ITINERARIUM

Anno igitur incamati Verbi millesimo centesimo octogesimo primo , summo et universali pontiûce Alexandro tertio, Frederico Romanorum imperatore, secundo anno regni Philippi , Ludovici régis Francia;^ filii , Richardo, Henrici régis Angliœ filio, Aquitaniœ duce , Girardus, Sibergi» ' abbas, vir inter Patres monasteriorum prseclarissimns, ad sanctum Egidium atRupem.-Amatoris orandi gratia de Germaniœ partibus advenit. Qui» peractis orationibus suis, cum ad patriam etgentemsnam teutonicam reroearet, divertit ad Grandimontem fratemitatem ordinis petiturus.

* Selon la conjectarc de M. le haroo de Roiiio, Il s'agirait Ici de l'abbu.ve de Sleburg, fondaUon bénédlcUoedu xi« siècle.

Tksibr.

Non enim modicnm sibi prôfatariim sperabat , si lalitcr conversantiom fratrum orationibus fulciretar. Receplus est itaqiiebonorifice, sicot talem decoît recipi hospitem , et tam sibi , quam venerabilibas sociîs sois, Guillermo scilicet monacho, et magistro Guoderamno Bonnensi caoonico in capitulo coram conctis fratribus totius ordinis beneflcium , et in vita et ÎQ morte concessum est. Hia ita devotissiDie gestts, jam dictus Goillermas prior, qui charitatis hujns dator extîterat, fleiis geoibas cam omni conveùta fratram, rogavit abbatem, nt anam de sacrîs Tirgtnibas, qa» Coloniœ pro Christo martyrizalœ fiienint , ab Arcbieptscopo illtns civitatis et eis qui super hoc potestatem habebant, ecclesiae Grandimontb, in qna fratcr (aclus fuerat, dari suis precibus impetraret. Cujus pis petitionis arTectum vit sanctos consklerans, ait : Domine; si fratres yestros Coloniœ ad nos miseritis , concedimas vobts qnod , si onqnam poterimus, Deoannuente, unnm e duobus faciemns. Ant enim ÛomionsArdiîepiscoputf , qui multum nos diligit, ad preces nostras nnam de sachs virginibus, sicut petitis, dabit vobis, ant nos unam de iliis qnas in monasterio nostro habemus, vestrse devotioni transmitlemni Ad ha?c prior lœtns effîcilnr, et conQdens de verbis viri , assignatacst dies y qua prefatae civitati fratres vcnire deberent. Dehinc recessit abbas, ad propria rcditurus.

Cumautemdies dominicse passionis instarent, quandoiturierantqni, Deo volante, hune prctiosum thesaurum inde transferrent, dîsplicuit fere cunctis fratribus assumenda peregrinatio fratrum : sed sola$ Prior * onllis dehortationibus ab incepto potuit revocari. calliditas diaboli ! o antiqui serpentis astncia! qui se transfigurât in angelum locis, etiam per eos qui fortasse tiroebant fratribus suis, et pericnlnm itineris et fatigationem laboris. Devotionem fidelium et honorem sanctomm conabatur extinguere; sed non est pnidentia, non est consilium contra !>eam. Quod ab œterno prsedeslinalnm est, nulla potest arte non fieri. Ex prsecepto iiaque domini Prioris cum ejus benedictione quatuor ex fratribus, duo videlicet sacerdotes et duo eonversi,iter assnmpsimus versus Coloniamad quam sane sabbato ante ramos palmarnm, interasperitatem hiemis, nivis, grandinis , ac pluviarum intemperantiam, (diversitalem qnoque terrarum, et inconsonantiam lingus, tanta incolomitate venimus ; tamque honorifice suscepti et procurati ab incolis civitatis et indi*

* Dompnus Geraldiis Itherii in specuio GrandimonlcnsU

Ms», du F. de la Garde, I&90.

