XIV. — Page m

PROCÈS - VERBAL DES DÉMARCHES FAITES PAR LE CARDINAL DE BOURBON POUR MÉNAGER UN RAPPROCHEMENT ENTRE L'UNI- VERSITÉ ET LE COLLÈGE DE CLERMONT.

In Domine Domini^ Amen. Cunctis evidenter pateat et sit notum quod anno Domini 1578, indietione sexta pontificatus Sanctissiml Domini nostri Gregorii Papee XUI, régnante christianissimo Francorum E^ Henricolll, nobis Carolo sancti Chrysogoni S. R. E. cardinali pre« •bytero, Avenionensi Legato, in nostra Sancti Germani de Pratis prope muros Parlsienscs. domo abbatiali, dict« Su» Sanctitatis oblatum fuit brève, sub data Romœ apud S. Petrum die22 augusti 1575, pontificatus pnBdicti Domini nostri anno quarto, cujus superscriptio talîs erat : Dilectis flliis Carolo Borbonio et Ludovico Guisiano, presbyteri^ cardinalibUs, ac venerabilibus fratribus Episoopis Paiisiensi, Altissiodorensl,

006 MAUMMAT,

Andegayeiisl et Ebroicansi. Ténor &Qtein erat hujoniiodi : Gregorius Papa XIII, etc. Dilecti fiUi nostri et venerabiles fratres, saluteni. Mdestum sanenobis fuit com intellexissetnus interUnWenitatem iosigoeiii Parisiensem ae presbyteros Societatii Jesu in ea commorantes, quasdam dittensiones exortas esse; quae quidem nisi brevi componantnr, nraltonim roalorom causam atTerre possent. Quare nos cupientes pro nostri officii pastoralis cura, ut adeo insignes cum pietate, tum Tîrtute personsB fratemo inter se amore et charitate vivant, sicnt omnipotentis Dei potissimum cnltus et obsequiuro maxime requirit, quo certe omnes eoraro sensus, omnes actiones ipsorum utriqoe dirigera debent, muneris nostri partes ad tollenda hujusmodi inter eos dissidia studiose interponendas duximus, quemadmodum non ignoramus regem quoque christianissimuro suam pariter opem libenter in idipsum coUalnrum. Itaque vobis omnibus oonjnnctim mandamus ut dictarum dissensionum causas cognoscere et audire velitis. Qnîbus auditis eas ut expedire videbitis sedare et componere nostro nomine procuretis. Super quo oronera vobis eam tribuimus facultatem et anctoritatem quas ad accommodandas et purificandas ac paciûcandas easdem dissensiones ac difierentjas neceèsaria (ùerit.

Datum Roms apud Sanctum Petnim die 2S augusti 1 57S, anno quarto pontificatus nostri.

Quod quidem Brève cum omni honore et reverentia débita suscipientes, omnem presbyteris Societatis Jesu in explendo mandato in dicto Brevi apostolico contente poUiciti sumus operam, accedente pnesertim dicti christianissimi régis assensu et mandate , qui rem tam piam et Christian» reipublicœ atilem sibi cordi esse non parvis indiciis démonstravit, nobisqiie ad tam pium opus procurandum, et, si fieri posset, explendum, charissimum ac venerabilem in Ghristo fratrem nostrum Guillelmum Ruzseum, Andegavensem Episcopum, dictas Suas Majestatis a confessionibus (ad quem etiam a SuaSanctitate cotijunctim nobiscom dictum Brève dirigebatur) adesse vol dit transmisitque ut gnaviter tam pio operi incumberemus. Cum quo dicto Andegavensi episoopo de bac resaepiuscollocutis, visnm est nobis tum rectori dictas Universitatis Parisiensis, nec non caeteris magistratibus ac prasclpue Theologiae et artium magistris, simul et dictis Societatis presbyteris signilicare, qaatenus ad dictarum Suae Sanctitatis et Majestatis vohintatem per me tntel< iigendam, certa die in dicta domo nostra abbatiali adesse et comparera non gravarentur. Quo loco cuor pridîe idus januarii nobis et episcopo ParisiensI, nec non magistris ioanne Valent^ de Pimpoot et Bonobieoé

dicttt Sn» Miûestatis in amplissima curia Parisiensis Parlamenti con«siliariis clericis, ac rnultis aliis, piis ac bonis viris prœsentibus con»* {Muruinent, charissiniuB in Christo frater LudoTicm Bresaeos, episcopus Meldensis, privilegiorum apostoliconim Universitatis Parisiensis con* servator, etc., et cum eo dicUe Academiie rector cffiierique magna ex part6 UniTenitatis magistratus, Facultatum Decani, nationum procuratorea et censores, concomitanlibus pluribas in Tbeologia docloribas, magistrii, etc., una, et Soeietatis presbyteri ex altéra, ytrisque paternam dtctarum Sanctitatis et Majeatatis sollicitudinem pro eorum discordia oomponenda explicavimus suasirouiique, quantum in nobis fuit, ne aibi, imo potius reipublic» christianœ, hoc prssertim periculoso terapore, deeaient, viderentque ne per eonim dissensionem quidquam ineonunodi S. R. E. caperet. In utrorumquo prœsenlia prœfati dlctie Sûcielatia presbyteri dicto rectori totiqae in ejus cœterorumque persona illi assistenliam Acaderoiœ Parisiensi , tam verbe qnam scripto, in noetra omniumque ibidem existentium prassentia snpplicaveninl suumque libellum supplicero tradiderunt dicto rectori in baec qu« sequuntur verba :

