Les dates sont restées en blanc

Auditus, examinatus et pro majori sui parte ad biirellum per defïiinctum magistrum Johannem Rougeau, relatus ac decisus postremo ordinacione dominorum, revisus et ad dictum burellum, presentibus dominis de Precigiiy, présidente, Johanne de la Driesche, vice présidente, ac magistris P. Lorfevre, Ja. Chevalier, Jo. Valée, M. Picart, R. Le Jone, Lau. Caignart, Léo. Baronnat, Au. Galderin et P. Laubalestre, conclusus xxiiii* julii M" cccc'"'' octuagesimo tercio, me referente.

Lapite.

15 mai 1460.

Lettre du duc de Milan au dauphin pour lui accuser réception de la lettre que lui a apportée Gaston du Lyon. — (Minute. Arch. de Milan.)

Domino Ludovico, ûei gratla régis Francorum primogenito, Delphino Viennensi.

Mediolani xv maii 1460.

Illustrissime princeps et excellent! ssime domine honorandissime. Recepimus litteras celsitudinis veslre nostris responsivas per spectabilem Gastonum de Lyon, primum scutiferum scindentem vestrum, alque intelleximus ea que sublimitatis vestre nomine et prudenter et eleganter nobis exposuit. Que omnia pergrata et jocunda nobis fuerunt cum pluribus racionibus et causis tam imprimis quod plena sunt aifectionis, benivolentie et caritatis in nos vestre. Habemus itaque peringentes excellentie vestre gratias, et ad ulteriora nos non extendemus, quoniam rediens ad eam Gastonus ipse et animum et voluntatem nostram in vestram celsitudinem et reliqua de quibus a nobis instructus est plenius explicabit, cujus relatibus non secus ac nostris credentiam et fîdei plenitudinem libeat impartir!, qui cid beneplacita queque sublimitatis vestre parati sumus.

bus tamen diversis in partibus, in expensis hujus compoti positis. Sic quictus Rex erga commissos et commissi ea lege erga Regem.

24 mai 14G0.

Instructions du duc de Milan à Emanuclc de Jacop, chargé d'aller donner des explications au roi de France touchant le voyage de Gaston du Lyon, serviteur du dauphin, en Italie. (Arch. de Milan.)

Instruclio Emanuelis de Jacop ad serenissimum dominum regem Francorum.

Ex Mediolano die xxiiii^ may -1460.

Emanuel. Tu andaray dala serenissima raaestà del re de Franza. Preterea perché nuy intendemo che ala prefata maestà del re è stato referito che nuy lenemo pratica con lo illustrissimo monsignore el Delfmo, suofigllolo, et monsignore el duca de Burgogna, per mezo d' uno giovene chiaraalo GuasLono, camerero del prefato monsignore Delfino, quale è venuto qui; tu chiarcray ala maestà sua che 1' è vero che in li mesi passali vene in queslacilà dicto Guastono ad piacere, el ad fin de giostrare ala nostra giostra che facemo fare ogni anno ali xxvi de febraro, corne qucllo clie se ne dilocto, al quale per reverenlia del prefato monsignore Delfino per due volte che è stato qui fessemo careze et videssemo volentieri. Et perche dicto Guastono è stato qui in poco tempo due voile, diray che la casone delà prima venula fu credendo de giostrare ala dicta giostra, et non essendosi possula fare per lo cattivo tempo fu prolungala fin ali XV di dapoy pasqua, onde luy giostrô alhora con alcuni gioveni per piacere.

27 août liGO.

Le duc de Milan accuse réception au dauphin de sa lettre du 3 juin que lui a apportée Gaston du Lyon, et lui expédie la réponse par Prospère de Gamulis. — (Minute. Arch. de Milan.)

Mediolani xxvii augusti 4460.

