MÉMOIRE POUR LUCAS DE THANEY
SÉNÉCHAL DE GASCOGNE
Au sujet des diverses affaires qu'il devait suivre pour le roi d'Angleterre au parlement de Paris. (Des liasses de la Tour de Londres. — Bréq. t. LXIV.)
Mémorandum super omnibus causis et negociis in quibus domnus Lucas de Thaney, senescallus Vasconie , nomine domini sui vel alias, habuit facere Parisiis in parlamento Magdelene , die baronum , ad sex septimanas Magdelene , videlicet ad diem veneris que fuit ante festuni nativitatis béate Marie, anno Domini m0 cc° lxx° septimo.
Super eo quod senescallus citatus fuit per litteras régis Francie, in una littera episcopo et capitulo Vasatensibus, super dampnis , injuriis et violenciis ecclesie Vasatensi ab ipso senescallo et gentibus suis illatis, et aliis que contra ipsum proponere vellent, responsurus; in alia, rex vel ejus locum tenens in Vasconia, ipsis episcopo et capitulo Vasatensibus super biis que contra eum proponere vellent responsurus; et episcopus Vasatensis decessisset dominica ante Assumpcionem béate Marie ; et post ejus obitum, R. arebidiaconus de Rama et W. R. de Miramonte, canonici Vasatenses , tanquam procuratores se présentassent, presentibus nunciis domini régis Anglie , magistro Guillelmo de Mildeton arebidiacono Cantuariensi, magistro Jobanne Clarelli et Iterio Recbarcli; ac de eorum consilio fuit facta quedam ordinatio inter senescailum et dictos canonicos , tam super eo quod ,
post mortem episcopi , ejus bona episcopalia fuerant sasitaad manum régis , racione regalie , quam super predictis pro quibus fuerant facte dicte citaciones , videlicet sub bac forma quod dicti duo canonici vel alii duo canonici , quos capitulum Vasatense ad bec vellet deputare , baberent et tenerent tanquam boni viri in sequestro , non pro rege Anglie nec pro capitulo , omnia dicta bona sasita propter mortem episcopi , sede vaccante , donec per constabularium Burdegalensem et cantorem Vasatensem , Jobannem de Mirallo, in quos
extitit compromissum d regalia dictorum bonorum ad regem
Anglie , vel custodia ipsorum bonorum ad capitulum Vasatense deberet pertinere; et quod illis traderentur dicta bona cum fructibus inde perceptis , deductis expensis secundum dictum predictum ; etpredicti constabularius et cantor cleberent jurare quod bene et fideliter proférant dictum suum. Et boc débet dici infra nativitatembeati Jobannis. Preterea fuit actum quod, de omnibus querelis quas capitulum babet et babere intendit contra senescallum , vel econtra senescallus contra eos, starent dicto predictarum duarum personarum , adjecta pena quingentarum marcbarum. Quod si infra nativitatem beati Jobannis.... retur dictum , fuit actum quod capitulum pro se , si sedes tune vaccaret, vel de consensu sui episcopi, si nonvaccaret, prosequeretur jus suum super predictis ad proximum sequens parlamentum , post nativitatem beati Jobannis; et quod omnia tune essent in eodem statu, quo erant tempore ipsius ordinacionis, salvo quod dicti canonici tenent dicta bona, modo quo supra, donec causa super premissis per. . . vel alias terminata fuisset. Quod nisi prosequerentur dicti canonici , dimitterent dicta bona et ea traderent magistris Jobanni Gerardi et Reimundo de Ferrera cum fructibus , deductis expensisq ipsorum magistrorum.
Item senescallus promisit procurare quod dominus rex Anglie predicta affirmet per suam patentem litteram transmittendam capitulo infra natale Domini; et dicti procuratores pro sua parte, quod capitulum predicta confirmet similiter per suam patentem litteram transmittendam senescallo vel ejus locum tenenti. Et de predicta
ordinaeione extant due litière ejusdem tenoris sub sigillo senescalli et ipsoruni R. arebidiaconi et W. R. Et bec ordinacio fuit facta extra judicium et post, de voluntate senescalli et predictorum canonicorum qui se faciunt procuratores. Est scriptum in registro curie quocl dicta causa respectatur usque ad secundum parliamentum, ila quod tune dicti procuratores possint facere suam peticionem ut nunc possunt, salvo in omnibus utriusque partis jure suo.