ÇBLBBERRIILE PÀMSlEnSIS ACADEMIiE RECTORI CiBTERISQUE IPSIUS MODBRA- T0RIBU8 DOMINIS SUIS OBSERVANDIS SOCn CLAROMÔirrANlS.

Guro multis abhinc annis, Domini roerito coiendi , saepe in almam hanc Academiam vestram , scientiarum omnium parentera , ut cooptaremur petierimus, quod ipsa duce hic ut alibi per universum orbem, quiète magis rsmpublicam christianfl^ juvare possemus ex Instituto nostroy neque id tamen, temporum partim injuria » partim quod non aatis eognitum fùerit quibus conditionihus id desideremus , sit nobia hactenus conceasum. Facit etiam nunc nostra in vos obserrantia et detiderium quo tenerour ut a pta matre in flllos adoptemur, ut darius de omnibus quiB desiderastis certiores vos focere inslituerimus, obni- X0qne postulemus ut a vobis admittamur , scholaslica nostra exercitia vestro calculoapprobentur, nosque ac auditores nostros amplissimorum Aoademia Facultatum privilegiorum ac honorum participes efBcere dignemini.

Ut igitur primo ab eo incipiamus quod aliàs a nobis primo loco est petitnm, ut qui etquales simusaperiamus : sumus socii GoUegii Glaromontaniy religionis clerioorum Soeietatis nominis Jesu alumni et scholastidy qui in eum flnem l|tterts operam damus eleas, ex Instituto

606 MAUKIlfAT,

a Sede Apostolica approbtto, profiteamar, ut poslquam atadia fididter abeolverimua, per professtonem in dictam religionem ingrediamor ic per uniTenam orbem proximonim salutem procureÔDUs. Quem quidem ia finem^ pot t primos duos aanos vota simplicia Deo nuocopamus, quibus idipsuin ac paiipertatem, castilatem et obedientiam promittiiDus , eamque in iis qu» ad coUegiorum ordinem spectant et {^etatem jam ab eo tempore incipimus obsenrare; quod si qui sint apud nos professi , ii tantum ut nos in dicta pielate instituant , vel ut theologism doceant, versantur. Itaque petimus ut, saWa hac religione Tîtœ dtsci** plina qu» ad finem nobis propositum est maxime neoessaria , In Academiam cooptemur ; quœ ut magis inteliigantur j dedaramus per ipsam nobis non licere ad dignitates csteraque bénéficia eoclesiastica aspirare nec ullum lucram temporale , aut mercedem imto labQribns accipere. Itaque cedimus omnibua nominationibus ac statntis privîkgiis Academi» qu» illa spectant. Cedimus etiam, licet Institoto nostro non repugnet, omnibus dignitatum seu magistratuum gradibus, titulis, ac officiiSi ut rectoratus, cancellarii, procuratoris acc»teroruin. Dedaramus eliam nobis non licere jurisprudentiam, medicinam et eam Ganonum partem qu» yersalur in foro contenlioso profiter! , sed tantum DOS theologiœ et philosopbiœ curriculum , ac bumanloreslitterasiaseï aut septem classibus docere, idque in nostro dumtaxat coUegio. Neque tamen ut a magistratibus gerendis , ita etiam ab illorum obedientia nos subtrahére Tolumus. Promittimus enim Domino rectori ac ceteris quibus reliqui obedire tenentur , omnem debitam obedientiam ; statuts quoque Universitatis ac Facultatum earum ia quas admittemor, lidta atque bonesta nos servaturos pollicemur ; omnia denique olfida atqne obsequia qu» a nobis, salva dict» vit» disciplina, erga Dominam rectorem et Universitatem prœstari poterunt officiose persolvemus. Jam vero nt msyori vincuio obserrantiœ astringamur , suroemus ut rdîqui Universitatis gradus priusquam bic litteras publice proftteamur. Quod si quis in alia aliqua Unîversitate philosophiam aut tbeologiam audierit pro more cœterorum Academiœ probandus offeretur. Intérim vero ut qui jam actu docent pro^ approbatis acroagistris babeantur petimus, solutis qu» ex Academiœ statutis erunt solvenda. Eamdem etiam eiga matrem ut eihibeant nostri auditores , quantum in nobis erit efficiemus : curabimus enim imprimis quoad persuasione poterit fieri , ut qui apud nos pbiloRophiam audiunt gradus in Universitate aocipiant, nullos etiam ad classes quaslibet admiltenaus priusquam in ipsa immatricukotur, csteroi'um quoque coUegiorum auditores post Remigialia et Pascha

