CHOIX
Extrait des Grandes annales latines de Saint-Denis (Bibl. Mazarine, ms. 554 P* 23. Cf. Bibl. nation., latin 5949 a). — Naissance de Louis le Gros.
De nativltate Ludovici Grossi. Jam antea , in cunctis ecclesiis regni , ad preces régis Francie Philippi, continuate fuerant orationes dévote ut ipsi Deus concederet heredem masculum, qui post ipsum in regno succederet. Quem et hoc anno in villa Parisiensi sibi peperit Berta, uxor sua, venerabilis regina. De cujus nativitate rex gavisus , cum ipsum sacro crismate delibutum precepisset nominare Ludovicum, mox per civitates famosas regni sui direxit nuncios , qui ortum nobilissime et diu optate prolis nunciarent.
Donation de Louis, encore enfant, à Tabbaye de Saint-Martin de Pontoise (1093-1094).
Quodam tempore, Ludovico puero, Philippi re^is filio, in domo Rogerii filii Ermenberti jacente , super se etiam de pallio coopertorium habente , supervenit illic Henricus, sanctorum Martini et Germani monachus etpraepositus; quo supplicante, Ludovicus puer dédit Deo et sanctis confessonbus, abbati ac monacnis, in Isarâ, subtus sanctum Germanum, unam aquae aream ad gurgustium piscium faciendum , istis audientibus : Philippo de Insula , Roberto de Bucumvillerîo , Meingoto de Miliduno, Alberico Ternello de Pissiaco , Milone Falconario, Hugone de Glinchemora.
Autre donation du prince Louis à Tabbaye de Saint-Martin de Pontoise (1099-1100).
Domnus Theobaldus abbas ivit ad domnum Ludovicam, in domam Galterii Tirelli. Et dédit ei Ludovicus quidauid habebat in terra jaxta Galceiam, idest omnes consuetudines, audientibus et yidentibus bis : I>ro* gone , filio Valonis , Radulpho Delicato , Roberto Calyo , Vasone de Peînsiaco, Garino Bubone, Guidone Sihranectensi » etc.
Ive de Chartres approuve le décret rendu par Philippe I*' et son fils Louis, touchant l'expulsion des moines et la réintégration des chanoines de Notre-Dame de Poissi (16 août 1100).
In nomine Patris et Filii et Spiritus sâncti, amen. Notum esse volumus cunctîs sanctae Ecclesix fidelibus, tam praesentibus quam futuris , quod ego Yvo, Carnotensis tumilis episcopus, assensu filii nostri Odonis arenidiaconi et optimatum nostrorum et venerabilis Francorum régis et filii sui Ludovici, institutum et laudabile decretum de ecclesia Pissiacensi, videlicet de justa expulsione monachorum et laudabili restitutione canonicorum , landanins , volumus et confirmamus. Hujus vero nostrae confirmationis et regii însti* tuti déstructures authoritate Dei et nostra excommunicamus. Ut autem haec carta firma et stabilis per succedentia tempora maneat , manu propria fir* mavi eam et manibus procerum nostrorum firmandam tradidi. S. Yvonis episcopi. S. Odonis archidiaconi. S. Emaudi decani et Hilduini cantorîs. S. Lerani subdecani. S. Goslini, praepositi. S. Guillelmi archidiaconi. S. Guarini succentoris. S. Milonis arenidiaconi. S. Helduini praepositi. S. Fulconis archidiaconi. S. Anselmi praepositi. S. Symonis arenidiaconi. S. Rambaudi canonici. S. Hilberti de Gurzeis. Data a Vulgrino cancellario, XVII kal. septembris, régnante Philippo rege Francorum, anno ab incarnatione domini MC. indictione VIII.
Le prince Louis confirme, avec son père, une donation d'Hervé de la Ferté-Avrain à Tabbaye de Mici (1101).
In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego Herveus qui beneficiam domini mei Francorum régis Philippi , per concessionem seu largitionem ejusdem, divina permissione videre, possidere, quod et deditione predecessoris mei , videlicet Buchardi , legitimo etiam hereditatis jure , et quodam modo cognationis vinculo, per ilfius filiam quam, ipso dante, in matrimonîo mihi copulare festino, intercedente , habeo, in presentia domini mei prefati régis et optimatum ejus , tam presentibus quam futuris palam esse desidero quandam consuetudinem , id est pastus duos, quos praedicti Buchardi servientes a monachis beati Maximini, in duabus ejusdem saneti festivitatibus rapaciter exigebant et quos idem Buchardus , pro animabus predecessorum suorum , sua quoque et parentum sive successorum suorum, adjectis etiam ex propria lar^itate elemosynarum muneribus, supradictis monachis per manus domni Roberti abbatis pro Deo perdonavit;
CHOIX DB TEXTES INÉDITS 33i
unde et ipse scripturam aHara fieri precepit, quam propria roboratam manu mki quoque ad firmandum contradidit; eandem mb Goiisuetii4îiiem, id e8t, predi€tos pastus , quascumque adjeci elemosinas , ea que conce^sa fuerant benignitate concessisse , duos videlicet servoe Er&utfum et Amaldum. Idem preterea Buchardus redîbîtionem quandam, que pascuale vocatur, quod ex eorum et suorum hominum ovibus exiçebatur , cum toto adtractu qui in ovilibus est , jam prefatis monachis redonavit , libéra eis concedens pasturalia, tam silvatica quam herbatica, eo videlicet tenore, ut sicttt predicta consuetudo ad ejus usus accipiebatur, ad eorum usus simi* liter capiatur. Quia vero ejus servientes predictis monacbis semel injuriam intulerant , pro illata injuria ipsos eisdem monachis decem solidos eraendare coegit, audientibus et yidentibus tam militibus quam senrientibus suis, et Hberam pasturam siWe, sîcut et fiebat, ovibus illorum concessit et non solum illorum, sed et hominum eorum pascuale