Super facto Aquensi, post prolacionem judicii, sicut fuit, et post ejus revocacionem , est datus respectus in eodem statu sub spe pacis usque ad aliud parliamentum , et data licentia faciendi pacem. Et est parlamentum dies balliviarum , in crastinum Epiphanie Domini, dies baronum, in quindena a crastino Candelose. Set post concessum est senescallo quod ipse babeat suam cliem ad quinclenam diei baronum. Et est data licentia faciendi pacem , clum causam partes référant in alio parlamento, si facta fuit.
Super facto Tbome de Areis , est respectata causa in eodem statu, sub spe pacis, usque ad aliud parlamentum Candelose, ut supra.
Super facto Hugonis de Roqua , sunt testes producendi ex parte domini régis Anglie, seu senescalli, sub secunda dilacione, coram senescallo Agennensi qui est datus auditor ; et dies , ad aliud parlamentum. Et procuratores constituti per senescallum ad faciendum que ipse faceret, dominus R. Sancii, magister Reimundus de Ferrera, B. Fabre et G. de Bisona, et quilibet in solidum.
Super facto Guillelmj Périsse , senescalli Agennensis , débet inquirere de consuetudine allegata ex parte dicti Guillelmi , utrum possit appellari in curia Sancti Severi ultra sex vel septem dies a die qua sentenciatur ; et super bec est collecta dies inter senescallum Vasconie et senescallum Agennensem in crastinum Circumcisionis Domini, apud Sanctum Severum. Et est mandandum curie ad diem predictum ; et dies ad aliud parlamentum. Et senescallus fecil mandari curie et fecit procuratores dominum R. Sencii, magistrum Pieimundum de Ferrera, B. Fabri et G. de Bisona.
Super facto quinque hominum de Bayssaco , Guillelmus Hugonis
et Arnaldus de Vineis suntpositi in deffectu; Robbertus Cormi, Petrus de Lassiis et Guillelmus Vilani prosequentur causam. Et est factum positum bine inde, et articuli traditi , et auditores testium dati decanus sancti llarii Pictavensis et cantor Xanctonensis : et dies ad aliud parlamentum. Et est sciendum quod dictus Guillelmus Hugonis se excusavit propter infirmitatem. Et senescallus fecit procuratores ad prosequendum causam Edm. Aud. magistrum R. de . . . . de Scossan et R. de Pinu, clericos, et quemlibet eorum in solidum.
Super eo quod senescallus petiit curiam sibi reddi de causa appellacionis domine Aude de Roqua contra Rostrandum de Arreg. ab audiencia senescalli domine regine Anglie, f . . . . per judicium quod non redderetur curia , quia regina tenebat in dotalicium et tanquam usufructuaria, et rex Anglie erat proprietarius. Et post est factum bine
inde positum, e res dati cantor Xanctonensis et decanus sancti
^ larii Pictavensis.
Super facto pacis Burclegale , rex Francie dixit quod sibi placebat quatenus ipsa pax tangebat et ligabat partes ; quatenus tangeret vel tangere posset ipsum, régi non placebat. Immo requirebat quod totum suum jus esset sibi salvum quantum ad confirmacionem post hec requisitam. Per suas literas dixit quod de ea vel super ea non daret aliquas litteras ad presens.
Super facto denunciacionis episcopi Lectoricensis , castrum de feodo régis Anglie, unde burgensis, qui dicebatur fuisse ballivus co-
mitis Petragoricensis, est inculpatus de conspiracione mortem
episcopi, fuit remotus, postquam senescallus Vasconie incepit procedere contra eum et fuit in posse ipsius comitis, in Agennesio resasiretur de eodem burgense; et, loco resasito , rex Francie recipiet dictum burgensem in manu sua, et faciet partibus jus de eo. Et super biis est mandatum factum senescallo Agennensi per curiam.