genis terrœ usqoe post rcsarrectionem Domîoi ruimas, qaod nallns nostrura dubilabat vel dnbitare potcrat totum boc dhinœ dispositioois esse quod cii'ca nos gcrebatur. Quiesceotes igitur nocte illa juxta clauslram majoris ecclesiœ in hospilium predicti abbatis , nam ita cum Patre nostro ipse fnerat prolocutus, quia non invcnimus eum, maoe transfretantes Rhennm, perreximus Sibergiœ, ubi cum sanctis fratribus suis dominU cam proccssionem et diem festum féliciter celebrabat : al ubi nuncia* tum est ei nos advenisse , egressus de choro fratrum veoit obviam nobis in ecciesia, laetus et gaodens soscipiensque nos in osculo pacis, introduxit io quamdam paryam capellam seorsum, ubi familiariter missam audivimus. Primo itaque refecti cibo cœlesti, deinceps ab ipso Patre et quibusdam religiosissimis mooachis qui eum comitabantur, ad bospitimn ducimur corporali esca reûciendi; compôsitio domos , mundicia mensœ, et honestas famulorum honestatem Domini et prudentiam fatebantur, non ferculorum copia qos nobis apponebantur bis prœferanda erat. Esca enim Tentri et venter escis ; Deus aulem et hune et bas destrnet. Uooestas vero virtus est et prudentia. Csterum ( nisi nostram abundantiam charitas excosaret ) mensœ monacborum parcitas earo merilo arguebat. lllam postmodum audivimus et legimus in pallidis et macilenlis \ultibus claustralium , quos in monasterio, inclanstro^in rerectorio, et cœteris officinis suis ordinatissimos esse perpeudimus. Nihil enim ex bis quse videre voluimus oculos nostrQ3 elfugere , ntbil ex bis quse interrogavimus aures potuit prœterire. Cousumpta ergo in talibus diei parte permaxima , postquam dormiendi accessit hora, ivimus cubatnm; sorgentibus monachis ad matulinas, surreximns nos et more uostro officium matutinale celebravimus : mane vero post celebratiunem missœ, capitulum intravimus , ubi abbas et omnis fratrum conventus nos et omnes ordinis nostri fratres in bcneficium domus ea condiiione receperunty qua in capitulo nostro ipsi fuerant recepti. Coucorditer etiam indictum est ut pro fratribus suis defunctis in nostra ecciesia , et pro nostris in sua singulis aonisquinto nonas octobris servitium ageretur *. His ita peractis, venerabilis abbas suœ sponsionis non immcmor, tradidit nobis cum summa reverentia corpus S'* Albinse virgiais et martyris , et aliud corpus sanctœ virginis, cujus nomen novit Deus; patet autem in

^ Nota qaod qainto nonas octobris debeat fleri in Grandimonte anniversarinm pro fratribus nostris de GoloDia in die SU Gereonis.