donantium. Et quoniam a prediecessoribus suis très cotidie (juadrigas in suis nemoribus de bosco mortuo ad opus coquine sive pistrini et deraosine, iidem monachi possidebant , hoc ille cupiens majorare, quartam quoque de vivo bosco perpetualiter concessit. Adjecit edam ut capicerius, ad usus monasterii, et elemosinarius ad U3us elemosine, de eodem bosco vivo et mortuo, quantumcunque opus haberent, acciperent. Hec autera ut concessa et donata a predicto Buchardo sunt, in presentia eîusdera et militum seu servonun suorum , meis quoque militibus de Firmitate astantibus concessi, et cum illo firmavi, ita quoque nunc, per manum domni Christiani modo abbatis , coram predicto domino meo Francorum rege Philippo et curia présente, laudo, volo, concedo et roboro, et domino meo régi ad laudandum, volendum, concedendum et roborandum contrado. Ego vero rex Francorum Philippus Dei gratia et Ludovicus ejus filius hanc presentem hujuscemodi largitionis cartulam manu nostra et nostri nominis karactere et sigillo nostro firmando corroboravimus et corroborando firmavimus. Actum Miciaco, anno incarnati Verbi MCI, anno vero regni nostri XUII.
Louis YI annule les aliénations faites par les abbés dç Fleuri au profit du maire et des habitants de Saint^Benoît-sur-Loire (1109).
In nomine sanctissiraae et individuae Trinitatis, amen, Ludovicus Dei gratia Francorum rex. Quoniam cuncta quae mundo fiunt vel fere vel penitus ex levitate mundana ad nichilum deduci cognoscuntur, dignum ac satîs utile ducimus, ut ea saltem, quae nobis ipsis apud Deum thesaurisamus, ne penitus irrita fiant, literarum mémorise perpetualiter commendemus. Universis igitur sanctae Dei Ecclesiae cultonbus, tara posteris quam et praesentibus, notum fieri volumus ac certum haberi quia Boso, tune temporis venerabilis abbas Floriacensis, cum tota congregatione sibi commissa, adiit praçaentiam nostram, querinioniam cum fratribus faciens, quod ipsius praedecessores abbates bona sanctae Floriacensis Ecclesiae quibusdam ejusdem loci hominibus, quasi pro fedo distribuerant : annonam videlicet pro ift^stiyi$, nummos pro solidatjs dantes , census domorum ac vinearum , et
332 ANNALES DE LA VIE DE LOUIS Vl
captionem vini eis rémittentes; burgenses etiam dominicos ecclesiae in ^annide, et abs^ue assensu capituli, praefatis hominibus tribuentes, redditus villae, telonium videlicet, pedagium et audientias eis venundantes, talique modo bona ecclesiae dissipantes ut jam confratres inibi Deo famulantes cum clientulis suis vix, unde sustentarentur , haberent. Gonquesti sunt etiam super majore ejusdem villae, qui malas consuetudines eis immittebat, servientes eorum et majores ceterarum villarum sibi fide et hominio subjugabat, asinos etiam, qui annonas amolendinis monachonim distraherent, et suis inferrent, per totam villam dirigebat. Gonquesti sunt qooipie de fratre majoris qui eorum prata , et censum quanimdam vinearuxn , cum consuetudine vini, eis invitis, tenebat. Gonquesti sunt etiam de Ansello clerico qui eorum très parochiales ecclesias emerat, et simoniace tenebat. Super ils omnibus postulaverunt nos praedictus abbas et sui monachi at eis consuleremus , et per regale praeceptum eorum abbatiam ita ordînaremus, ut in ea Deo servire valerent. Quorum petitionibus condescendentes, cum consilio optimatum nostrorum, decrevimus, et regali praecepto in plenario capitulo confirmavimus quatenus ecclesias, (fux injuste et simoniace venditae erant, abbas acciperet et, pro jure sancti Benedicti eas possideret. Exegimus praeterea a fratre majoris, Pagano nominato, f]^uatenus prata et censum vinearum , et captionem vini domino suo abbati cum feodis familiae reddat, et hoc regali praecepto instruimus. Exegimus quoque a majore ut asinos a molendinis removeret, servientes et majores a vinculo fidei et hominii liberos perpetualiter dimitteret, abbati et monachis, sicut dominis suis fideliter per omnia deserviret, et hoc regali praecepto confirmavimus. Praecepimus autem abbati, regia authoritate, ut mestivas et solidatas atque festivitatum consuetudines , necnon et censum domorum et vinearum, cum captione vini et cetera omnia quaeabsque consilio capituli et regio consensu data aut venundata sunt, ad usus Ecclesiae retorqueat. Et hoc prohibemus ne ulterius, vel ipse vel posteri sui abbates, taies solidarios habeant vel constituant. Yolumus etiam notum fieri quia majorem et fratrem ejus, cum tota proie matris eorum, nostri juris esse proclamabamus ; pro amore autem Dei et anima patris nostri , eos ab ipsa proclamatione et calumnia absolutos Sancto Benedicto et ipsius monacnis concessimus habendos, retenta tantummodo majoris filia, quam etiam continuo manumisimus, tali videlicet tenore, ut si iilius majoris absque legitimo haerede mortuus fuerit, et praedicta filia majoris in majoratu patris haereditario jure redire voluerit, cum suo marito lege sui patris sanctus Benedictus eam possideat. Actam Floriaco publiée in capitulo, anno incarnationis Dominicae MGIX, anno vet*o consecrationis nostrae I. S. Anselli tune dapiferi nostri. S. Willelmi ipsius fratris. S. Frogerii Gatah' anensis. S. Wuidonis de Tri. S. Herluini. S. Bartholomaei. S. Nivardi de Pissiaco. Stephanus cancellarius relegendo subscripsit.
