DE STATU ECCLESLÆ NOVÆ FRANCIÆ AD SANCTAM SKDEM MISSA
Hac in Nova Francia sex sunt Gallis frequentata incolis loca : præ cæteris famosa et naminsnda scilicet Acadia, Insula Perforata, Tadoussacum, Quebecum, Tria-Flumina, atque Mons Regius, quæ provinciarum instar possunt concipi, triginta a se invicem leucis remota (excepta Insula Perforata et Acadia) ac juxta percelebre Sti Laurentii flumen condita, quod quolibet ex Gallicis latius esse omnibus aperte constat. Omnium præcipuus est locus Quebecum. Ibi quippe portus maris, Domus Gubernatoris:
| fi LE
……süpremi a Rege Galliæ sanciti Cousilii est consessus, cujus in omnem late Novam Franciam acta et judicia vigent. Ibi RR. PP. e Societate Jesu Collegium habent, in quo et humaniarum litterarum florent scholæ, et pueri non alio quam in Gallio modo pensione vivunt, educanturque.
Duo ibidem Monialium sunt monasteria. Primum est Xenodochialium, seu earum quæ Xenodochium obtinent sibi commissum utin eo sive Galli, sive silvestres, idest feri homines, quolibet tempore curentur accuratius. Secundum Monialium est sanclæ Ursulæ, ut in eo etiam quotquot sunt puellæ aut Gallæ aut silvestres vitam Christianam et moralem studiosius edoceantur, quæ omnes religiosæ domus suam habent ecclesiam, claustra, ædificia, cæteraque hujusmodi ad summam regularitatem servandam, et ad suum quoque institutum necessaria. Domicilium ibi Episcopale nostrum eligimus.
Quebecum vulgo in superiorem dividitur et inferiorem urbem ; in inferiore sunt portus vadosa navium ora, mercatorum apotheca, ubi merces et servantu? commercium quodlibet peragitur publicum, et magnus civium numerus commoratur.
In superiore sunt propugnaculum Regium, cui militibusque plurimis die noctuque in eo vigilantibus præficitur gubernator, castellum ferorum hominum, Religiosæ domus, et aliquot habitantium ; præterea Basilica nunc ibi lapidibus constructa cernitur et magna sane et magnifica. Officium in ea Divinum juxta Episcoporum Cæremoniale celebratur, cui et Presbyteri, et Clerici juniores qui in nostro seminario ecclesiasticæ vacant disciplinæ et decem duodecimve a choro pueri continuo assistant. In majoribus festis missa, vesperæ, ac serotinum Salve, mucise cantatur, hexachordo diversum, et suo numero absolutum, et organa vocibus suaviter commixta musicum mirifice hunc concentum adornant. In sacrario pulcherrima recluduntur ornamenta, octo candelabra argentea, omnes ad unum calices, pixides, pelluvia,
*thuribula, cæteraque suppellex aut ex argento puro sunt aut ex deaurato.
In hac ecclesia, seminarium, in quo ad statum Clericalem adolescentes aliquando promovendi, disciplina Ecclesiastica formantur canadenses, stabilivi ; totum illius regimen et curam sex presbyteris in hoc opere potissimum enixe et optime labo-
sessus, Cujus sent. Ibi RR.
humaniarum 1 Gallio modo
im est Xeno- , sibi commisines, quolibet im est sanclæ it Gallæ aut s edoceantur, am, claustra, aritatem seraria. Domici-
t inferiorem , mercatorum m quodlibet
commoratur.
militibusque r gubernator, aliquot habiructa cernitur m juxta Episri, et Clerici nt disciplinæ tant. In majocise cantatur, 2t organa VOc concentum namenta, octo des, pelluvia, > sunt aut ex
Clericalem lesiastica foren et curam optime labo-
me ŸT
rantibus committendum serio judicavi et commisi ; ex quo multos fructus, Deo juvante, orituros aliquando, non dubito. Annuorum studio nostro ac labore ad invenimus attributionem, reditum quo possit sufficienter consistere ; addito insuper reditu Paræciarum, quas dicto seminario annexas decrevimus ; auctoritate sua Rex noster totum id confirmavit, et supremum Novæ Franciæ, Regiumque consilium in acta retulit.
Est regio quædam Belloprati dicta, Quebeco duabus leucis remota, quæ ad octo leucas diffunditur longitudine et magno S. Laurentii flumine abluitur ; adeo colonis familiisque crebris incolitur, ut pluribus sufficienter Parœciis componendis apta censeatur ; et revera geminata leuca tantum Parœciæ dividuntur, quarum curæ sacerdotes praefecimus e seminario evocatos revocandosque identidem, ut hoc tam arduo fungendi officio fiant aptiores ; interim dum operi succedunt eidem quos volumus, quod et in cæteris locis quantum fieri potest observamus.