M$$. du F. de la Garde,

fronte ipsius Testigium martyrii , securis (scilicet) Talnos; anam promisit, sed daas contalit liberaliam viroram ostendens gratiam qoi buberiora munera semper tribuont quam promittuot. Alacres igitar valde salatantes abbatem et fratres, eosque gratiarnm actione proseqnentes, cam eorom benedictîone discessiroas, suœ tamen TolaDtati resistentes qai per totam ebdoroadam secam dos habere volebant. Discessitque nobiscum magister Guoderamnos qui ad nos illac Yenerat, seqae nobis admodum ob munus nostne frateroitatis familiarem exbibebat, ducens nos ad hospitium suum Bonnœ ^ oocte illa. CrastiDa vero die, communicatis orationibus cum canonicis Bonnensis ecclesis, io qua ipse canonicus erat , et cnra qaibusdam sanctîmoiiialibas extra civitatem iociusis , regressi sumus Colooiam, Domino Archiepiscopo locuturi ; qai residens in quadam caméra palatii sui, sicut ei semper mos est, Clericorum et Baronum stipatus cuneis , cum rclatione Domini Gnoderamni nos in exteriori aula scirct adesse , fecit nos celeriter introdoc| ; et assnrgens nobis, propternostri ordioisreverentiam, mirantibus cunctis cernentibus, osculatusest unumqoemquenostrnm,et ad dexteram suam fecit nos consedere. Deinde litteras Patris nostri in quibns petitio nostra continebatar, et litteras Domini Pétri Tusculanensis Episcopi Romans Ecclesise Cardinalis , et Alemaniœ Legati, et Episcopi Leodicensis, et Comitis Flandriœ, in qnibns ut nosandiret rogabatur, bénigne accepit : quibns libenter acceptis et inspectis,«jussitut ad sanctum Pantaleonem doceremur , ubi dinma sibi refectio parabatur ; volebat enim nos et in hospitio et in mensa seculn babere. Deus autcm qui quod nobis expediebat noverat, inspiravit ei ut, mutato consilio, ad vitandam bominnmtorbam, ad abbatiam Sancti-Martini , quae prope erat , nos mitteret ; quod et factum est. Gratanter igitur snscepti, tum propter mittentis reverentiam, tom propter gratiam hospitalitatis, quiaillic reliquiarum copiam esse audivimus, rogavimus abbatem monasterii flexis genibusutpro Dei amore de thesauro sibi credito nobis aliquid impertiret: annnitlibentissime, sicut homo cujus faciès, vox et verba sanctitatis speciem pretendebant; yerum tamen, tanquam sapiens, sine consilio nihil inde agere Toloit ; jussit autem ut die crastina cum eo loqueremur, quod sibi Deus intérim inspiraret accepturi. Post prandium vero, oportuit nos ire loquiad Archiepiscopum, ad sanctum Pantaleonem, sic enim nobis abeofuerat impera-

* Bonn.

tom. Asccnsis ergo equis, quoniam fere unum miliarum remotus crat a

Dobis, prœcedente nos duce et interprète nostro, sœpe dictoGaoderamnO)