Illuslrissimo principi et excellenlissimo domino consanguineo

nostro honorandissimo domino Ludovico, delfînoVienensi, etc., serenissimi régis Francorum primogenito. Intellectis is que spectabilis Guastonus de Lion, scutifer dominationis vestpc, ejusdem parte nobis retulit, ad eandem excellentiam vestram remitimus nobilem familiarem nostrum dilectum Prosperum Gamulium, harum exhibitorem, de mente nostra plenissime informatum, qui eidem illustrissime dominationi vestre nonnulla in hac materia sibi per nos commissa referet, cui in dicendis dominationem vestram rogamus fidem dignetur ceu nobis ipsis indubiam impartiri, non aliter quam si nos ipsi aloqueremur prefatam excellentiam vestram, cui nos enixe commendamus.

27 août 1460.

Instructions du duc de Milan à Prospero de Gamulis' chargé de signer un traité avec le dauphin et de rendre visite au duc de Bourgogne. — (Orig. Arch. de Milan.)

Mediolani die xxvii augusti m cccc lx.

Instructio Prosperi de Gamulio ituri ad serenissimum principem et excellentissimum >«dominum Delfmum Viennensem, serenissimi domini régis Francorum primogenitum.

Prospero, volimo che te transferisse allô serenissimo et excellentissimo signore monsignore Delphino de Vienna, primogenito del chrislianissimo re de Franza, etc. , et poy le visitacione et commendacione gli faray per nostra parte, gli diray la nostra optima disposicione verso la excellentia soa, offerendo lo stato, persona, facultate et quello liabiamo al mondo tanto largamente et con quella reverenlia che se rechiede et che tu say è nostra intencione, etc.

Deinde diray che la pratica havuta con nuy qui per domino Jacomo de Valperga et Guaston suo scudero, havemo con loro rasonato certo apuntamento fra la excellentia soa et nuy, et ne è parso per più honore délia soa excellentia mandare ad essa et la fare concludere et sigillare dicto apuntamento secundo la substancia havemo praticata et rasonata con loro, et perche inlenda la soà excellentia l'animo et sincerità nostra, havemo

firmate le cose cou qualla reverenlia el realilà ne c stato possibiic, como a boca poray largamcnle cxponerc, et credcmo ad quello lu porti non sia da fare alcuna difficultà, perché tulle sonno cose accomodate al stalo, laudc e gloria et cxaltacione soa. Perô te sforza presto concludere et sigillare el venire via, sforzandote de intendere ben la mente, disposicione et penseri suoy et tutlo quello le sia possiJîile, perche lu vegni informalissimo delà mente soa el de tulle le cose délia.

Se '1 te fosse facto difficultà circa lo numéro dele gente del subsidio, cioè dove offerimo aiutare de m"" cavalli et mile fanti-, et la excellentia soa iiii'" cavalli et n'" arcieri, dicimo che r havemo posto per honore et gloria délia serenilà soa, perché cl facto suo non ha comparacione con lo noslro. Perô non crederao gli sia facto difficultà; pur quando volesseche lo numéro délie gente hinc inde fosse equate, siamo contenti faci et concludi como vole la serenilà soa, dicendo che lu hay comandamento et ordine da nuy fare como vole el comanda la signoria soa, inlendendo perô non passi la substancia del facto.

In super porlaray la liltera de credenza ad lo illuslrissimo monsignore duca de Bergogna, et parlaray et visitaray la excellentia soa prima o dapoy facta la conclusione, et parliciparay con la signoria soa, prout et quemadmodum placera et le ordinarà esso monsignore Delphino; et quando gli parlaray diray quelle afieclionale et reverente parole le parera, offerendo alla signoria soa et lo stato e la persona, etc., tanlo largameule, quanto le parera : cossi paray salutare et confortare lo illustre duca de Clevi^ se a luy le abbatesse et monsignore de Croui.

Item volimo in caso le fosse facta tali difficulli che non potesse concludere, quod non credimus, che eo casu mandi subito da nuy le difficultà scritle in cifra per lo noslro cavallaro et aspecli la noslra resposla : ma sforzali scrivere chiaro et non confuso, et le rasone et casone, avisandone inlegramente del stalo el condicione d' esso monsignore Delphin et monsignore de Bergogna el dele cose de Inglittera el de Franza, lanto parlicularmenle quanlo sie possibile, el cossi de ogni altra cosa che lu senleray délia, etc.