Super facto comitis Petragoricensis qui dicebat se apellasse a falso judicio senescalli Vasconie , est adjornatus ad aliud parlamentum super ipso judicio et super biis que proponere voluit contra eum.
Super eo quod arebidiaconus R. de Giestede, procurator viceco-
mitis Tartacensis, petiit adjornari senescallum super prolato juclicio a quo dicebat vicecomitem appellavisse , senescallus citalus fuit ad aliud parlamenlum. Et aute istam citacionem, archidiacono R. de Salerio requirente mandari senescallum, quod faceret jus eidem super aliis non tangcntibus dictam appellacionem , fuerat probibitum senescallo ne ipsam appellacionem pendcntem justiciaret vicecomes super aliis, licet non tangcntibus appellationem.
Super facto filii magistri B. Gaitapod, supplicantis mquiri contra senescallum de facto patris sui , dictum fuit quod senescallus non respondet eidem, in aliquo non citatus; item nec ad instanciam ejus, cum non esset etatis débite secundum consuetudinem Francie fuit adjornatus.
Super facto vicecomitisFronsiaci, quantum ad peticionem completionis judicii, fuit dictum et per jus, quod vicecomes resasiretur Castro et pertinenciis Fronciaci eo modo quo ostensse fuer Quantum ad peticionem vin m librarum, a tempore litis mote usque ad judicium, rex mandabit inquiri si res valet tantum, et de expensis que dicuntur facte fuisse, et super hiis. . . . Petragoricensi quod faciat deliberari vicecomitatum Fronciaci, et ejus pertinencias dequibus, sicut de pertinenciis Fronciaci , ostensio facta fuit; et inquirat vocatis qui... quantum bonum et redditus dicti castri . . . . , a tempore litis mote per vin annos valuerint; et qui, et quantum, post judicium, est receptum per gentcs régis Anglie; insuper et de expensis necessariis et utilibus pro custodia terre , et pro retencione bedificiorum castri et. . . Quantum ad peticionem xxx m librarum de perceptis, usque ad tempus mote litis, curia recordata fuit quod fuerunt petite, quando principalis peticio de Castro Fronciaci et pertinenciis fuit facta; et postmodum super bac peticione xxx m librarum , fuit causa respectata in eoclem statu , ad diem quam habet senescallus in instanti parlamento , salvo jure et racionibus parcium.
Super facto domini Gastonis, rex Francie dixit per suum dictum, quod ipse et sui valitores resasientur castris et locis de quibus erant sasiti quando dominus Gasto appellavit, in eodem statu quo
tune erant, bono vel malo ; et erunt deinceps sub hobediencia domni régis Anglie, tanquam domini sui. De dampnis datis, rex faciet inquiri quo tempore data fuerunt, et per quos, et de causa quare et modo ; et bec , quantum ad terrain Bearnii , quantum ad terram
Marciani , rex incipiet probaciones. Senescallus , super eo q
quod dicta terra fuit matris domine Constancie, et domina Gonstancia et maritus suus babuerunt eam , et fuerunt inde in homagio régis Anglie; et e contra dominus Gasto dicit se esse in sasina dicte terre. Et illi quos rex Francie transmittet in illis partibus , babebunt potestatem deliberandi seu faciendi deliberare domino Gastoni et suis valitoribus loca de quibus clare invenerint quod dominus Gasto esset sasitus, quando appellavit, vel sui valitores sasiti , et post, per regem vel senescallum disasiti. Et que non invenerint clara, refferent in alio parlamento. Et senescallus fecit procuratores suos ad faciendum coram rege et suis auclitoribus inquiri , sive missis q . . . faceret super eisdem commissis, dominum R. Sancii, magistrum Reimundum de Ferrera, B. Fabre et G. de Bisona, et quoslibet.
