DES LETTRES SUIVANTES

i° Lettres de Gaston de Béarn par lesquelles il s'oblige de ne point décliner la juridiction

du roi d'Angleterre ; i" Autres du même par lesquelles il s'oblige de faire en sorte que la saisie de ses biens

et cbâteaux entre les mains du roi d'Angleterre, notamment de la ville et château

d'Ortez, ait incessamment son exécution; 3° Acte qui atteste que les gens du vicomte de Béarn se sont opposés à l'exécution de

ladite saisie. (Biblioth. Cott. Julius E. I , f° 3g recto et verso. — Bréq. t. LXIV.)

LITTERA GASTONIS BIERNENSIS DE NON RECEDENDO A CURIA REGIS ANGLIE SUB OBLIGATIONE ET INCURAMENTO CORPORIS SUI ET BONORUM.

Omnibus ad quos présentes littere pervenerint, Poncius decanus Xanctonensis, Bernardus archidiaconus de Bracenco in ecclesia Aquensi, salutem in Domino.

Noverit universitas vestra nos inspexisse lilteras subscriptas, non itiatas, non abhollitasin aliqua parte sni, quarum ténor talis est :

« Noverint universi présentes litteras inspecturi cpiocl , die lune proxime post iestum beati Micbaelis, anno Domini m° cc° lxx° tertio, in presentia reverendi patris Gerardi, episcopi Lettoriensis, et venerabilis patris Gaillardi, abbatis Ffigiaci , et aliorum plurium, m ecciesia Beati Nicholai de Saltu, domnus Gasto viceconies Biernensis, dominus Montis-Katani et Castri-Veteris, non eompulsus, non coactus, nec inductus dolo, set sua spontanea voluntate, promisit et ad sancla Dei Evangelia juravit sub obligatione et inciirramento sui eorporis et lotius terre sue, quam tenet de illustri domino sno, domno Edwardo, rege Anglie, domino Hibernie et duce Atjuitanie, quod non recedet de curia ipsius domni régis, nbi ipse fuerit, sine sua voluntate et licenlia speciali. Ad quod fideliter servandum et complendum obligavenuil se dicto domno régi, sub obligatione et inciirramento corporuni, ter-

rarum et bonorum suorum mobilium et immobiliuin, domni Arnaldus Seguyni cVEstan, Reinundus Roberti , Armandus de Monte-Aculo et Arnaldus de Gavaston , milites. Quod si forte idem domnus Gasto, quod absit, in aliquo contra predictam promissionem et juramentum veniret, ipse et dicti Arnaldus Seguyni, Remundus Roberti, Armandus de Monte-Acuto et Arnaldus de Gavaston, supposuerunt se scientes et pendentes juridictioni domni episcopi predicti Lettoriensis, vel episcoporum Adurensis seu Oleronensis, vel alterius aut duol'uni de ipsis; volentes et concedentes quod predicti episcopi, simili vel divissim , ipsos et terras suas possint compellere per censuram ecclesiasticam, et interdicti ac excomunicationis sententias contra eos et terras suas, quotiescumque ab ipso domno rege fuerint requisiti, quousque fecerint et compleverint omnimodam voluntatem ipsius domni régis; renunciantes dictus domnus Gasto e1 alii superius nominati qui se obligaverunt pro eo, omni ioro et consuetudini, juri scripto et non scripto et cuicumque privilegio et auxilio juris canonici et civilis, per que, contra premissa vel air-

quod premissorum , simul vel conjunctim, possint uncquam venire in toto vel in parte coram quibuscumque judicibus. In quorum omnium testimonium et roboris firmitatem dictus episcopus Lettoriensis, et dictus abbas ac domnus Gasto, et dicti Arnaldus Seguyni d'Estan, Remundus Roberti, Arnaldus de Monte-Acuto et Arnaldus de Gavaston, presentibus apposuerunt sigilla sua. Datum apud Saltum , die lune post festum sancti Michaelis , anno Domini m0 cc° lxx° tertio. »

Inspeximus etiam alias litteras non viciatas nec abbollitas in aliqua parte sui, in hec verba :

« Noverint universi quod, die lune post festum sancti Micbaelis, anno Domini m0 cc° lxx° tertio, in presentia reverendi patris Gerardi, episcopi Lettoriensis, et venerabilis patris Gaillardi, abbatis Ffigiacensis, et aliorum plurirnorum, in ecclesia Beati Nicholai de Saltu, domnus Gasto, vicecomesBiernensis, dominus Montis-Katani et Castri-Veteris, non compulsus, noncoactus, nec dolo inductus, et sua spontanea voluntate, promisit et ad sancta Dei Evangelia juravit quod ipse bona fide faciet suum posse infra diem veneris proximum, quod judicium datum in curia Sancti Severi contra ipsum de seisiendis villis, castris et terris suis, ratione plurium defectuum, habeat executionem plenaiïam, ut est datum; et quod similiter bona fide faciet posse suum infra diem veneris supradictam , quod castrum suum, tota villa et homines Hortesii, et specialiter illi qui de arestamento domni Gerardi de Sancto Laurentio, militis et nuncii illustris domni Edwardi, régis Anglie, dicuntur culpabiles, ponantur in manu et potestate predicti domni régis ad faciendum suam omnimodam voiuntatem de ipsis, salvo eidem domino Gastoni jure hereditario quod babet in eadem villa. Quod si forte infra predictam diem veneris non possit facere quod dictum judicium executioni ducatur, et quod dictum castrum, villa et homines Hortesii ponantur in manu predicti domni régis, ut dictum est, vel deficiat in altero de premis-