1. Jean I, duc de Clèves. neveu du duc do Bourgogne, n. 14 10, m. 1481.

Item casu che tu concludi, facta la conclusione, volimo d'essa ne avisi subito per lo cavallaro quale mandaray immédiate, che haveray sigillato, avisandone del di haveray concluso et del di che te partiray, et del di credi essere qua da nuy, et cossi dele cose soprascritte tutte.

Vogli li capituli et contracto sia facto per mano de notaro et possa sottoscripti per man propria de monsignore Delphino, etc. , et retornato che saray et facta la relacion ad boca , la faray ancora sub compendio in scritto, et quella una con questa instructione et l'altre scripture daray ad Gicho, nostro secretario.

GiCHUS.

6 octobre 1460.

Lettres patentes du dauphin contenant les principaux articles du traité d'alliance qu'il doit conclure avec le duc de Milan. — (Orig. Arch. de Milan.)

Ludovicus, régis Francorum primogenitus, dalphinus Viennensis comesque Valentinensis et Diensis. Gum sit quod gracia summi mentium humanaruq;! illuminatoris et creatoris nostri dudum fuisset orta cordialissima et singularissima affectio et benivolencia inter nos parte una, et illustrissimum ac excellenlissimum principera avunculum nostrum carissimura dominura Franciscum Sforciam, vicecomitem, ducem Mediolani, etc., Papie Anglerieque comitem, ac Crémone dominum, parte altéra. Gupientibus nobis ambabus partibus. hanc nostram cordialissimam et sincerissiraam dilectionem notam esse non tantum m.odo inter nos partes sed eciam Inter fîlios, heredes et successores nostros. Et quoniam memoria rerum humanarum labihs est reduci in spéciale documentum et declaracionem per claram et publicam scripturam. Quod quidem tanquam honestum, acceptabile et racionabilc cupimus specialiter nos, ne videamur ingrati pro parte nostra ejus mutue et reciproce benivolencie et affectionis que est inter nos ex una parte ut supra, et ipsum prefatum illustrissimum avunculum nostrum carissimum dominum ducem Mediolani ex altéra, et devocionis ac servitutis qua

ipso illuslrissimus dominus dux affeclus esl crga nos. idcirco conleiiLi fuiinus cL conleiilaniur alquc acceplavimus cl acccptamus ac dcclaramus de menlc nostra ac sponle velle devenire et venimus ad iiilelligenciam et ligam cum ipso illu.sLrissimo avunculo nostro carissimo domino duce Mediolani supradicto, per médium alque interventu speclabilis viri Prospeii Gamulii, oraLoris et secrelarii sui, et (|ui a prefalo illuslrissimo domino duce Mediolani habet ad licc sufficicns mandatum manu propria ipsius iilustrissimi domini duels suscriplum. El pro execucione hujus opUme muLuc utriusque noslrum dispositionis, affeclionis et voluntalls, pervenimus inler nos partes predictara ad intclligenciam et ligam insimul et vicissim sub capilulis, paclis et convenlionibus ut infra videlicet. Quia in primis prenorainatus Prosper, oralor et secretarius, ut supra agens et stipulans nomine ipsius iilustrissimi avunculi nostri carissimi domini ducjs Mediolani, heredum et successorum suorum, ut supra, vigore dieti sui mandat! promisit et seu promictit nobis quod ut prosequatur id quod est certissimum mentis et disposicionis ipsius iilustrissimi avunculi nostri carissimi supralacli domini ducis Mediolani versus nos, fîlios, heredes et successores noslros, hinc in anlca habebit continue in singularemamorem, reverenciam et sinceram dilectionem, alque adjuvabil, dcfcndet et substinebitnos, statum, fdios, heredes et successores noslros ut supra, loto ejus posse contra quem aul quosvis qui nos offenderet aut oflendere lemplarenl in persona, stalu et bonis presenlibus et fuluris noslris. fîliorum, heredum et successorum nostrorum ut supra. Et versa vice nos Ludovicus prenominatus, régis Francorum primogenilus, dalphinus Viennensis, fulurus rex Francorum ex conslilucione regali, promisimus ac tamquam dalphinus nunc et rex in fulurum promictimus ipsi illuslrissimo avunculo nostro carissimo domino duci Mediolani prelacto, sive ipsi Prospero, oralori etsecrelario suo, agenli. slipulanti cl recipienti nomine cxccllenlie sue. quod nos ex nunc el rex succedenle tempore adjuvabimus, fovebimus, defendemus, manutenebimus. subslinebimus et prolegomus ipsum illuslrissimum avunculum noslrum carissimum dominum Franciscum Sforciam, ducem Mediolani pretaclum, ejus illustrissimam dominam consortem ducissam, ejus filios, heredes et successores suos in