Regiones Bello-portus, ac Dominæ Angelorum in ipsa ripa magni fluminis conditæ sunt, quarum longitudo duabus leucis non minor est, ubique colonis affluentes, et diversis sufficientes Paræciis distinguendis, cum non rari sint triginta aut quadraginta incolarum familiis adunatis pagi.
Regiones S. Genovefæ, S. Joannis, et S. Francisci parum distant Quebeco, et omnes vicinae sunt sese in magnum flumen demergentes, duabus longitudine, ac latitudine totidem leucis adaquantur ; eæ diversas ex se Parœæcias formare possunt, ibique quidam sunt pagi multis in locis collecti.
Propugnaculum D. Xaverii Syllerium, Caput Rubrum, ex una parte magno flumine abluuntur, ex altera vero in planitie fœcunda sunt ædificata, et Quebeco duabus leucis ad tres usque leucas in longum latumque protenduntur ; pagiistis suntin locis perfrequentes. Duo sunt Syllerii propugnacula. In uno RR. PP. Jesuitæ domum habent, in altero S. Xaverii dicto triginta
irciter familiæ cohabitant, quæ loca Paræcias exigunt diversas formantque.
Collegium et quæ Quebecum ambiunt illa ex parte loca integræ et mediæ possunt spatium leucæ pati. Passim ibi domus constructæ cernuntur familiis peramplis confertæ. Nulla in
ecclesia, calices sunt alio pixidesve ex metallo quam argento ; nec unquam die noctuve, ardens lampas deficit, ubi Sacratissimum
asservatur Altaris Sacramentum.
Domicilium meum in nostro elegi seminario, mecumque sunt octo sacerdotes, quos pro judicio meo, rerumque necessitate ad diversas missiones insumo, aut cæteris functionibus Ecclesiasticis exerceri indesinenter curo.
Insula Aurelianensis dicta, Quebeco duabus leucis inferior, magnum in duas dividit partes fluvium, cujus insulæ longitudo non minorem..…….septem octove leucis mensuram habet. Incolarum numerus in qualibet ejus parte frequentissimus est et maximus, ac proinde non paucas intra se continet paræcias, quas in longiores, quam justo par sit passi sumus distribui, ut in qualibet et £cclesia, et Presbyterorum Domus citius ædificentur et commodius, cui operi scilicet ædificandi etiam nunc labor impenditur continuus. Hujus cito erit insulæ populus numerosissimus ob mirabilem et ordinariam quam continet in suis campis frumenti abundantiam.
Tadoussacum, Quebeco triginta leucis inferius, secunda occurrit ex Europa ad Novam Franciam transeuntibus habitatio, licet octoginta ad minimum leucis ostio flaminis magni sit superior ; ibi olim anchora defixa quasi in Quebeci proximo portu naves sistebant, quando inexpertes nautæ huc usque progredi ron ausi sunt. Plurimi illuc homines præsertin ex septentrionali parte Silvestres, ubi castellum Galli nec non et Ecclesiam habent, aut edocendi in fide, aut exercendi in commerrium descendunt.
Insula Perforata in ostio fluvii S. Laurentii fixa est, quem ad locum quolibet anno e Gallia haud paucæ naves appellunt ut, transacta æstatis parte, inde in Galliam et alias in terras longin-
quas ingenti et quasi infinito pondere molucarum ibi frequen-
tissimarum oneratæ reducantur,
Hocce præsertim anno ad vigesimum usque numerum naves
appulerunt, quarum quibusdam centum circiter hominibus ut
hoë genus commercii rite celeriusque peragatur, opus esse vulgo censetur ; qui locus a Rege nostro ad hoc dicatus est præcipue ut perütile omnibus Canadensibus ac celebre commercium, Europam inter et hanc Novam Franciam, continuo et ütriusque bono exerceatur,
\ argento ; nec acratissimum
ecumque sunt necessitate ad bus Ecclesiaseucis inferior, it longitudo m habet. Inissimus est et aræcias, quas Istribui, ut in us ædificentur m nunc labor ulus numerontinet in suis
ecunda occur- 1abitatio, licet sit superior ; > portu naves progredi ron septentrionali esiam habent, n descendunt.
est, quem ad appellunt ut, terras longinà ibi frequen-
merum naves hominibus ut pus esse vulgo est præcipue commercium, o et ütriusque
Urbs Trium Fluminum, Quebeco triginta leucis superior est, juxta magnum fluvium ædificata, vallo cincta ac munimento. Ibi regia est Justitia, Gubernator qui et urbi præest et militibus stipendiariis. RR. PP. Societatis Jesu ibi et Xenodochium, et Xenodochiales moniales stabiliendæ fore ; ad hoc enim libenti animo proponunt quidam hujusce loci incolæ fundum proprium tam pio ac necessario operi insumendum ; majores nuper puellas illuc quasi magistras misimus, quæ minoribus præsint, ut eas quodlibet Christianis necessarium curent edocere, dum tempus et occasio moniales $. Ursulæ instituendi locum nobis suppeditabunt magis opportunum.