primo perrexiroos ad Abbatissam monasterii vîrgîsnm , 'quee cum audi-

ret in litteris Patrîs nostri et fratnim nostrornm petitionero nostram et

nostrse conversationis statam , tantam in conspectn ejns nobis Dens

contulit gratiam, quod confessa est se nnnqnam vidisse homines qnibos

tam libenler in talibus snbveniret ; prsecepit itaque at mane facto rever-

teremor ad eam : rogamas et postalamus ut alter nostrnm in monasterio

virgînom missam celebraret. Deinde yenimns ad domnm venerabilis viri

magistri Armani, ecclesiœ apostoloruro Decani ; hic litterarum scientia

pneditas et moram matnritate prsepoilens familîarissimns erat Domini

Arcbiepiscopi , et corameo nos viderat; eumque nostri adventus causa

minime latebat , qai sciens nos loqnendi gratia ad Archiepiscopom pro^

flcisci , noiuit nobiscum nisi panca loqni, sed nt post colloquium Archi-

episcopi statim adeura reverteremurprœcepit; vcrebatnr, ntcredimus,

ne forte si tune diutius nobiscum loquerelor, per aliam viaro ad hospi-

tiuni redircmus , et sic affectu qoem Deo inspirante ut nobis benefaceret

concepcrat frandaretnr. Proseqnentes inde quod ceperamus iter , itcruni

Arcbiepiscopo nos prœscntavimus ; extiterat primo nobis affabilis , se<l

nunc secundo tanto affabilior factns est quanto a negotiis sequentiuro se

erat expeditior ; recesscrat namque fere tota popnlornm curia, quoniam

vespertinum tempus jam imminebat. Explorando igitur cautissime qna

intentione sacratissima virginnm corpora pelebamus , cum ex rospon*

sione oostra cui multnm credniuserat, non pro temporali lucrosedpro

sola devotione id actum iricognosceret, com qaibiisdam clericis sois

lingna teutonica diu locatns est : qoo facto , nobis benignîssime talia

verba respondit : Volumus ut sciatls , fratres carissimi , nos sub anathe-

mate oiim prohibuisse ne quis extra dioecesim nostram integrum corpus

virginis audeat asportare; vernmtamen propter honorem ordinis vestri ,

de qoo, refercnte dilecto filio nostro AbbatcSibergensi, mnltabona an*

di?imns, ad preces ipsius decretnm nostrnm jam fregimus, praecipiendo

ei, verbissuis fidem faciendo» quod vobis promiserat, daret. Adhucao-

tem ipsum frangere oportet ad instantiam precom vestrarum ^ quoniam

fraternitatem ordinis vestri volumus promereri ; nt ergo in ecclesia ves*

tra orationum sufTragiis perpetuo potiamnr , eidem ecclesis in munoset

benedictionem nostrœ dcvotionis unam sanctissimam virginem sicut

petitis transroittemus. Eritis autem nobiscum per totam hanc ebdoma^

dam , quoDiamdies sancti suot , et oportet vos diviaîs interesse officiis. PostResurrectionem vero iter vestrum assumetis, in pace reportantes tobiscum reliquias qiias intérim per monasteria civitatis , cnm nostraeconcessionts gratia, poteritis acquirere^ et habebitis Nnntinm nostnim qoi ▼os dacet qoanlum vobis placuerit. Hsec nos andientes. hamilitate qna potnimuç et noyimus super tantœ dignationis consolatione , Deo eiqne gratias egîmus multipliées : sedquia redeondi'voluntasnobis incombebat, molestiam quœ Patri nostro et fratribas inferretnr, si nos moram facere vidèrent , objecimus. Objecit autem et ille : Sljustnm est (inquit) ut die Cenae et Parascevê equitetis ( quod nulli alii feligiosi facturi sont ) vos ipsi judicate. Convicti igitur et cooclusi sapientis virieloqaio, cam ipsius benedictione per viam qua veneramns ad prsfati Decant domum redivimos; qui ketus nobis occurrens ut totam illam ebdomadam secom ageremus , in charitate rogavit. Verum cnm Domini Archiepiscopi hospitiom nos non posse descrere diceremus, ipse cbaritatem îa vim convertit : et sicoi in proximo lecturi eramns de duobos euntibus in Emmaiis quia jcocgeront Dominum , cepit nos et coegit. Puleherr^ma domns ! nndique circumdala mnro , intus ecclesia , contigoum erat pomerium; quantum spectat ad ea qu» in saeculo religiose gerontur, Bîhil ibl vidimus inordinatum , nihil quod religioni non serviret. Tradidit nobis vir ille sanctissimus libres et vestimenta sacerdotalia, et ba'c omnia bona valde; tradidit calicem et urceos auréos et argenteos, et clavem ecclesiœ, tradidit domumculam unam peroplimam et clavem illius. Et eeee Deo nos gerente (iu sœculo religione inventa, quod mirom est), sine rêprehensione liiimus inter eos. Mane aùtem focto» processimus ad monasterium virgimim sicut bester no die nobis fuerat imperatum , et celebravit frater Guillermus missam ad majus altare , posito intérim soper illud uno unius virginis sacro eorpore quod dédit nobis Abbatîssa ; in quo quidem eorpore clavus quidam videbatur permaximus, cam quo S^^ virgo interfeeta fuisse eredebatur. Cantatavero missa in eadem eeclesia, orationum munus aecepimus et dedimus, et accepto cum reverentia sacro eorpore, ad hospitem nostrnm' Abb/item (scilicet) Saucti-Martini properavimus ; qui modeste nos argtieos sicut erat homo fflitissimus , quia ad bospitium non eramus reversi , laetiis nobis cœpit exponere quid sibi nocte prœterila per visum accidisset.