Citatus est senescallus ad instanciam Bernardi Sager, qui fuerat in deffectu in alio parlamento , processurus secundum omnia arreamenta in proximo parlamento.
Senescallus babet diem per curiam contra archiepiscopum Burdegalensem, et decanum et capitulum Sancti Severini, super pena M marebarum, et super biis que voluerunt proponere contra eum.
Super facto domine Constancie que petebat per suum procuratorem quod littere assignacionis quam sibi fecerat in partem sui dotalicii rex Anglie, de ecc libris sterlingorum in custuma Burdegale, rex Francie faceret sibi teneri, et de arreragiis trium annorum sibi satisfieri ; petita die ostensionis et per judicium denegata, petito judicio ut cum esset pure personalis actio, et dicto per jus quod non erat, visis sex paribus literarum quas procurator exbibuit in judicio : prima, quod dominus rex Anglie, qui nunc est, promiserat, se faceret curare quod rex Alamannie assignar.... sterlingorum in dotalicium domine Constancie, sin autemipse faceret ; secunda, potestatis quam dédit
magistro Johanni de Sancto-Omer , assignandi eas secundum consuetudines Anglie ; tercia, ipsius assignacionis aut e. . . illius potestatis : quarta, confirmantis ejusdem domini régis predictam assignacionem factam secundum modum et consuetudinem Anglie; quinta, domini régis Henrici et ambarum reginarum predictam conformacionem . . . (régis) qui nunc est, mandantis suis constabulariis quod dictas ccc libras liberarent annuatim dicte domine quandiu viveret, proposita consuetudine Anglie, per quam rex potest sasire clotalicia que movent
ab eo, et ac facere fructus suos, nisi mulier post mortem viri
sui veniat in Angliam et faciat régi juramentum quod débet; et auditis super hoc racionibus procuratoris, quia consuetudo non haberet locum in ... . casu : fuit dictum per jus quod procurator debebat et oportebat respondere consuetuclini. Et post ad requestam ipsius procuratoris, fuit data dies in alio parlamento , ad respondendum consuetudini ex parte requeste.
Super facto hominum de Gaiac et Cabanac, impugnatis procurationibus , fuit dictum per jus quod absentes non admitterentur per procurationes , in quibus nulla mencio fiebat de senescallo qui p . . . . citabatur, et pars , in quantum tangebat causam ; unde fuerunt positi in deffectum. Et post B. ciel Cau de Gaiac et P. de Codelha de Cabanac, renunciaverunt expresse suis appellacionibus , qui du ... . erant présentes , et supposuerunt se dicto et voluntati senescalli alte et basse.
Super facto procuratoris capituli Burdegalensis, dominus rex Anglie habet diem cum procuratore in alio parlamento super arrerag. . . . Item ad audiendum recordum super peticione facta pro facto custodie bonorum archiepiscopi , sede Burdegalensi vacante.
Super facto Gombaldi de Tyrano, debent tradi raciones in scriptis et dictis in alio parlamento , ad audiendum jus in causa. Et nichilominus super eo de quo alias fuerat. . . . mandatur senescallo Agennensi quod distringat senescallum Vasconie ad reddendum Gombaldo de Tyrano illud quod levavit senescallus, aut suo nomine levatum fuit , aut per eum stetit quominus levaretur in terra
ipsius G. . . , in manu sua satisfacto de ccc l libris, quas senes-
callus exigebat ab eo.
Super facto
lamentum ; et intérim recipietur unus testis régis, dominus Helias de Planba per magistrum Johannem de Maurentin et W. de Ceiperis et ma .... de Malo .... venire.
Super facto A babet diem ad aliud parlamentum in statu eodem.
Super requisicionibus factis ita est :
Super injuriis factis apud Yssigiacum et in illis partibus.
Item in Petragorio, Caturcio et Lemovico.
Item in senescallia La (sic) ubi gubernator Navarre exigit a gentibus terre racione regni Navarre, et x vacas, et un salmones.
Item in Laburdo ubi gubernator disasivit gentes régis Anglie de terra quam Gondisalius Vinainges tenebat ab eodem domino rege.
