RATIFICATION

De l'accord fait entre Gausbert, abbé de Saint- Maurin, diocèse d'Agen, Auger de Lamotte, vice-sénéchal de l'Agenois et Bonnet de Saint-Quentin, au nom du roi d'Angleterre, d'une part, et entre Elye Sutor, chanoine du Dorât, Pierre de Pairat, Pierre Gonel, et Jean Marlin, consuls de la ville de Cahors, au nom du procureur de l'évêque, des consuls et delà commune de Cahors,, de l'autre part, au sujet du déblaiement du Lot. [Rot. Vascon. Tour de Londres , an. i3 E. I, membr. 8. — Bréq. t. I.)

Rex universis ad quos présentes littere pervenerint, salutem. Noveritis quod nos formant seu tenorem composicionis facte et inite

inter dileclos fidèles nostros Gausbertum, Dei gratia abbatem Sancti (Maurini) Agenensis dyocœsis, Augerium Mote, militem, subsenescallum nostrum Agenensem , et magistrum Bonettum de Sancto Quintino nostro nomine ex parte una, et magistros Elyam Sutoris, canonicumDauratensem etPetrum de Pairaco, . . episcopi Caturcensis, et discretos viros Petrum Gonelli, et Johannem Martini, consules civitatis Gaturci, procuratores ipsius episcopi et consulum et universitatis Catarcensis nomine, ex altéra, super apertura fluminis Olti, vîdimus, intelleximus et inspici fecimus diligenter, qui ténor sequitur in hune modum :

« In nomine Domini amen. Notum sit quod, cum tractatus cliu habitas fuisset inter nobilem virum dominum Johannem de Greilli, mihtem, illustris régis Anghe et ducis Aquitanie senescallum in ipso ducatu, nomine domini régis predicti, ex una parte, et reverendum patrem dominum Piaimundum, divina providencia episcopum Caturcensem, pro se et ecciesia Caturci, ex altéra, super aperiendo camino in flumine Olti , in dyocœsi Agennensi et Caturcensi , et super removendis omnibus que impedirent vel impedire possent dictum caminum quominus per dictum flumen possint navigia frequentari, tandem constituais apud Pennam Agennensis dyocœsis, discretis viris dominis Gausberto, Dei gratia abbate Sancti- Maurini, et Augerio Mote, milite, subsenescallo Agennensi, et magistro Bonetto de Sancto Quintino archidiacono Lemovicensi, tractatoribus, compositoribus, ordinatoribus per predictum dominum regem deputatis, nec non et magistris Elya Sutoris, canonico Dauratensi, et Petro de Payraco, clericis , et discretis viris, Petro Gonelli, et Johanne Martini, consiliariis civitatis Caturcensis, tractatoribus, compositoribus, ordinatoribus, procuratoribus seu sindicis a predictis domino episcopo, consulibus et universitate deputatis et constitutis: omnes predicti fecerint, ordinaverint, insimul et unanimes tractaverint super premissis in forma que sequitur in hune modum : videlicet, quod dominus rex Anglie et dux, propriis sumptibus et suorum subditorum expédiât seu faciat expediri caminum per flumen Olti, per to-

tam dyocœsim Agennensem, adeo quod omnia navigia magna et parva per dictum flumen, absque impedimento, possint commode frequentari, et etiam removeat et laciat rcmovcri omnia per que possit dictum navigium impediri.

« Item quod dictus dominus episcopus pro se et ecclesia Caturcensi predicta, et dicti consules et universitas, pro se expédiant et délibèrent propriis sumptibus per dictum flumen in tota dyocœsi Caturcensi, a civitate Caturci, inferius et superius, adeo quod per dictum flumen absque obstaculo dictis navigiis possit uti, et removeant seu faciant removeri omnia que in dicto flumine possent obstare quominus navigia predicta possint in dicto flumine frequentari. Actum tamen est et ordinatum in predicto tractatu quod, si in dicto flumine a civitate Caturci supra (superius) in eadem dyocœsi, fieret per aliquos alio tempore contractus seu obstaculum quominus dictum navigium posset commode frequentari, predictus dominus episcopus, et predicti consules, et universitas debent propriis sumptibus facere ducere et agere in judicio et contra omnes impedientes, ut predicta impedimenta nmmoveantur, et ad sentenciam predictas causas ducere ad finem. Si vero contrariam sentenciam reportaient, nolunt teneri de dampnis aliquibus vel interesse predicto domino régi Anglie et duci , vel subditis .suis; tamen a civitate Caturci inferius debent et promiserunt pars dicti episcopi, consulum et universitatis. omnimode caminum tenere apertum .

