XLIX. DE TESTIBUS

1. Si quis testis necesse abuerit ut donit, et fortasse testes nolunt ad placitum venire , ille qui eos necessarius habet satisfacere et manere eos cum testibus débet ad placitum, ut ea quae noverunt jurati dicant.

2. Si venire noluerint et eos sunnis non tricaverunt, malb. uaidridarchi, hoc est dc dinarios, qui faciunt solidos xv, quisque illorum culpabilis judicetur.

3. Si vero praesentes fuerint vocati in testimonium, et noluerint ea

quae noverint jurati dicere, et ferbanniti fuerint, dc dinarios, qui faciunt solidos XV, culpabiiis judicetur.

LX (leg. l). de fides factas.

1 . Si quis ingenuus aut letus alteri fidem fecerit , tune iile eui fides facta est in xl noctes aut quomodo illius cum testibus vel cum illo qui praecium adpreciare debent accedere débet. Et si ei noiuerit fidem facta soivere, malb. thalasci asco, boc est solidos xv super debitum quod fidem fecerit culpabiiis judicetur.

2. Si adhuc noiuerit conponere, débet eum ad mallum manire, et sic nexti cantbichius mallare débet, « Rogo te, tbungine, ut nexti canthichus gasacio meo illo qui mihi fidem fecit, et debitum débet; » et nominare débet quale debitum debeat unde ei fidem fecerat. Tune thunginus dicere débet nexthe ganthichio : « Ego illo in boc quod lex Salega ait. » Tune ipse cui fides facta est testare débet ut nulli alteri nec solvat nec pignus donet solutionis, nisi ante ille impleat quod ei fidem fecerat. Et festinanter ad domum illius illa die, antequam sol collocet, cum testibus ambulare débet et rogare sibi debitum soivere. Si hoc noiuerit facere, solem ei collocet; tune si solem collocaverit, cxx dinarios, qui faciunt solidos m, super debitum adcrescant. Istud usque ad très vices per très notinas fieri débet, et in tercio ista omnia facta voluerit conponere , usque ad ccclx dinarios , hoc est solidos nove adcrescat : id est ut per singulas admonitiones vel solem collocatum terni solidi super debitum adcrescant.

3. Si quis ad placitum legitimi fidem factam noiuerit soivere, tune ille cui fides facta est ambulet ad grafionem loci illius in cujus pago manet et adprehendat fistucam et dicat verbum : « Tu grafio homo ille mihi fidem fecit quem légitime habeo jactivo aut admallatum in hoc quod lex Saliga continet. Ego super me et furtuna mea pono quod securus raitte in furtuna sua manum; » et dicat de qua causa et quantum ei fidem fecerat. Tune grafio collegat secum septem rachineburgius idoneos, et sic cum eos ad casa illius qui [fidem] fecit ambulet et dicat : « Qui ad praesens es , voluntatem tuam solve homine isto quod ei fidem fecisti , et elege tu duos quos volueris cum rachineburgius istos de quo

solvere debeas adpreciare debeant haec quae débet secundum justum praecium satisfaciatis. » Quod si audire noluerit prœsens aut absens , tune racbineburgii praecium quantum valuerit debitus quod débet hoc de furtuna sua illi tollant; et de ipsa secundum legem quœ débet duas partes cujus causa est, tertia parte grafio frito ad se recolligat, si tamen fritus jam ante de ipsa causa non fuit solutus.

2. Si grafio rogitus fuerit et sunnis eum non tenuerit aut certa ratio dominica, et si distulerit ut non ambulet neque in rem mittat, qui cum legem et justitiam exire debeat, de vita culpabilis esse débet, aut quantum valet se redemat.

L [leg. Li). Sine rubrica.

1. Si quis grafionem injuste ad res aliénas tollendas invitât, et rogaverit ambulare et légitime eum jactivum aut admallatum non habuerit, aut fides ei facta fuerit, viiiM denarios, qui faciunt solidos ce, culp. jud.

2. Si vero grafio invitatus, supra lege aut debitum justum aliquid amplius tollere praesumpserit , aut se redimat aut de vita conponet.

Li [leg. lu], de rem pristita.

Si aliquis alteri aliquid prestiterit de rébus suis, et ei noluerit reddere, sic eum débet admallare. Cum testibus ad domum illius cujus res suas praestetit accédât, et sic contestetur : Quia res meas noluisti reddere quem tibi prœstiteram, in hoc eas teneas nocte proxima quod Saliga lex continet; sic ei solem collocit. Si nec tune reddere voluerit, adhuc super septem noctes ei spacium dare débet. Et ad septem noctes ad eum similiter [accédât et contestetur] cum testior {leg. testibus) ut nocte proxima in hoc quod lex Saliga habet res suas teneat. Si nec tune voluerit reddere, ad alias septem noctes ad eum similiter cum testibus veniat, et tune ei roget ut debitum suum reddat. Si nec tune voluerit conponere , solem ei collocit. Quod si per m, très vices solem ei collocaverit, semper per singulas vices cxx dinarii, hoc est terni solidi, ad debitum adcrescant. Et si nec tune voluerit nec reddere nec fidem facere reddendi super debitum ei qui praestetit et super illos novem solidos qui per très admonitiones adcreverunt, dc dinarios, qui faciunt solidos xv, culpabilis judicetur adhuc amplius super debitum.

Lu{leq. lui), de manu idoneum [leg. ad eneum) redemendam.

1. Si quis ad hineum admaliatus fuerit, forsitan convenit ut ilie qui admaliatus est manum suam redemat et juratores debeat dare; si taiis causa est unde legitimi dc dinarii, qui faciunt solidos xv, si adprobatus fuerit, reddere debuerat cxx dinarios, hoc est solidos m, manum suam redemat.

2. Si plus ad manum redemendum dederit, fritus grafine [leg. gralioni ) solvatur quantum de causa illa si convictus fuisset.

3. Si vero fuerit causa que xxxv solidos si adprobatus fuisset culpabilem judicare, et si convenerit ut manum suam redimat, ccxl dinarios, qui faciunt solidos [vi], manum suam redemat.

4. Quod si amplius dederit, fretus grafione solvatur, quantum de causa illa si convictus fuisset erit redditurus. Ista redemptio de manu redemendam usque ad leudem sic permanet.

5. Si vero leod est [leg. leodem) alteri impotaverit et eum ad hinneum admallatum habuerit, et cumvenerit joratores donet et manum suam redemat, mcc dinarios, qui faciunt solidos xxx, manum suam redemat.

6. Quod si amplius dederit, fretus de leodem grafionem solvat.

LUI (leg. Liv). de grafione occisum.

1 . Si quis grafionem occident, xxivM dinarios, qui faciunt solidos dc, culpabilis judicetur.

2. Si qui ssacebarone aut obgrafionem occident qui puer regius fuit, xiiM dinarios , qui faciunt solidos ccc , culpabilis judicetur.

3. Si quis sacebarone qui ingenuus est occident, xxivM dinarios, qui faciunt solidos dc , culpabilis judicetur.

4. Sacibaronis vero plus in singulis mallibergiis plus quam très non debent esse , et de causas aliquid de quod eis solvuntur factum dixerint, hoc ad grafionem non requiratur unde ille securitatem fecerit.