Convention conclue par Aimon II, seigneur de Bourbon, avec Louis VI et le prieur de Saint-Pourçain (1108-1109).
Cunctis sanctae Dei ecclesiae fîliis , presentibus et futuris , banc paginam
legentibus vel audientibus, volumus notificari sacramentum quod régi Francorum Lodovico et monachis Sancti Porciani fecit Haimo Burbonensis dominus et uxor ejus et filius ejus Archîmbaudus, super abbatia Sancti Porciani et rébus ad eamdem pertinentibus abbatiam. Supradictus Haimo, per manum régis Lodovici , Franconi tune temporis priori existenti ipsius ecclesiae et monachis juravit quod, in predieti sancti villa, nihil caperetnec in rébus ipsius ecclesiae regalibus, nec aliquis homo per suum mandatum. Quod si evenerit ut per suos ministros, eo nesciente, fiât, intra unum mensem quo prior ipsius ecclesiae vel nuntîus ipsius eum ex hoc admonuerit , quod captum fuerit, reddet vel reddi faciet Haymo aut aequivalens. Et hoc idem juravit ejus uxor et filius. ejus Archimbaudus , unusquisque pro se, in perpetuo fideliter tenendum , ad utilitatem régis et ecclesiae, sine malo ingenio. At si ipse in denominati Sancti rébus quamlibet consuetudinem habere voluerit, curiam régis adeat et <]^uantum justo judicio sibi concessum fuerit, in eadem curia tantum accipiat, ita ut reliqua sicubi juravit in perpetuum teneat. Et ex hoc dédit obsides illos quorum nomina hic intitulantur : Giraudum de Partiniaco, Niceforum Bladinum de Cantella, Galitanum , Odonem de Porta de Blot , Aambaudum de Germiniaco , Bernardum vicarium de Velpolio, Umbertum Toia, Bernardum de Donolio, Katardum Coral, Gonstantinum de Ericum, Giraudum Sapiolum, Archimbaudum de Marse et unumquemque de istis pro quingentis solidis ; et Bernardum de Bociaco pro CGC. solidis; Aymonem, dapiferum de Burbone, pro CGC. sol.; Willelmum dapiferum de Molendinis pro CGC. sol. ; Guidonem de Balanava pro CCCC. sol. ; Stephanum Pinguem pro CC. solid.; Bernardum de Bam pro CC. sol. ; Raymondum de Colemdum pro CGC. ; Haymonem de Breures pro G. sol. ; Stephanum de Linerac pro CC. solid. ; Bernardum Belonio juvenem pro CC. solid.; Umbaudum vicarium de Murât pro CGC. sol.; Umbaudum de Germiniaco pro CGC. sol.; Umbaldum de Quercu pro G.; Galfridum Glavellum pro CGC. Et hi omnes juraverunt quod si Aymo de Burbone vel uxor ejus vel filius se super hac re perjuraverint, intra XIIII dies <juibus quisque obses, quolibetmodo sciverit, in villam Sancti Porciani, sicuti capti , intrabunt et inde non exient nec inde se supportari facient, nisi régis vel ejus cui ipse jusserit absolutione, donec quod juraverint reddant.
Lettre de Louis VI à Barthélemi de Breteuil (vers 1110).
Ludovicus , Dei gratia Francorum rex, Bartholomeo de Britolio salutem. Inter te et dominum Willelmum, abbatem Beccensem, de querela que inter vos erat, dies cause fuit terminata apud Belvacum per nostram justiciam , tali pacto ut si oporteret contramandari causam illam , tu abbati contramandares per domnum Grimoldum monachum , antequam exiret de Normannia pro isto negocio. Abbas Belvacum venit in quadam dominica pridie ante Gœnam, ubi tu cum abbate locutus fuisti; et cum tue voluntati nollet consentire, ab eo recedens ilico per quemdam terminum contramandasti ei causam non convenienter, nec sicut ante nos et per nos statutum fuit. Presentavit autem se abbas in causam, ante nostram justiciam; verum
cam tu non affaisses, nec te presentares, visum est omnibas qui afiTiiervnC et nobis, quia abbas disratiocinaret suam querelam erga tuam personam. Precepimus ergo ut Beccensis ecclesia et abbas teneat et possideat terram et mansionem unde fuit querela.
Louis VI abandonne au chapitre de Sainte-Croix d'Orléans des serfs qu'il revendiquait (1114).