ruio Abbatis À" Martinù

Cum essem ( inquit) in stratu meo, DOcte ista transacta, cœpi cogitare mecam quid vobis conferre potuissem ; placebat enim mihi quod perendie de ordine vestro audieraûi; cumqae hoc cogitarem, divina inspiratione (ut probat exîtns rei) venit mihi in afTectum nt darem vobis nnnm uoins gloriosissimœ virginis caput qaod diu in magna veneratione habui ; cousuevi enim coram eo divina missarum celebrare mysteria prinsqaam Abbasflerem. Abbas vero factas, reposui illud in capellaroea, in qua hactenos pro thesanro imcomparabili honoriflcc reservavi. Verum cam de conferendo vobis capitc cogitarem , poenitnit me de jam habita dandi voluntate, et dixi in corde meo, quid faciam? dabocapnt? et qaomodo potero esse sine capite quod tantum dilexi , et in tanta veneratione diu habui , pro quo et tam immensa bona fecit mihi Deus? Certe non dabo. Moxque corrigens quod dixeram, aiebam : Immo dabo, sanctus namque locosest quo portabitur; sancti habitatores loci ut audio , et sanctissime custodietur ibi , debitoqne honore donabitnr. In hune itaquemodum mecura contendens, et hœsitans quid agerem, obdor* mivi. Vidiqne in somniis cohimbas candidissimas super volitantes quorum una corruit ad pedes meos; ego vero cxtcndens manum meam apprehendi eam , et inveni crus illius inflatnm et ligatum ad ascellam , ita quod nec pergere poterat nec volare. Soivi eam, et statim excntiens se de mauibus meis incolomis avolavit, aliisque volitantibus se contulit velut de soiutione sua gaudens et laetissima. Confestim ergo cvi* gilans , evidenter intellexi quod caput virginis et martyris de quo cogi* tabana et hsesitabam cum caeteris martyribus suis et cum virginibus usqae ad Grandimontem volare , ibique perpetno quiescere volebat : capot igitur, Deo volente, habebitis. In veritate autem dico vobis quod neqaaquam illud haberetis nisi bac visione mihi ostensnm fuisse credidissem. Euntes itaque ad capellaiQ , cum videremus caput et in fronte sigDum martyrii, quantum fuit gaudium, quanta ubertas lacrymarum, quis potestenarrare?Novit hoc Deus fons et origo totius pietatis , novimas et nos lœli igitur de audita visione, sed de dati acceptione Isetiores • receptis Pâtre et fratribus in munus orationum , et recepti ab eis, segressi cum capitc, jam ascendebamus equos, etecce monachus quidam, ferme octogenarius vir, pcr omnia laudabilis vitœ, attnlit caput sancta; Aaattaaliœ virginis et martyris , quod capillis tegitur et signe martyrii

decoratur, sicut cunctis ccrnentibus evidenter apparet; compancUi^ cnim faoïno Dei ad visionem Patris et ad fratrum lacrymas commotus volebat ut in ccclesia Grandimontis pro priocipali parte soi ¥irgo totam veneratioDem qnam promeruit sortirclur. Ipsa qiioque virgo vîi^nem aliam de monasterio solara egredi , vel ad exteras natiooes progredi non patiebatur, qaoi tisqiie Ilooiam ab Anglia, et a Roma usque Coloniara eam fuerat comitata; invicem fortasse condixerant ut sicut per flomina» terras et maria in prccscnti vitœ conversatione labili consortes extiterant, et per parem martyrii palmam sponso suo cœlesti pariter fnerant copnlatse , ita in Grandimonte earum capita conjunctionem corporum qnœ alibi reliqucraot , expcctarent. Videlur hoc asscrere et gratia monaclii qui non rogatus capnt attulit et contulit, et tam capilli qnam vaincra martyrii qnœ in utroque conspecta capite in indevotis de?otionem possunt excitare. Talibus ergo ditati rauneribus , revertimar ad ccclesiam nostram ad domum Decani , repositisquc reverentcr super altare sanctarum virginum rcliqniis tribus (scilicet corporibus et duobuscapitibus' recessit a nobis Pater et intcrpres noster Guoderamnus , sanctornm naTnque dierum reverentia et instantis Pascbae soicmuilas ad eccicsiam suam et propriam domum ipsum redire cogebant ; sed non reliquit dos orphanos, dcsolatos minime deseruit : quasi etenim adoptavit nos Decanns, in ûlios ducens nos per monasteriacivitatis, quacrendo sanctorom reliquias et reducens ad hospitiuro sex diebus necessaria corporum percepturos; in quo videlicct similitndinem evangeiicae gallinae mihi Tidetur exprimerc, quse pullos suos ducit et reducit, vocat et revocat, alimenla roinistrat et vitam conservât : siquidem utriusque vitse nostram praesentis pariter et futurs Pater iste custos effectus est, ministrando alimoniacorporibus et mcntibus devotionem. Retribuatur ei in retributione justorum. Propriis igitur pedibus prœcedcns nos, feriaquinta Censé primo duxit ad eccicsiam Sanctae-Marisa in gradibus , in qua ad preces ipsius de rcpositorio reliquiarum, grandiora ossa unius virginis acceptmns. Deinde duxit nos ad eccicsiam sancti Gereonis , in qua plus quam sexcenta corporamartyrum de legione Thebeorum in pace requiescunt. Cujns sacrse multitudinis cum aliquam porliunculam nobis conferri poposcisset , omnia sepulchra sanctorum seris t'erreis ita firmata esse responderunt quod nisi cum magno labore frangerentur, indictis prius jejaniis. nihil pcnitus babcre potuissent; ignorantes tamen quomodo tanti oorat* ab virumsine remuncratione sui laboris redire permisissent, obamorem