ducatu Mediolani, et in aliis ejus el eorum dominiis, juribus, juridicionibus et pertinenciis presentibus et futuris contra quamcumque personam et quamvis potenciam, que eum aut suos ut supra offenderet aut ofFendere, molestare, inquietare aut perturbare predictura statum suum aut suorum ut supra modo aliquo direclo vel indirecte temptaret aut moliretur, et hoc toto nostri seu dalphini seu régis posse. Item si prefato illustrissimo domino duci, domine ducisse, fdiis, heredibus et successoribus suis opus fuerit auxiliis équitumetpeditum, tune nos dalphinus nunc seu rex in fulurum infra tempus mensium duorum requisicionis nobis parte ipsius illustrissimi domini ducis aut suorum facte, et ad omnem requisicionem de ipsis auxiliis nostris ad se mictendis pro tempore factam et que fiet, expediemus et mictemus équités quatuor mille et archierios duo mille, quibus de propria expensa nostri tune régis, nos nunc dalphinus et tune rex solvi faciemus realiter et cum effectu de debito stipendio pro anno uno incoando a die quo sese dicti équités et pedites ad iter posuerint accedendo ad auxilia predicta. Et hoc tociens quociens et quandocunque occurret et videatur prefato illustrissimo avunculo nostro carissimo domino duci sive excellentie sue descendentibus opus esse, et parte ipsius aut suorum ut supra requisicio facta nobis fuerit de ipsis auxihis aut parte eorum mictendis. Et omnia alia pro ipso illustrissimo avunculo nostro carissimo domino duce, ejus statu et suorum libentissime quidem et ex animo faciemus que débet bonus et benivolus affinis ad talem maxime utilitatem cordiali vinculo, liga et intelligencia coUigatus. Hoc eciam intellecto quod per presencia capitula sive aliquod ipsorum non intelligatur prejudicatum neque aliqualiter derogatum capitulis universalis lige Italie, ymo illa illesa remanere intelligantur. Demumque hinc inde inter nos tamquam dalphinum nunc el succedente tempore futurum regem Francorum ut supra, pro nobis, heredibus et successoribus nostris ex una parte, et ipsum illustrissimum avunculum nostrum carissimum dominum ducem Mediolani prenominatum, illustrissimam dominam ducissam, ejus consortem, filios, heredes et successores suos, ut supra, ex altéra, deinceps sit et esse intelligatur vigore suprascriptorttm conventorum ut supra cordialissima el since-