In nomine sancte et individue Trinitatis, ego Ludovicus, Deî g^atia Francorum rex. Notum fieri volo tam presentium quam fiiturorum prudentie quia adierunt celsitudinem nostram quidam homines nostri , in aurem nobis mittentes quatinus quosdam homines in terra sancte Grucis manentes et quos canonici in suos senros tenebant , ut nostros serves clamaremus et requireremus, quod ita et fecimus, approbare scilicet volentes quemdam Seguinum nomine et alium nomine Giraldum in serves nostros, unum quia de ancilla nostra, alium quia de servo nostro natus fuisset. Quod cum, prout competens et necessarium esset, probari non posset, quîdquîd in eis clamabamus , totum ecclesie Sancte Grucis , pro anima patris nostri bone memorie Philippi refis, antecessorumque nostrorum, pro nostra etiam anima, donavimus, quietum et liberum ciamavimus, concedentes eos jure perpetuo Sancte Grucis serves , omnesque qui ex eis nati sunt sîve nascentur, filios sive filias. Eorum autem qui jam nati erant bec sunt nomina. Filii Giraldi, Olricus et Raimbaudus; fili» ejus, Hermengardis et Maria. Partiti etiam sumus et filios et filias Landrici fabri ad nostram partem, u;corem Rainaudi et Ducardum fratrem suum accipientes, sororem autem aliam Âremburgim nomine et alium fratrem Hubertum scilicet Groslinum, Sancte Gruci dimittentes. Quod ut inviolatum permaneat, sigillé corroberari nostro precepimus. Fuerunt ex nostra parte : Anselmus dapifer, Arluinus, Barthelomeus , Ingelbaudus, Hugo griarius, Paganus filius Garini , Paganus frater episcepi , Gaudinus , Godefridus praeposicus, Radulfus de Puncte, Gumbertus de Artenaie, Grimaldus home dapiferi, Petrus filius Danielis. Ex canonicerum parte : Stephanus decanus et régis cancellarius , Seguinus cantor, Wlgrinus archidiaconus, Fulcherius archipresbyter, Philippus Sancti Aniani subdecanus, Jacobus frater ejus, Paganus de Vitriaco, Drego, Petrus archipresbyter. Laici : Arrianus, Jordanus, Raimbaudus, Aicherus, Hugo de Scalis, Josfridns de Talpinosi, Rotbertus de Prevencheria, Durandus de Morete. Actum, mense aprili , Aurelianis publiée , in capitule Sancte Grucis , régnante Ludevico rege anne VI.
Privilège pour les habitants de Sceaux en Gàtinais, sujets de l'abbaye de Saint-Maur (1119).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen. Utile ac pernecessarium est unicuique nestrum ex bis que in hoc mundo sunt sibi ad tempus
a Deo collata, propter Omnipotentis honorificentiam, ecclesias in béate Dei Genitricis honore et memoria et beatorum apostolorum Pétri et Pauli ceterorumque sanctorum late per orbem constructas muneribus locupletare. Pre ceteris itaque, post gloriosam Dei Genitricem, dignius beatum Petrum apostolum quoniam optimis donis debemus placare, et ipsius ecclesias , qui post Deum ligandi atque solvendi plenam peccaminum in Ghristo Ihesu optinêt potestatem, divitiis honorifice ditare. Idcirco ego Ludovicus , Dei gratia Francorum rex , pro salute et remedio anime nostre, concedente et annuente Adélaïde résina, uxore nostra, ecclesie beati Pétri Fossatensis atque monachis inibi Deo famulantibus , quamdam talliam quam exigebamus et accipiebamus in villa, que Seuga appellatur, in pago videlicet Wastinensi, ex toto dimittimus atque eidem ecclesie imperpetuum habendam concedimus. Concedimus etiam atque firmamus ne in aliqua villarum eidem ecclesie vel nos vel ministri vel successores nostri tallias aliquas ulterius accipiant vel exigere présumant. Hoc autem ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus, ne possit a posteris infringi, sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus. Et insuper addimus ut nemo nostrum hospitem abbatis placitet, nisi in ejus curia. Actum Parisius publice, anno incarnati Yerbi MCXVIIII, regni nostri undecîmo, Adélaidis regine V*.
Privilège en faveur du prieuré et des habitants de Saint-Laurent des Orgerils, à Orléans (1119).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen. Quoniam, scriptura testante divina, honor régis judicium diligit; quod judicium ita intelligimus, ut bona discernamus a malis et mala devitemus, bona vero sectemur, consequens est et valde congruum ut hujus censura judicii, et prius in nobis ipsisacpostmodum in aliis, conservetur a nobis, quatinus et malefacientes a suis improbitatibus regia auctoritate reprimi et benefacientes in suis bonis voluntatibus regia munificentia debeant adjuvari. Quapropter noverit fidelium, tam presentium quam futurorum, devotio quoniam eço Ludovicus, Dei gracia Francorum rex, voluntati et peticioni domni Odonis prioris ecclesie Sancte Marie de Karitate, quam specialiter diligo, obtemperans, donum quod eidem Sancte Marie de Karitate, tempore patris nostri fiaictum est, quodque idem pater noster laudasse et confirmasse cognoscitur, de monasterio videlicet beatissimi martyris Laurentii, quod Aurelianis juxta Ligerim situm est, cum omnibus que jam eidem loco data sunt vel deinceps dabuntur, nos quoque laudamus et confirmamus, <]^uatinus a nuUa seu presentium seu futurorum persona, bec regalia violari valeant instituta. Preterea autem omnibus in burgo Sancti Laurencii quantumcumque dilatando et amplificando se extenderit , commanentibus , excepta dumtaxat strata publica , banc habere in eternum libertatem concedimus, ut nuUus nobis in re^no succedens, immo nullus humanitatis artatus in terris , cujuslibet conditionis vel exactionis aut illius etiam consuetudinis que vicaria dicitur, eos audeat molestare jugo , set omnes consuetudines et justicias, atque omnia forisfacta, a minimo usque ad maximum