« Item est actum et ordinatum quod predictus episcopus, consules et universitas possint compellere, etpignorare, et arestare hommes de dyocœsi Caturcensi existentes a civitate Caturci supra in eadem diocœsi, ad contribuendum eisdem de sumptibus quos pro reparacione predicti camini fecerint.

« Item, cum dictus dominus rex et dux, juxta castrum Penne Agennensis dyocœsis, in dicto flumine habeat paxeriam quandam , que communi estimacione centum libras Turonenses singulis annis in redditibus dicto domino régi et duci valet, quas centum libras, racione apercionis dicti camini, amittit dictus dominus rex et dux,

fuit ordinatum inter dictas partes quod dictus dominus rex et dux in recompensacioncm dictorum reddituum et dampni percipiat, vel facial percipi ab illis qui merces portabunt seu portari facient, annuatim centum libras Turonenses nigrorum, duni facient transitum per flumen et locum paxerie predictc, ita tamen quod per dictas partes eligantur duo viri qui, per sex annos, lèvent et percipiant centum libras Turonenses nigrorum, a predictis portantibus seu portari facientibus merces per flumen et locum paxerie predicte; et quod in fine dictorum sex annorum possint assignare centum libras Turonenses nigrorum dicto domino régi et duci, et taxare in redditibus super rébus transeuntibus vel vehendis per flumen et locum paxerie supradicte in ascendendo et descendendo, et dicta assignacio babeat perpetuam roboris firmitatem, et in posterum observetur cum facta fuerit per predictos.

Item fuit actum et conventum inter dictas partes quod omnes merces et alie res vénales, quecumque sint, possint vebi per dictum flumen libère, solutis pedagiis consuetis, ita tamen quod si sal portetur per dictum flumen Olti , predictum sal nec exonerari nec dimitti débet in toto vel in parte, nisi causa periculi contingentis, in aliqua parte dyocœsis Agennensis; et postquam ingressum fuerit in predicta diocœsi Caturcensi, non débet ad predictam diocœsim Agennensem per aliquos reportari ; et si contra fieret, debent solvi dicto domino régi et duci gagia consueta, scilicet quod navis et animal sal portans, una cum sale confisccntur, et nicbilommus persona ducens navem vel animal, solvat sexaginta et quinque solidos arnandenses eidem domino régi et duci. Persona vero sal portans solvat sexaginta et quinque solidos arnandenses, sale amisso; et si contingeret naufragium vel aliud periculum in dicto flumine,.vel rippis ejusdem, quod res et bona passorum naufragium vel periculum antedictum ad cos libère revertantur et eisdem reddantur, ita quod predictus dominus rex et dux, vel ille qui babet dominium in dicto flumine vel rippis, nicbil sibi possint vendicare vel petere in bonis predictis, racione naufragii vel periculi antedicti.

Item fuit actum et ordinatum inter dictas partes quod pars dictorum episcopi, consulum et universitatis, infra annum computandum a tempore confirmacionis et sigillacionis istius presentis ordinacionis per excellentissimum principem dominum regem Francorum, aperiant et faciant aperiri in tota predicta dyocœsi Caturcensi, predictuni caminum in dicto flumine, et ammoveri faciant omnia impedimenta, ita quod extunc omnia navigia magna et parva possint per dictum flumen commode frequentari. Et eodem modo pars predicti domini régis et ducis promisit aperire et facere aperiri in diocœsi Agennensi predictum caminum infra tempus predictum, et omnia impedimenta et obstacula ammovere. Nos igitur Edwardus, rex et duxpredictus, attendentes ex relacione dilecti et fidelis nostri Johannis de Greilly, militis, senescalli nostri in ducatu Aquitanie, et quorumdam aliorum quibus fidem plenariam adhibemus, omnia supradicta posse cedere in utilitatem (tam) subditorum nostrorum quam plurimorum aliorum illarum parcium, ac nostram, premissa omnia et singula ratificamus et approbamus ac etiam confirmamus.

ïn cujus rei testimonium présentes litteras fieri fecimus patentes sigillo nostro sigillatas, quibus, sine exbibicione alterius littere, fidem plenam super predictis volumus adbiberi.

Datum apud Westmonasterium, xvm diejunii.

Et dupplicantur.

Voir ci-dessus , page 328, et ci-après, page 362, deux pièces des 28 décembre et 27 juin 1289, relatives aussi à la navigation du Lot. C. F.

( Vers 12S0, 26 juillet. ;