sis, promisit, ut dictum est, et juravit quod extunc faciet voiùiitatem et ordinationem sepe dicti domni régis. In quorum testimonium et roboris firmitatem, dicti episcopus Lettoriensis, et abbas Figiacensis ac domnus Gasto, presentibus apposuerunt sigilla sua. Datum apud Saltuin, die lune proxime post festum sancti Micbaelis , anno Domini millesimo cc° lxx" tertio. »

Inspeximus etiam quasdam alias litteras signatas, sigillatas abbatis Sancti Severi, Arnaldi Seguyni d'Estan, Anesantii de Cavo-Montc, majoris Sancti Emiliani, Arnaldi de Marmanda, Elie de Castelleione et Gaillardi de Solar, quarum ténor sequitur in hec verba1 :

« Universis présentes bas litteras inspectuiïs, nos abbas Sancti Severi , Arnaldus Seguyni d'Estan, Arnaldus de Martiano, et Willelmus Arnaldi de Sancto Albino de curia Sancti Severi, Anesancius de Cavo-Monte, Willelmus Raymundi dePinibus, Arnaldus de Marmanda, de curia Vasatensi, Senebrunus, dominus d'Esparre, Elias de Gastellione, Gaillardus de Solar, de curia Burdegale, major Sancti Emiliani, Garcias Ayquilini de Sancto Macario, Donatus de Pinibus de Vasata, et major Aquensis, facimus manifestum quod, existendo in curia Sancti Severi, una cum illis de dicta curia, audivimus legi in actis curie Sancti Severi citationes factas de donmo Gastone, vicecomiteBierne, ad instanciam multorum querclantium, et etiam illustris domini nostri domni Edwardi, régis Anglie, domini Hybernie et ducis Aquitanie, ac etiam ejusdem domni Gastonis defectus plures et plures extitisse. Et etiam audivimus legi judicium contra eum latum per dictam curiam super villis, castris et bonis dicti domni Gastonis occupandis et tenendis pro dicto domno rege, quousque dictus domnus Gasto veniret responsurus et juri pariturus predictis querelantibus secundum formam, usum et consuetudinem dicte curie. Dixit etiam domnus Lucas de Thaney, senescallus Yasconie, quod, cum ipse misisset dictas personas cum litteris suis patentibus 1 Voy. Marca, p. 633, et Rymer, 1. c. p. i33. B.

ad dictum judicium exequendum, gentes domni Gastonis non sustinuerunt judicium exequi, sed vi repulerunt eosdem. Tandem interpellati a dicto domno rege quid super predictis conlumaciis et inobedienciis haberet facere , nos unanimiter et concorditer diximus quod, per curiam Yasconie debebat idem domnusGasto de consuetudine Vas-

conie requiri post très citationes senescalli, et x judicium quarta

vice, quod dictis suis querelantibus et domno régi veniret personaliter responsurus et juri pariturus, in curia Yasconie predicti domni régis. Et si veniret, debebat recipi ab eo ydonea cautio de stando juri; si vero non veniret, idem domnus rex vel suus mandatus poterat vi armata seu cum suis exercitibus contra eum venire. Et ex quo se movisset, non debebat eum audire pro aliqua assecuratione, nisi vel suum corpus, vel sua bona et terram traduceret in manu domni régis ; et quod alia securitas ab eo recipi non debebat. Nosque ad mandatum domni régis et curie, die festo Omnium Sanctorum proximo preterito, prope Ortesium, dictam requisitionem eidem domno Gastoni fecimus, personaliter adeundo eundem; sed ipse coram domno rege venire contempsit. Et post hoc idem domnus rex movit se et suas acies contra eum. In quorum omnium testimonium presenti scripto apposuimus sigilla nostra. Datum apud Sanctum Severum, die festo beati Martini yemalis, anno Domini m0 cc° lxx° tertio. »

Nos vero predicti decanus Xanctonensis et arcbidiaconus de Bracento , inspectis plenius litteris suprascriptis in forma predicta , presentibus sigdla nostra duximus apponenda in testimonium veritatis. Datum Aquis, die martis proximo ante festum beati Thome apostoli, anno Domini m° cc° lxx° tertio.

Marca, dans son Histoire de Béarn, a publié ces deux pièces; mais notre texte présente quelques différences. B.

Le texte est corrompu en cet endroit. B.