nullus omnino alîus , nisi fratres ibidem consistentes , accipiant et proprii eorum juris sit omnia talia accipere, emendare atque disponere. jProvidentes etiam quieti et paci eorum, constituimus atque precipimus ut si idem fratres, de domibus burgi sui, alicui homini censum debent, quando census ille de cujuslibet manu, ut assolet, in alterius manum veaerit, vel si forte contigerit ut idem census ab aliquo superiore domino, per quamlibet occasionem, requisitus fuerit vel occupatus, nicbil amphus omnino exigatur, nichil reddatur, nisi plani census summa, que priori domino antea reddi consueverat. Villam quoque, Gometum nomine, (juain pater noster, cum suis habitatoribus eadem libertate donatis supradictis fratribus impendit, quam nimirum de proprio regali jure esse constat, excepta silva, nos quoque impendimus; de silva etiam quantum sibi suisque in eadem villa habitantibus opus fuerit, in omnes usus concedimus. Ut autem hoc memorie firmiter traderetur, scripto commendavimus et si^illi nostri auctoritate et manus nostre impressione corroboravimus. Actum publice Âurelianis , anno incamati Verbi millesimo GXYIIII , regni nostri XI, adstantibus in palatio nostro [bis qujorum cum sifi^nis subtitulata sunt nomina. S. Willelmi dapiferi. S. Gisleberti buticularii. S. [Hujgponis constabularii. S. Widonis camerarii. Huic etiam interfuerunt Hu^o de Rua nova, Paganus filius Warini, Hugo griarius, Gaudo, Herluinus. Data per manum Stephani cancellarii.
Privilège en faveur de la villa de Boui, appartenant au prieure de Saint-Martin de Bourges (1127).
In Christi nomine, ego Ludovicus, Dei gratia rex Francorum. Notum fieri volo cunctis fidelibus , tam futuris quam et instantibus , quod villam Beati Martini de Campis, Bituricensis monasterii, que Boiacus appellatur, liberam prorsus et quietam ab omnibus consuetudinibus in perpetuum esse concedimus; excepto quod si consuetudinarii bomines nostri. illuc perrexerint et remanserint, consuetudines nostras in eis accipiemus. Quod ne valeat oblivione deleri , scripto commendavimus et, ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri actoritate et nominis nostri karactere subternrmavimus. Actum Bituricis publice, anno incamati Verbi MCXXVII, regni nostri XX. Âstantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Stephani dapiferi. Signum Gisleberti buticularii. Signum Hugonis constabularii. Signum Alberici chamerarii (monogr.). Data per manum Stephani cancellarii.
Lettre de Louis VI à Paien Pépin (1129).
Ludovicus , Dei gratia Francorum rex , Pagano Pipino salutem et graciambonam. Quum mihi et meis et etiam Remensi archiepiscopo, Rainsudo, strenue ac fideliter servivisti, ejusdem archiepiscopi petitionibus ac tuae annuentes, tibi successoribusque tuîs concedimus ac regina karissima
filiusque noster Philippus, nuperrime in re^em unctus, ut ostlum hactenus in muro civitatis, beneficio felicis memorie Radulfi ac predicti Rainaldi archiepiscoporum obtînuistî , deinceps libère et quiète obtineas , tam et tu quam et successores tui , ita videlicet ut a nulla persona tibi vel successoribus tuis aliqua contradictio, nullum impedimentum, nulla infestatio inferatur. Indignum est enim ut, quod a régie majestatis excellentia conceditur ac firmatur, a quolibet infirmetur vel qualibet occasione disturbetur. Actum Remis, anno incarnati Verbi MGXXIX.
Partage des produits de la commune de Bruyères-sous-Laon et de Vorges entre Louis YI, Barthélemi, évéque de Laon, et Clairembaud du Marché (20 avril 1129).
In nomine sanctQ et individuQ Trinitatis, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex. Quia, human^ fragilitatis invalescente defectu, et vita brevis et memoria îabilis est, expedit literis mandari ea quQ utilitas exigit diuturniore memoria retineri. Notum igitur esse volumus, tam presentibus ^uam futuris, quia de viginti libris bouQ monetQ quas, pro pace a nobis eis instituta , hommes de Brueriis et de Vorgia se nobis per sinmlos annos persolvere pepigerunt, terciam partem nobis retinuimus, terciam quoque Bartholomeo episcopo et successoribus suis et terciam Glarembaldo et heredibus suis concessimus. Similiter et de placitis sive talliis quQ, vel ad presens, ab hominibus qui in terris tallias debentibus manent persolvuntur, vel ab illis persolventur, qui in hanc pacem venient et in terris tallias debentibus m^nebunt, terciam partem nobis vendicamus et terciam episcopo et terciam Glarembaldo annuimus. Porro si quaalia incrementa et commoda in eadem pace accreverint, inter nos et episcopum equaliter dividantur. Preterea, pro remedio animQ nostrQ, atque pro anima patris nostri et omnium predecessorum nostrorum , concessimus Bartolomeo episcopo , ut de bis quQ ex bac pace in partem suam cèdent canonicis Laudunensis ecclesie, centum solidos Proveniensis monetQ, inperpetuam elemosinam daret; et Beatrici, cognatQ suq, uxori videlicet Clarenbaldi et filio ejus, pro amore ipsius episcopi , dotalicium jus in Brueriis et Gharaco firmamus , sicut ei et filio ejus, ego et filius noster Philippus rex consecratus, in manum reddimus. Quod ut firma stabilitate vigeret, hoc precepto firmari et testium subscriptione et sigilli nostri impressione roborari precepimus. Signum Ludovici régis. S, Âdelaidis regin^. S. Philippi filii eorum, régis consecrati. S. Radulfi comitis Viromannensis. S. Ludovici butellarii. S. Huçonis conestabuli. S. Albrici camerarii. Data Lauduni per manum Simonis cancellarii, XII kalendas Maii.