ipsiiis et nostri ordioîs reverentiam, Dco inspirante, colloqtiium habue-

runt; erant eoim quidam inter eos qui cum sanctoram martyrum cor-

pora claudcrentur , ob devotionemsibi portiuncnlas reservarent; qtiibns

titique collectis et super altare repositis, commuoicatis altemtruiaora-

tionibus , dederunt nobis relîqoias sancti Brandani , et sancti Trani , et

de sanctis Nauris pinrinia et pnicherrima ossa ; et hi orooes de legione

Thebeorum. Inde lœtî admodum revertentes feria sexta in Parasceve

transivimus Rfaennm * et accepimus, ad sanctum Heribertom in Tuicio^

gloriosum munns yenerabilisPatrisPhilippiArchiepiscopi sanctani(scili-

cet) Essentiam, inter eujos sacra ossa dnse sunt lanùnœ ferreœ qnœ simul

jnnctœ similitndinem cnstelli exprimunt , cum quo sanctissima virgo

Tidetur fuisse occisa. Cum antem adhuc esset corpus super altare, roga-

▼imns abbatem et monachos ut in charitate Dei de reliquiis monasterii

ipsi specialiter ecclesise nostrœ aliquam facerent portionem; qui mutuse

fratemitatis orationibus datis et acceptis, et prsescripta die quo defunc*

tomm suorum et nostrorum servitium annuatim ageretur, plurimorum

martyrum et virginum reliqnias suis brevibus annotatas nobis charitate

contolerunt. Assumptis igitur bis sanctomm pignoribns , gandentes gau*

dio magnovalde ad hospitium festinavimus remcare. Eratautem in civi-

tate quidam paterfamilias, virprovectœ setatis, et uxor ejus mairona

qoaedam venerabilis; hide proprioœre suo reanliflcavcrant monaste-

rium quod vêtus erat et diruptum , et liabebant unum integerrimum

corpus unins gloriosœ virginis et martyris quod Hoio in cpiscopatu Léo-

dicii mittere volebant : miles cnim quidam frater hujus roatronas id cos

facere rogaverat; dicebant autem et in veritate asserebant quod , licet

sœpias lentatum esset, nunquam tamen illuc potuit asportari; nec du-

biam quin ad Grandimontem eas vellet comitari quas se ab infantia fue-

rant comitatae , ibique cum eis expectare secundam stolam cum quibus

per palmam martyrii jam acceperat primam. Igitur postquam in eecle-

sia apostolorum, eodem die Parasceye> Decanus qui rumores istos audierat

divina celebravit ofGcia; profectus est ad domum senis et matronae, et

nos pariter cum eo et clerici ejus , et primo quidem lingna teutonica

locotusestcum matrona de nobis et de ordine nostro et de cansaqua

veneramus ; deinde tam ipse quam clerici ejus oppido rogaverunt eam,

ut vii^inem illam qu» se alio transferri non sinebat, ecclesi» Grandi-

< La rivière da Rinch (Rhin). Mu, du F. de la Garde,

montis io muous gralissimam et Oeo acceptam, dignaretiir IraosmiUero; qase cum diutius id facere noluisset , nobis eornm voces audieotibas sed verba neqtiaquain iotelligenlibus , tandem ipsius consilioseoemaDdleruDt, replicatisqoe iterum atque iterum serroonibiis qnos raatrons jam dixerant, nihil pœnitus efficere potaernnt. Tuoc diiit nobis Decanns : Videte, fratres, si per vos aliqoid facere poteritis, quia nos impetrare non possumus quod postulavimas. Nos aotem qai eis qaasi barbari eramus sicut et ipsi nobis , fecimus quod potuimus , projicieDtes nos ad pedes eorum , ?erba eoim nostra non inteliigebaat, nec nos sua ; quod videos matrooa cœpit nos a terra sursum erigere \ senex vero reversas dornum ingressus est, sed nec sic potuit decani preces ef fugere quem non latebat Denm io petendo importnnitatem amare. Secutus ergo eom in domum, proroisit atrique totius ordinis orationes et in vita et in morte etficaciter possidere , quod illi pro maguo babentes (opérante eo qui ait date et dabitur vobis), allalus est liber, et sicut Decanus proaiiserat, dedimns eis beneficium ordinis » et ipsi dederunt nobis integrum corpus vii^îs : ad ecclesiam itaque cum matrona profecti, reverenter corpus accepimos, et sine diCDcoltate aliqua cum eo recessimus laeti. Seqnenti vero die, boc est saUuitosancto Paschse, ducens nos ad ecclesiam apostolomm ûecanus dédit nobis et propria manu tradidit de scrinio in quo eraot rdiquia" virginum , grandiora ossa unius corporis. Eodem die, contnlit nobb ipse fere duo corpora virginum qnae adeo recentissime inventa fueraot, quod necdum erant Iota; quae videlicet corpora tradidit ei ad opus nostmm quidam celerarius cujnsdam abbatiœ Cistercii, homo litteratos et religiosus valde. Hune nos vidlmus et de ore ipsius audivimus qood cum inventa fuissent ista duo corpora virginum , venit ad locum in quo jacnerant quidam Demoniacus, et ligaverunt aliquantuiam terrae illius massam super pectus ejus, et sanns factus est; unde tantam concepit Istitiam et sensus sui recepit sospitatem , quod nunquam dcinceps ad ssêchlam redire voluit , sed monachns fieri gestiens , quando monacbus nobis ista narrabat , ipse babitam monachalem et actum in probatione devotus ezpectabat. Dicebat qooque nobis monacbus ille de quodam Anglico qui cum cœteris de super corporibus virginum terram ejicîebat, quod cnm ventum esset ad corpora, furatus est nnum parvum os quod in braccis suis ligaverit, volens illud portare in Angliam; seqnenti verc> nocte, cum dormiret, crus illius inflari adeo quod prse dolore evigUans, cxclamavit; surgens autcm quœdammniierdomus, accenso igoe, vidit

PIEGES JUSTinCATIVES. S59

. bomiDem ei insiatione cruris niminfn'IabaraDtem, et qiucrensqiiid hec esset vel unde ei accidisset, confessus est se furatQrn fuisse aDum osseJlum sanctarum virginum quod in braecis ligaverat ; reddidit ei^fo coactu$quod sponte rapuerat; et faeto maoe, sàoosfactnsest. Dederant* quoque nobisreliquias virgioom in monasterio saocti Pantaleonis, et îo qnadam novella aedificatione moDacboniin , et acoeperunt a ndbis orationnm munus et no^ ab eis. Collectis igitur reliqniis Tirginuin et martyrum qnas ad interventum et liberalitatem éorum quos prœtaxaviinus babere potnimas ; et io lagenis honestissime repositis ac firroatis cnm benedictione Arehiepiscopi et ejus serviente qui nos proenrafitet duxit quantum voluimus, seconda feria post ResorrectioneRi Domini iter arripuimus redeundi ; ceterum propter honorem reliquiarum etgràtiam qoam in conspeetu ejus nobis con tolérât Dens, egressusest nobiscum de civitate venerabilis Armanus Decanus , exhibens nobis suse dignationis gratiasimam famiiiaritatem osque ad unum fere miliariom; porro unumqoeinque nostnim illic amplectens et'oscolans recessit a»nobis oorporaliter, spîritualiter nonquam recessoros. Nos vero per dietas nostras corn Dostro felici conunercio féliciter venimus ad cdlolam nostram de Brondello *. Pneterimus autem sqb silentio BoAa, Jhonores et consolationes qoibos in progresso et regressn nostro ex Dei beneflcio iisi eumos, ne forte alicoi videator incredibile vel arrogantia invidorum aoies diciam fuisse causetur; tantum scripto commendare voluimus qn» simpliciter exprimèrent qualiter tanta reliqoiarum copia ad Grandimontém potait pervenirCy qoatenos soladivina dispositione (sicot rêvera mani* festam est ) id actom fuisse credatoir. De Brondello itaqoé miaimus litteras Patfi nostro Priori et fratribus in hune modum.