rissima dilectio, litra el inlelligciilia perpetuo ut dicilur inler nos, parles, filios ac successores nostros ul supra dicilur, valilura el duralura. lu cujus signum et verum efTectum altéra pars teneatur ai:ere pro altéra et ejus conservacionc, utililateet commodis. Et ecoutra quemadmodum pro se ipsa faccretethoc bona fide et pro posse. Et sic in execucione premissorum habebuntur, fovebuntur, conservabuntur et tractabuntur pro possc officiales, suljditi, feudalarii, athcrentes et recommandati ac servitores ipsarum partium ut supra agencium inter sesc bine inde advenientibus casil)us et pura fide, ut dicilur, et nullo unquam in contrarium colore quesito. Inter quos quidem certis racionibus justis et debitis adducli nos dalphinus ut supra, non prejudicando aliis denominacionibus talium bine inde inter nos partes pro tempore fiendis annumeramus et nominamus pro parte nostri spcctabilera dominum jacobum de Valperga, dileetum consiliarium et cambellanum nostrum, et ejus terras et bona quamvis extra jura nostra predicta posita sint ; quemquidem dominum Jacobum et terras ac bona sua que hoc tempore vexari licet injuste videntur per illustrem dominum ducem Sabaudie ac ejus bona ipse illustrissimus avunculus noster carissimus dominus dux lueri et defendere ac conservare teneatur et in se tutelam ejus recipere debeat in eo statu saltcm in quo erant die quarla septembris proxime elapsi vel meliori et pacifico. si fîeri polerit. Et hoc non obstante aliqua exceptione que vigore suprascriptorum aliegari posset. Ad quequidem omnia et singula suprascripta quantum pro parte nostri servanda et adimplenda. nos tamquam dalphinus nunc et rex Francorum futurus, ut supra, promisimus eidem Prospero, nomine prefati illustrissimi avunculi nostri carissimi rccipienti, et presencium lenore in verbo legalis principis promictimus pro nobis et hcredibus ac successoribus nostris quod rata, grata et lirma perpetuo habebimus et tenebimus omnia et singula suprascripta atque ea plene servabimus et adimplebimus. Nec ullo unquam tempore eis autalicui eorum aliquo modo, jure vel causa nec aliquo quesilo colore contraveniemus, sub obligacione honoris et lidei nostre. Et sic tactis corporaliler sacris scripturis juravimus présente ipso Prospero, et vigore dicti mandali sui talem proraissionem et juramenlum nostrum acceptante. Et ad

eadem per ipsum prefatum illustrissimum aviinculum nostrum carissimura dominum ducem Mediolani ratificanda el per reciprocam scripturam et patentes licteras promictenda et cum juramento et subscripcione propria reciproce cavenda prout in presentibus litteris nostris pro parte nostri continetur, reservalum esse intelligatur arbitrium et tempus mensium duorum ipsi illustrissimo avunculo nostro carissimo domino duci Mediolani, et ad dictum juramenlum super premissis reciproce ut dicitur faciendura et nostri nomine recipiendum. ûeputamus vigore presencium loco nostri nobilem Gastonum du Lion, consiliarium et scutiferum nostrum dilectura, suplentes explenitudine potestatis nostre in presentibus et precipue omnibus ac singulis particulis pro parte nostri, ut supra specifîcatis omni solemnitati tam juris quam facti que in presentibus servanda fuissent. In quorum testimonium présentes litteras fieri registrari ac nostro sigillo muniri jussimus manu propria nostra in majus robur subscriptas.

Datum Genepie in Brebancia die sexta mensis octobris anno domini millésime cccc™" sexagesimo.

Per dominum dalphinum.

Lots.

BODRRÉ.

23 octobre 1460.

Lettre du duc de Milan au dauphin, pour le remercier des bonnes

dispositions où il est de conclure un traité avec lui. — (Minute.

Arch. de Milan.)

^460. Mediolani xxiii octobris.

Domino Lodovico, delfino Viennensi, serenissimi et christianissimi domini régis Francorum, etc., primogenito.