Affranchissement de serfs et de serves du pays laonnais (1129).
Ego Ludovicus , Dei gracia rex Francorum , omnibus , tam presentibus quam futuris , notum fieri volumus quod homines isti sive mulieres , quo-
A. LocHAins. — Annales d§ Loui$ VI. 23
rum nomina subscribuntur, liberi servientes nostri suntetlicentur ad clericatum sive miliciam et ad communionem, sine contradictione, possunt assumi. Ideoque, ne alicui vel in ipsis vel in res eorum roanum mittere liceat, quoniara sub protectione regia sunt, imperii nostri auctori ta te prohibemus. Masculi vero, exceptis clericis, militibus aut in communione roanentibus,nisi morbovel senio graventur, expediciones nostras bannales debent, si submoniti fiunt, et si necesse fuerit, régie turris, ad expensas nostras, custodiam, que intra Laudunum si ta est. Hec vero sunt nomina eorum : Rocia et duo filii ejus, Haymo et Bernardus et due filie ejusdem Helvidis et Hyberga, omnesque iilii et filie eorum quos jam babuerant, vel qui in postmodum de eorum sanguine procreandi sunt ; similiter due sorores supradicte Rocie, Emelina et Berta et omnis eorum generacio ; altéra quoque Rocia, mater Rainaldi, et cum ipsa Rainaldus Mardus, frater ejus, et sorores ejus; Haymon quoque de Lanericort; Iniorcasoror illîus, similiter Mascia, Robertus quoque et Aroldus et Frodo de Sarni, Bertha, filia Berte de Molincbat, Martinus de Grespi, Gilerius et due sorores ejus, Emelina et Rocia; Roial, filius Asceline, Algrinus et soror ejus Richeldis. Hii omnes cum suis generacionibus libertatis bujus sunt participes. Quod ut firmum sit, sigilli nostri auctoritate, nominis quoque caractère firmavimus, astantibus in palatio nostro quorum nomina et signa sunt hec. S. Phlippi filii nostri. ipso anno in reçem coronati. S. Ludovici buticularii. iS. Hugonisconstabularii. S. Albrici camerarii?Dapiferonullo. Anno domini M.C JCXIX, regni autem nostri XXI. Datum per manum Symonis cancellarii.
Confirmation d'affranchissement (1129).
In nomine sanctœ et individuîB Trinitatis. Ego Lodovicus, Dei gratia Francorum rex, omnibus tam praesentibus quam futuris notum fierî volumus quatinus eam libertatem , quam Johannes Âurelianensis episcopus Gllse et heredibus ejus, quoniam homini Beati Pétri Puellaris nupserat, fecit et concessit, pro remedio animae nostrae et antecessorum nostrorum, concedente Philippo filio nostro, eodem anno in regem coronato, eisdem concedimus. Quod ne, per succedentia tempora , oblivione possit deleri aut a posteris nostris infirmari , scripto commendavimus et sigilli nostri authoritate nominisque caractère firmavimus. Astantibus in palatio nostro quorum nomina et signa subtitulata habentur. S. Philippi, filii nostri. S. Ludovici buticularii. S. Hugonis constabularii. S. Alberici camerarii. Dapifero nullo. Anno incarnati Verbi MGXXIX, regni autem nostri XXI. Data per manum [monogr.) Simonis cancellarii.
Concession de foire au chapitre de Saint-Etienne de Dreux (1120-1129).
Quoniam, inter cetera temporalia generationi et corruptioni subjacentia, homo videtur a nobis res fluxa et fragilissima, inde rationabiliter a minori
conjicimus opéra ejus frequentîus perire, quippe que videmus de die in dîem, per temporis inconstanciam, ad nichilum devenire. Unde nos, incommoditatî inservientes, quedam humana opéra memorîe commendare decernimus scripte cedule notitia. Igitur Lodovicus, Dei gratia Francorum rex, notum fierî volo omnibus, tam clericis quam laicis, tam presentibus quam futuris, quod ego zelo memorie Dominice et caritatis ductus, ecclesie et canonicis Sancti Stephani Drocensis do et concedo , concedente uxore mea Adelicia et filio meo Philippo, feriam quamdam quam per sex dies, videlicet ab ipso principio diei lune, usque ad prrncipium noctis qua discedente lux dominica oritur, duret. Et certum tempus in quo pretaxatam feriam statuant , pro voluntate sua eligant , et ad easdem consuetudines , que tenentur in feria Aurelianis que est in meftse martio; eo scilicet tenore, quod ego habeam predicte ferie reddituum medietatem. De ministris autem predicte ferie, sic concedo et instituo. Concedo equidem quod tempore predicte ferie appropinquante, biduo vel triduo ante inicium ferie, prepositus et servientes mei in capitulum sancti Stephani veniant et ibidem canonici inpresentiarum ministros, quos ipsi canonici velint, ferie preficiant, qui electi a canonicis et instituti, michi et canonicis, in ipso capitulo, fidelitatem jurent et faciant. Districto etiam omnibus hominibus meis injungo et precipio, ne alicui venienti vel recedenti a feria noceant vel disturbare présumant, et idem precamur amicos nostros. Quicumque enim alicui feriantium malefaceret, et rectam ^^ic, p. regiam) majestatem offenderet.