In parlàmento Candelose, anno domini m0 cc° lxx° septimo, de
AGENDIS TANGENTIBUS DOMINUM REGEM AnGLIE, PaRISIUS.
Causa Aquensis cum illis qui se presentaverunt, respectata in eodem statu ad aliud parlamentum ad quinque septimanas Omnium Sanctorum.
Causa Thome de Areis , similiter respectata.
Causa Hugonis de Roqua, similiter respectata.
Causa comitis Petragoricensis, similiter respectata.
Causa vicecomitis Tartacensis, similiter respectata.
Causa Anessantii de Cavomonte , militis , respectata usque ad secundum parlamentum.
Causa Bernardi Sudger, respectata ad proximum parliamentum Omnium Sanctorum.
Causa arcbicpiscopi Burdegalensis et decani Sancti Severini contra senescallum, similiter respectata ad proximum parliamentum, et ex parte senescalli citacio impetrata.
Causa domne Constancie , similiter respectata.
Causa Gombaldi de Tyran , similiter respectata.
Causa Anicicnsis respectata.
Factum domini Gastonis respectatum.
Causa Willelmi Périsse respectata.
Causa vicecomitis Fronciaci super valore exituum quos petit usque ad summam vin m librarum, respectata.
Super peticione ejusdem vicecomitis xxx m librarum , rex condempnatus est eidem vicecomiti ad exitus reddendos, usque ad summam de qua litigare petit, a tempore fmiti comodati, usque ad tempus litis mote.
Super alia peticione quod mandaretur judicium exsequcioni in ostensis, judicatum est contra vicecomitem quod pretextu judicii non (iet, nisi velit clicere et probare quod sint de pertinenciis Fronciaci. Postmodum super eodem, cum peteret judicari de eisdem , cum obmissum fuisset negocium , respectatum ad proximum parlamentum.
Causa tercie partis monete adjudicate capitulo Burdegalensi. Rex condempnatus ad tresdecim centum libras monete patrie de arreragiis. Item garda eidem adjudicata.
Contra bomines de Baissaco citacio ad senescallum Agennensem , secundum omnia arreamenta. Consimiliter contra illos de Cabanaco; consimiliter contra illos de Gaiaco.
In causa Brancolini, littera ad magistrum Heliam Galtieri, quod recipiat testimonium domini Helie de Plana , impetrata et precepta oretenus ; senescallum Petragoricensem quod compellat.
Episcopus Petragoricensis supersedit totaliter in suo negocio sub spe pacis.
Inquesta Yssigiaci et Insuie, respectata ad judicandum in proximo parlamento.
De bastida Florencie, littera ad senescallum Agennensem quod faciat inquestam, impetrata.
Contra majorem et juratos ac universitatem Burdegale, pro hominibus Sancti Jobannis Angeliaci , quod possent babere merennium absque omni impedimento.
Contra ballivum de Saltu pro Willelmo Périsse, litera ad senescallum Agennensem, quod inquirat et référât super propositis ab eodem.
Super judiciis per vicecomitem Fronciaci , date litere qualiter ipse habet impetratum.
Super judiciis per vicecomitem Lemovicensem alias prolatis, mandatum senescallo Petragoricensi oretenus quod ea babeat, et transcripta mittat curie sub suo sigillo , ut fiât requisicio super requisicione quod procederetur ad inquestas. Dictum ut in facto Agennensi propter juramenta non prestita, quod nibil fiet de hiis de quibus rex Anglie non est sasitus. Super requisicione ad senescallum ne citent, etc.... probibitum senescallo Petragoricensi, oretenus; super aliis nichil.
N. B. Transcrit sur un rôle original en parchemin fort maltraité par les rats et la pourriture. Nous avons ponctué les mots que nous avons laissés en blanc. Les fils qui sont encore au haut de la première membrane annoncent qu'il était composé de trois pièces au moins. Il n'en reste plus que deux, la dernière, plus courte et moins large que la première , est très-bien conservée. B.