Alia est habitatio hac priori leuca inferior, quæ non multum impar existimatur, cum ad duas leucas in ripa fluminis magni sita extendatur, quam incolat numerosus quidem populus, terræ hujus mira, ut solet, fertilitate illectus. Ibi domum habent RR. PP. Societatis Jesu, et duobus jam ab annis Ecclesia fuit ibidem constructa D. Magdalenæ dicata, ad quam magno numero Silvestres confluunt undique homines. Tertia et nunc inchoatur habitatio duabus leucis inferior quam perutilem incolis futuram ex eo speramus quod juxta flumen ædificatur.
Insula Montis-Regii, triginta Tribus Fluminibus, Quebeco vero sexaginta leucis in fluminis ripa superior est. Ibi est Castellum, Gubernator, Præsidiumque suis militibus continuo munitum. Tbi à viginti annis stat tribus francorum millibus fundata, nec non et domus Xenodochialium monialium quarum curæ commissum est Xenodochium. Hiec insula in plano sita est campo, quam flumen abluit magnum piscatu plurimum, ac venatione suis incolis jucunda est et percommoda. Ejus longitudo diiabus leucis ad minimum adæquatur, et in dies præ multo populo, familiisque mirifice ampliatur. In diversas dividitur Parœæcias quibus commorantes ibi presbyteri curant Sacramenta divinaque cætera ministrare.
Acadia terra est maxime spatiosa et fœcunda, Quebeco 150
circiter leucis remota, quæ jam ab incolis Gallis Christianam
profitentibus fidem incipit frequentari. Ibisunt tres habitationes
vallo,munimento, bellicis tormentis præmunitæ, diversis occupatæ familiis, sub Marchione et aliis dominis constitutis, a se invicem viginti leucis RES quas DRUm et cito adangere
cogitat Rex noster, hancque terram non minori ab eo cura suscipiendam et excolendam, quam nunc curat nostram speramus.
Anno elapso, Rex noster Abbatiam Maubecam animo mihi concessit plane regio, cujusannui reditus non ad minorem quaim sex millium francorum valorem reducuntur, hac tamen conditione scilicet tanquam Episcopatus Titularis fundationem ; primumque Ecclesiæ Novæ Franciæ me voluit eligere Epicopum. Hactenus lanta spes Canadensem videndi terram, stabilimento tam inconcusso innixam, ac in posterum affirmandum, non affulserat. Antea societatis cujusdam tota erat hæc regio in ditione, sed duabus abhinc annis sibi Rex impensas resarciendo, propriam fecit, ampliores in ejus gratiam collaturum se deincep: promittendo. Quod jam hodie (ducentis millibus francorum per spatinm duorum annorum ad id con$sumptis) habemus compro. batum. Anno quolibet (per decennium) huc se m -surum trecentos homines est pollicitus Rex ille munificentissimus (quod exacte factum tribus annis superioribus attestatur) Anno proximo ducentos supra mille huc milites expectamus adducendos, quibus quantum fieri poterit, Deo conceñ crie, funditus destruerenefandos Iroquæos tentabimus, quorum crudelitate barbara graviter obstante, Evangelii veritas fructusque non possunt cæteris quoquam modo patefieri nationibus, cum viam (totam scilicet fluminis partem superiorem) nunquam non obsessam teneant.
D. Marchio De Tracy quem in Americam meridionalem Rex simui cum septem, bello gerendo, si opus sit, aptissimis navibus delegavit, has posiea proximo verno tempore terras inviset, ut de omnibus quæ Rex sit facturus deinceps hanc circa Novam Franciam conferat integre ac perpetuo stabiliendam, quæ accolis suis in dies, aptior alendis omnibus apparet et facilior : frumentum nulla sterilitate rarum esse constat, victum nec cibis solidis nec ciborum diversitate gallico nostro minorem experimur, carne quippe bovina, vitulina, ovina, volatili etiam, immo quolibet piscium genere uti in Gallia, si opus sit vescimur. Cœli temperies alioquin optima est sanitati. Nullam hic hæreticorum patimur sectam, quod mihi olim exposcenti Rex Christianissimus pie concessit; quin immo cum Anglis a quolibet tractando negotio abstinc:aus, quos licet trecentis leucis circiter distanrtes, attamen nob's vicinitate scimus proximiores.
21 octobris 1661.
FRANCISCUS, Petræensis Episcopus
b eo cura susciam speramus.
am animo mihi minorem quam ic tamen condindationem ; prigere Epicopum.
m, stabilimento rmandum, non t hæc regio in sas resarciendo, rum se deincep:
s francorum per abemus comprosurum trecentos us (quod exacte Anno proximo ucendos, quibus struerenefandos ara graviter obsæteris quoquam cilicet fluminis ant.
ridionalem Rex tissimis navibus erras inviset, ut ic circa Novam am, quæ accolis ‘cilior : frumennec cibis solidis em experimur, iam, immo quorescimur. Cœæli ic hæreticorum hristianissimus libet tractando irciter distarrtes,
sis Episcopus