Rex in perpetuum vivat, regnoque fruatur; Munere qui tali Sanctum Stephanum veneratur, Obtentu cujus sibi lux, sibi pax tribuatur. Amen.
Donation de Louis VI , de la reine Adélaïde et de leurs fils à l'Hôpital de Saint-Jean de Jérusalem (1131).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen, Philippus, Dei gratia Francorum rex. Noverint universi présentes pari ter et futuri nos inspexisse cartam Ludovici , quondam régis Francorum , sub bac forma.
In nomine Domini Ihesu Christi, ego Ludovicus, gracia Dei Francorum rex, et Adalaidis eadem gracia ejusdem regni regina, etfilius noster Ludovicus, in anno quo fuit rex creatus, et alii infantes nostri Henricus et Robertus nos simul in unum donamus Deo et sancto Johanni Baptiste et sancto Hospitali de lerosolymis et fratribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, in archiepiscopatu Senonensi, ecclesiam Sancti Martini de Tellis et quatuor arpennos de terra, juxta ipsam ecclesiam, et donamus similiter favrum quem habemus in foresta de Ota et duodecim carrucatas de terra cum pascuis et fenis et nemoribus que fuerint necessaria hominibus qui manserint in ipsa terra. Donamus iterum eidem sancto Hospitali molendinum quem habemus in Tellis , apud Fossamoram et Bernardum molnerium et infantes ejus et terram ad faciendas domos ubi maneat ipse
340 ANNALES DE La vie de louis vl
molnerius, et unum arpentum de terra ad faciendum ortum, ante ipsum raolendinum. Hanc donatîonem facimus Deo et jamdicto Hospitali, liberam et quietam, sicut nos eam liberam habemus, pro salute animarum nostrarum et pro animabus patrum et matrura nostrarum, et pro anima Philippî filii nostri. Anno M. C. XXXIII ab incarnacione Domini, anno XXIII regui meî, anno I regni Ludovici filii nostri, in manu Raimundi de Palatio, servi Hospitalis lerosolymitani et Frederici et Bernardi de Palatio et Odonis de Locio, ad utilitatem omnium aliorum fratrum. Presentibus comité Radulpho de Perrona et Ludovic© pincema et Hugone constabulario et Hugone camerario et Hugone preposito Senonensi et Fulcone decano. Datum in domo sanctimonialium de Galmontes, per manum Simonis cancellarii. Siffnum régis (monogr.).
lit autem premissa perpétue stabilitatis robur obtineant, presentem cartam sigilli nostri auctoritate et regii nominis karactere inferiu^ annota to confirmamus. Actum apud Sanctum Germanum in Laya, anno donainice incarnationis MCG octavo decimo , regni vero nostri quadragesimo , astantibus in palatio nostro quorum nomma supposita sunt et signa. Dapifero nullo. Signum Guidonis buticularii. S. Bartholomei camerariî. S. Matbei constabularii. Data vacante (monogr.) cancellaria.
La Cour du roi reconnaît aux hommes de quelques seigneurs du Laonnais le droit de s'attacher à une domination étrangère (23 octobre 1132).
In nomine sancte et individue Trinitatis. Régis potestatis ofBcîum nos admonet et compellit ut, quidquid per auctoritatis nostrorum antecessorum institutionem cognovimus, hoctempore nostro firmum tenere decernamus. Ego Ludovicus, Francorum rex, quod comperire potui veraciter ab antecessoribus meis confirmatum esse, hoc etiam tempore nostro sancire disposui. Gontigit me venire Laudunum et, si qua ibi adversa et inter se contraria videbantur, illa sedata et pacificata studui reddere. Relatum est michi quod domini et principes mansos tenentes homines de mansis mutabihbus suos esse volebant et nunquam a se recessuros et nulli alii se conjuncturos. Domini vero principales, quorum mentio facta est, mansos tenentes tune temporis, ad hoc laborabant, ut prius diximus, et meliorari partem nitebantur ut quotquot quisque haberet, eos ut suos teneret de mansis mutabilibus. Dominorum nomina mansos tenentium bec sunt : Drogo, abbas sancti Johannis, Robertus de Monteacuto, Odo de Abbatia, Glarembaldus de Foro, Bauduinus de Gonessia. Et ad hoc me promovere volebant ut sua jura meliora facerent, dicentes homines de mansis mutabilibus institutiones non congruas tenere, scilicet capîtalia trium obolorum bone monete per annum domino suo reddere in festo sancti Remigii, et postea alii domino pro velle suo se reddere. Audiens itaque eorum petitiones, non consensi volontati eorum; immo vero investigans cognovi aliter non removere bonum esse. Homines etenim, de quibus querela talis facta est, vociférantes ad me dixerunt se ab antecessoribus nostris bec jura tenuisse,
seque paratos esse le^itimo testimonio comprobare. Nolens utique antecessorum nostrorum mstituta depravare , diem determinavî eis apud Silvanectum. Ad diem vero determinatum venientes, firma lege probaverunt veras tenuisse institutiones. In illa vero rei comprobatione et veritatis confirmatione , supradicti domîni mansos tenentes affuerunt ; comprobatores et legîs illius afiBrmatores taies fuerunt : Leonius Major, Nicholaus de Brueriis, Livardus decanus, Nicholaus de Characo, Gerardus de Vorgia. Nos autem eorundem hominum justitiam recognoscentes, ejusdem consuetudinis absolutionem eis bénigne concessîmus et auctoritate regia confirmavimus. Et ut in posterum hoc ratum et inconcussum permaneat, scripto commendari, sigilli nostri auctoritate muniri nostrique nomînis subtus scripto caractère corroborari precepimus. Actum Silvanectis, anno M. C. XXXII, decimo kalendas novembris, astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. S. Bartholomei Laudunensis episcopi. S. Radulphi Viromandensis comîtis, dapiferi nostri. S. Ludovici buticularii. S. Alberti Davolt. S. Theoderici Galerani. S. Ernulfi clerici. S« Bliardi cantoris. Data per manum Augrini cancellarii.