Ex litteris nobilis viri Prosperi Gamulii, familiaris nostri, quem superioribus diebus ad celsitudinem vestram transmisimus, certiores facti sumus quanta iilum humanitate et cleraentia excellentia vestra susceperit, quave caritate audiverit ea omnia que sibi Prosper ipse nostro nomine significavit. Accepimus etiam grata ejusdem responsa et optimam animi sui erga

LOUIS DAUPHFN. 331

nos et res noslras disposilionem cL conclusionem que ipsa excellentia veslra cutn ipso lacère dignala est. Que oninia lam leto tamque jocundo animo percepimus, ut nihil gratius auL acceptabilius hoc tempore nobls nunliari poluisset ; sed scimus nos in agendis gratiis cclsiludini vesLrc omnino esse iniparcs verum quas majores animo concipere possumus eidem haljemus, quicquid aulcm ah optimo el cordiaU amico et scrvitore celsiludinis vestre, quic(|uid a cupidissimo status, honoris et amphtudinis ejus fleri aut prestari possit, cerle a nobis excellentia vestra jure suo exigere polest, cui et personam et slatum ac universas facultates nedum olVerimus, sed dedicamus, re ipsa plura oslensuri quam verbis exprimere sciamus. Ceterum expectamus in dies reditum hue ad nos ipsius Prosperi quera vivis afîatibus uberius audiemus -, mox ipso intclleclo, aUum ad celsitudinem vestram oratorem deslinabimus abunde instruclum per quem prefaclam excellentiam vestram reverenter visitajjiraus et de exigentibus certiorem faciemus et alla aperiemus per que clare intelliget nos vestre celsiludinis sincerum et cordialem servi torem et honoris, sLatus et ampUludinis excellentie vestre percupidissimum esse, cui nos cum omni reverentia accuratissime commendamus.

Illustrissimo principi ac excellentissimo domino, domino Lodovico delphino Viennensi , serenissimi ac christianissimi régis Francorum primogenito, etc. affmi et domino colendissimo.

6 décembre 1460,

Procès-verbal de la ratification faite par le duc de Milan entre les mains de Gaston du Lyon du traité d'alliance conclu avec le dauphin et serment prêté par les témoins de ne rien révéler du dit traité. — (Minute. Arch. de Milan.)

■1460. Die sabbati 6 decembris hora 22 in caméra ducali Canis, etc.

Illustrissimus et exccllentissimus dominus dominus noster.

per publicam scripluram et patentes litteras manu sua propria subscribendas, approbavit et ratificavit intelligentiam, conventiones et capitula hoc anno die 6 infrascripta inita et firmata inter serenissimum et preclarissimum dominum dominum Ludovicum dalphinum etc. ex una parte, et Prosperum Camulium, oratorem et secretarium ipsius illustrissimi domini domini nostri nomine agentem, ex altéra, prout constat ex litteris in merabrana scriptis. datis Genepie in Brebantia die 6 octobris anni présent! s et subscriptis manu propria ipsius serenissimi domini domini dalphini', etc., et in omnibus et per omnia, prout in dicta ratificatione et litteris patentibus continetur, attendere et observare juravit tactis corporaliter sacris scripturis in manibus magnifici Gastoni de Leone in ipsis litteris parte ipsius serenissimi domini domini dalphini nominati et ad id deputati. Gui quidem ratification! et juramentoaffueruntinfrascripti, videlicet : illustris dominus Ludovicus, marchio Mantue^ illustris dominus Galeaz Maria, ducalis primogenitus ; illustris dominus Tristanus Sfortia ; magnifici domini Lancilotus de Mainis, Gaspar de Vicomercato comes, etc., dominus Thomas de Reate, dominus Cichus, Petrus de Pusterla, Petrus de Galerate et dictus Prosperus Gamulius, qui omnes et singuli, tactis corporaliter sacris scripturis de manu prefati illustrissimi domini nostri et présente audiente et vidente dicto Gastono, juraverunt de non revelando alicui alii persone aliquod de dicta liga, conventionibus et capitulis, sive ad id pertinentibus ; quoniam certis, justis respectis sic partes principales inter sese convenerunt fier! utrinque debere.

Idem tune paulo post juravit JohannesBlancus, ducalis cancellarius, cujus manu dicte littere et ratificatio constant scripte et in formam redacte, et itidem juravit Marcus Trottus, qui etiam nonnullas scripsit in hacmateria, et ab ea dependentibus et connexis.