PIÈCES JU8T1P1GATIV1S. 600

Aon prias admittemus, quam a suis priBceptoribas focultatem allb se conferendi scripto impetrent. Gum ad processiones D. reetoris erit eundum, procèdent ex nostris niagistri et graduât! aliqui cumaliis ejasdem grados et licentiatar»; similiter ex auditoribas nostris alîquis niimems ut in aliis coUegiis fieri solet. Si quid ampiius desideratis , si (lacet 9 signiflcate ; nos pro virill satisfaciemus.

Qu8B cum ita sint, supplices a vobispetimus, ut, pro iFestrain rempoblicam christianam ac de litteris bene znereri-cùf^ntes, cbaritate, nos Dostrosqueauditores ut filles charissimos in matris gremium^ ut dictum est, admittatis,7ieqae pro yestra sapientia permittatis/ ut qui afide. catholica sunt aversi nostras diuttus coDtentiones rideant, et e re sua esse dttcant ; quinimo concedatis, quod omnes boni optant^ ut contra eonim nefàrios conatas, pro religionis reique pubiicœ cbristianœ defensione, quam semper tantopere promovere curastis» yobis ducibus ac^ cataphrectis militibus, nos levis armatursB ac Telut velites pnelia Domini prseliari possimus. Bumiliter petentes dicti Glaromontani pre> sbyteri ex dicta matre Âcademia Parisiens!, tanquam filii obsequenti»simi in ejus corpus cooptari.

Qua audita supplicaticme, primum a dictis Societatis Jesuprasentibus dedarandum esse dictus rector asseruit utrum ne regulares et religiosi, an ssBculares derici essent. Gui quidem interrogation! respondenint dictlpresbyteri prout dicto eorum libdld suppliée continetur ampiius, professique sunt se religiosos dericos, quorum institato minime rapugnat publiée docere, ostendentes se a sede apostolica babere ûcultatem omnes gratis docendi tam in theologia et pbilosophla, quam in bumanioribos litteris gmcis et îatinis. Quibus expositis, mnltisque in eam rem tam a dicto rectore cum illi assistentibus, quam dictœ Societatis presbyteris, inter quos erant daudius Matlueus, prorindaiis dictœ Sodetatis in proTincia Frandœ, nec non ]oannes Saintgenot, ejusdem proyindsB procurator, docutiset concertatis, tandem qussitum est a dictie Societatis presbyteris, num Academin Parisiensi cooptari Tdlent subreformatione cardinalis TotaTillœi, omnibusque in ea contentis se subjicere. Qui velle responderunt omnibusque aliis statutts licitis et bonestis in dicta Uni- Tersitate recèptis se subjicere, salva tamen eorum rdigiosa disdpiina, salvoque eorum instituto per sanctam sedem apostolicam et condlium Tridentinum approbalo.

Visum itaque nobis est (quod et interlocuti sumus) debére dictum rectorem, cum cœteris dictœ Academi» magistratibus et ministris, consultare quodnam responsum dictœ Societatis presbyteris super omnibmr

is

AlO HAUMMUT,

io dicio libello per eoi propo8ito oonteotis dare sellent : quod et didoi rector spopondit.

Dûiolatas est itaque conventi» noeter, resque ad 3.kalend. febmarii Njecta est. Qua die adTeniente ( nobis in pnedicla domo abbatiali Sancti Gennani de Pratis persévérant! bus } per dictum charissinnun in Christo fratrem LudoTicum Braveum , Meldensem episoopum , prîTikgiorum apostolloonim dictas Universitatis oonsenratorem, dictos rector totaque Universilas Parisiensis responsum dédit, nec Telle se^ nec posas absque suorum prîTilegioram detrimento et fraude , dictos Societatis presbytères in dicta Acadeoiia commorantes in dicts Academi» corpus et coHegittm cooptare. De qutbus omnibus , prout vers gesta et confecta sunt , pnssens boc actum eipediri et ad perpetuam cei roemoriam a nobis servari curaTimus, tam dictis partibus, qnam oasteris, quarum vel in prssens, vel in futurum, interesse poterit, prout juris et rationis erit tempore et loco Taliturum. Ad» sunt bac in pradicta domo nostra abbatiali » anno et diebus qutbus supra, in quofun> fidem bsc omnia n^anu nostra sobscripsimus, et per unum ex secretariis nostris subscribi et sigillé nostro (muniri) mandavimus*

CaROLUS CARDIN ALIS DS BoDRROR ,

Per lUustrissImum et reverendissimum Doraînam roeumcardinalem,

Db MAiimnaiiis.

( Êia. Mê. du Collège de ClernunU. )