictum est. Teste ut supra. Apud Vasatas, xxn novembris.
"^ (ai novembre i a53.)
Autre à Guillaume de Boeles , pour que, dès que l'abbé de Saint-Sever lui aura remis les châteaux de Chèvre-morte et de Murgas, il lui délivre les lettres patentes du roi, qu'il lui envoie.
Mandatum est Willelmo de Boeles, quod cum abbas de St0 Severo ei liberaverit duo castra, scilicet castrum de Capra-mortua et castrum de Murgas, tune ei litteras régis patentes, quas ei mittit per clericum Johannis Le Parker, ei habere faciat. Teste ut supra. Apud Vasatas, xxn novembris.)
•"*-'• ( aa novembre ia53. }
Autre au maire et à la communauté de Saint-Emilion et au prévôt Jean Flury , pour arrêter l'effet des lettres précédentes sur la délivrance à Elie Rudel du château de Puy- Normand, dans le cas où ils pourraient prouver qu'ils s'étaient saisis avant lui dudit château au nom du roi.
Rex majori et communitati Sancti Emiliani, et Jobanni Flury, preposito suo Sancti Emiliani , salutem. Monstravit nobis Elyas Ridell, dominus de Brigeriaco, quod cum dedissemus ei licentiam capiendi castrum de Podio-Normanni, ac quidam Sicardus de Varnana, miles suus ceperit idem castrum nomine suo, et illud tradi-
derit cuidam militi Arnaldo Aquelini in commendam, vos expulistis ipsum Arnaldum a castro predicto ; propter quod vobis mandavimus quod, si ita est, et idem Elias sigillaverit vobis quasdam litteras patentes ad opus nostrum , quarum tenorem vobis , Johanni Flury , misimus litteris nostris interclusum, castrum illud dicto Elie redderetis; et quia vos signiiïcastis nobis postea quod vos antea ceperatis dictum castrum ad opus nostrum, quam aliquis ex parte dicti Elie ad castrum illud accessisset : vobis mandamus quod, si boc probare poteritis coram nobis, quod dictum castrum ceperitis antequam aliquis de gente dicti Elie castrum illud ceperit , ita quod nullam vim prefato Elie vel suis intuleritis in captione castri predicti, tune ipsum castrum bene muniri et salvo custodiri faciatis ad opus nostrum, donec inde aliud duxerimus ordinandum; quod erit infra quindenam, Deo dante; et castrum illud dicto Elie non liberetis per litteras nostras quas nobis defert, quanquam illud preceperimus. Si vero prioritatem captionis ejusdem castri ostendere non possitis versus predictum Eliam, tune, receptis ab eo litteris patentibus, quas vobis liberabit ad opus nostrum, de dampnis nobis et hominibus nostris per idem castrum illatis restituendis, ipsum castrum eidem Elie liberetis, sicut per alias litteras nostras precepimus. Teste ibidem Vasatis, xxn die novembris.
9Zi
■"^** (27 novembre ia53.)
Le roi envoya Guillaume de Axemnh. à Bénauges , pour pourvoir à la défense de ce
château.
Rex mittit Willelmum de Axemnh. usque Bénauges ad providendum et ordinandum de munitione castri. Teste ibidem, xxn die novembris.
^5- (»8 novembre i i !
Mandement du roi à Pierre Chacepork, pour qu'il fournisse à Jean de Lisle et à son camarade, qui devaient être armés chevaliers à Noël , ce qui convient pour cette cérémonie.— Mention de plusieurs autres mandements semblables pour d'autres personnes.
Mandatum est Petro Chacepork, quod habere faciat Johanni de Insula et socio suo, qui in instanti festo nativitatis dominice suscepturi sunt a rege arma militaria, ea que ad militiam suam pertinent, sicut aliis novis militibus invenire eonsuevit. Teste ut supra, xxvm die novembris.
Consimiles litteras habet Robertus de Lacy, de se et socio suo, ad eundem terminum. Teste ut supra, xxvm novembris.
Consimiles litteras habet Radulfus de la Chartre, de se et socio suo, ad eundem terminum. Teste ut supra, xxvm novembris.
Consimiles littere inveniuntur infra pro Guiardo et Willelmo Pictavin. et pro Fortunato de Casa Nova, et duobus sociis suis, sub data vi et vu decembris.
Consimiles pro Germano de Angeneys et Johanne de Purlengham, valletis Henrici de Pacenry; vu decembris.
Idem pro Oliverio de Cuberiac solo; vu decembris.
Idem pro Johanne de Curthun ; vin decembris.
Idem pro Johanne Rugghal; x decembris.
Idem pro Mauricio de Rochefort et duobus sociis suis; x decembris.
Idem pro Elia Viger et socio suo; x decembris.
Idem pro Hugone de la Coker; x decembris.
Idem pro Johanne de Lymar; x decembris.
Mandement du roi à Garcie Aquelin et au connétable de Saint-Macaire , pour lever dorénavant, au profit du roi, les droits sur les vins et autres marchandises passant par la Réole , qui se payaient auparavant au prieur de Saint-Pierre de ladite ville, et que ce prieur avait cédés au roi.
Mandatum est Garsie Aquelini et constabulario domini régis de Sancto Macario quod, quia prior Sancti Pétri de Régula concessit domino régi consuetudinem que ad eum pertinet de vinis et aliis rébus venalibus transeuntibus per villam de Régula, consuetudinem illam capiat apud Sanctum Macarium ad opus domini régis, et scire faciat mercatoribus transeuntibus per Regulam , quod nibil inde solvant eidern priori vel alicui de suis. Teste, etc. Apud Millans, il die Aprilis.
Mandement à Walter d'Arundel, pour qu'il veille, à Saint -Jean- d'An geli et ailleurs où besoin sera , à ce que l'archevêque de Cantorbé; y , l'évèque de Winchester et autres , qui venaient joindre le roi en Gascogne, puissent s'y rendre sans essuyer aucun dommage de la part du seigneur de Pons. — Il est fait mention de pareils mandements adressés aux habitants de Ryons et au prévôt d'Entre-Deux-Mers.
Rex Waltero de Arundella salutem. Quia datum est nobis intelligi, et verisimile est, quod dominus de Pontibus, occasione facti de Bngeriaco, parât et ponit insidias genti nostre , que per districtum suum vel amicorum suorum transitura est versus nos, ut ipsam gentem faciat nequiter arrestari; et turpissimum esset et dedecus non modicum, si arcbiepiscopus Cantuariensis et electus Wintonensis, frater noster, seu alii magnâtes nostri Anglie vel alii inferiores , qui jam venerunt per terram versus nos in Vasconiam , dampnum aliquod vel jacturam incurrerent in transitu suo per dis-
triclum prefati domini de Pontibus vel suorum : vobis mandamus, in fide qua nobis tenemini, quod aliquem de vestris discretum et fidelem habeatis continue morantem apud Sanctum Jobannem de Angeliaco, et alibi per villas ubi opus fuerit, ad premuniendum inde totam gentem nostram que ad partes illas accesserit versus nos, et sitis in propria persona vestra semper prompti et parati cum toto posse vestro ad conducendum ipsam gentem nostram per Oleronem vel per aliam viam securam, prout melius videritis expedire, ita quod pro defectu vestro nullum nostratibus valeat periculum evenire. Teste ibidem. Apud Millans, xi die maii.
Et mittitur ista littera per Johannem de Thubb. eidem Waltero, et etiam alia littera probis hominibus de Ryuns, et Jordano, preposito Inter-Duo-Maria, ad summonendum exercitum de Piyuns.
(Sans date.)