Règlement concernant les offices de trésorier, prévôt et hôtelier de Saint- Jean de Laon (1134).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, notum fierî volumus tam futuris quam instantibus quod ecclesie béate Marie et beati Johannis Laudunensis abbatie concedimus et auctoritate regia precipimus ut, postdecessum Blihardi thesaurarii, Guidonis prepositi etBernardi, qui personatum et beneficium hospitarîe a loci ipsius abbate tenet, alicui persone, nisi monacho, neque thesauraria, neque prepositura, neque prefatus hospitarie personatus aut beneficium donetur. Hoc autem facimus assensu abbatis et capituli. Quod ne valeat oblivione deleri , scripto commendari precepimus et ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karactere subterfîrmavimus. Actum publiée apud Moretum, anno incarnati Verbi MGXXXIV, regni nostri XXVII. Adstantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. S. Radulphi Viromandorum comitis, dapiferi nostri. S. Guillelmi buticularii. S^ Hugonis camerarii. Datum per manum Stephani cancellarii.
Privilège pour les habitants de Torfou (1108-1134).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, notum fieri volo cunctis fidelibus, tam futuris quam et instantibus, quod hominibus qui in nemore, quod Tolfolium dicitur, hospitari volunt, arpentum terre unum et alterius arpenti quartam partem tali ratione ad eos hospitandos concedimus ut unde annis singulis VI. denarios in censu et gallinas duas et avene sextaria II. nobis exsolvant. Hanc
etîam libertatem eis concedimus ut neque herbannum neque talliatam tribuant, neque in expeditionem neque in equitatum, nisi communi christianitatis submonitione» vadant neque corveiam tribuant, neque per aliquem in terra nostra justiciabuntur, nisi per eum in cujus manu eos mittemus , nec etiam Stampis. Quod ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus , et ne po'ssit a posteris infirmari , sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karactere.subterfirmavimus.
Mandement aux officiers royaux (1135).
Ludovîcus, Dei gracia Francorum rex, famulis et ministerialibus nostris salutem. Omnibus vobis notum fieri volumus quod fratribus de Cisterciîs et omnibus ejusdem ordinis abbatiis, pro amore Dei, perpetuo concessîmus ne illi sive eorum famuli, quidquid emant vel vendant in tota terra nostra, peagium, teloneum seu aliquam consuetudinem douent, nec ab eis exigatur.
Acte relatif aux hôtes du prieuré de Juvisi. Règlement de la condition des aubains (1136).
In nomine sanct^ et individu^ Trinitatis, amen, çgo Ludovicus, Dei gracia in regem Francorum sublimatus , notum fieri volumus cunctis fîde- Ubus, tam futuris quam instantibus, quod, pro remedio anime nostre et parentum nostrorum, talliam et consuetudines universas, quas in villa Givisiaci in hospitibus monachorum habebamus, domino et beato Martino et monachis ibidem Domino famulantibus in perpetuum prorsus dimisimus, tali siquidem tenore et pactione ut prior et monachi ejusdem loci, pro unoquoque hospite in predicta villa roansionem habente, nobis singulis annis in crastino festivitatis Sancti Remigii sextarium avenç 1. perpetuo persolvant. Quod si tardi aut négligentes predicto die non solverint, famuli nostri legem illam que in predicta villa est consuetudinaria , a priore et monachis si voluerint, inde accipient. Preterea nobis et heredibus nostris in predicta villa retinuimus quod si quilibet homo albanus ibi mortuvs fuerit, quicquid de rébus suis duorum aut trium legitimorum virorum testimonio pro anima sua non dederit, nobis proprium remanebit. Item si aliquis de ejusdem ville hospitibus adversus priorem et raonachos ila rebellis extiterit, ut pro eis exsequi justitiam non velit, si prior aut monachi preposito Montis Leherici clamorem inde fecerint, hospes ille a preposito nostro cogetur, ut priori et monachis justitiam exequatur. Et quicquid prior et monachi pro emendatione forisfacti illius accipient ab illo hospite, eisdem monachis et preposito nostro per médium erit commune. Preterire eciam non voluimus quod in hospitibus ejusdem ville griagium nostrum nobis retinuimus. Quod ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus et ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri actoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus. Actum Parisius publiée, annuente Ludovico filio nostro, anno incarnati Verbi M.C.
XXXVI, regni nostri XXVIIII, Ludovico filio nostro in regem sublimato anno IIII. Astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Radulli Viromandorum comitis et dapiferi nostri. S. Willelmi buticularii. S. Hugonis constabularii. S. Hugonis chamerarii. Data per manum Stephanî [monogr.) cancellarii.