EPISTOLA AD FEATRES.

Meritis et intercessionibus sanctarum virginum et vestrœ devotionis obtento prosperum nobis Deos contulit iter in eundo et rédeundo ; re- ▼ertimur itaque Isti et divites valde, rcportamus enim nobiscum de ihesaoro Régis stemi septem pretiosissimas margaritas, hoc est septem yirglnes gloriosas, quarum una.dicitnr sancta Albina virgo et martyr , altéra $<* Essentia similiter virgo et martyr» altéra S^ Panafreta virgo et

*■ La Celle de Broniieau , monastère de Kordre de Grandoiont ..situé sur la paroiiëe de Saint-LégerMagoaieix (Haatc-Vieooe).

« Texiêr.

560 • PIÈCES JLSTIFICATIVÇS.

0iart)T, altéra sanctaSecun4<^virgo et martyr, altéra Su Ormaria etiam virgo el martyr; aliarum nomina igooramos, novit aotem earuni ^ponsus. Habemos et reliquias martyrum plnrimornm, et capot saDctx Anathaliœ virgiais et martyris quod capillis tegitur et signo martyrii decoratar; habemus et aliad capot unios gloriosœ virginis et martyris, in qoocapillorum triche cernontor et in fronte sigoum martyrii , secnris scilîcet ictus. Habemus et aliarum Tirginom reiiqoias qn« singiili> ecclesiis ordinis nostri per portiones dividentur , sic enim nobisjassum est. Qoantoigitor honore , qoanto gaodio, qoantaque revereotia, cœles- Us Régis exenia a vobis soscipienda sont et resenranda , vesira poterit jodicare prudentia : cras enim ante horam tertiam venient ad vos Do min» nostrœ, si Deos voluerit.

' Adboc lilterœ legebantur , cum Dei omnipotentis nota venit venerabilis Pater Saibrandus Lemovicensis Episcopns , et vere divin» dispos!tionis fuit hujos excellentissimi Patris ad vantas; non enim proposoerat in Grandimonte nocte illa qoiescere , sed continuo recessoros tantummodo Priorem et fratres vîdere volebat , revertebator namque a rege Angliœ et filio ejus Comité Pictaviensi , in quorum gratiam honorifice redierat, a distantia quam cum eo pro episcopato habuerat. Andiens autem Christi virgines suam jam intrasse dioecesim , lœtus effectus est, et legens in litteris sequenti die ad Grandimontem eas esse venturas , credidit Deum velle ut eis ipse obviam procederet, et remansit. Mane itaque facto, indutus pontiûcalibus indumentis, cum Priore etsolemni procèssione fratrum egrcssus est in occui*siim virginibus-, prseeedebat cru\ Domini, incensa in tnrhbulis rodolebant, l'erebautur ardentes oero populi ilebant, eautabant clerici, et resonabat terra in voces illonioi Uuarto igitur calciidas maii, honore debito, suscipieutes reliquias mtginum et martyrum, devotione et humilitate mirabili portavenint ea> usque in ecclesiam Beatae Mariœ semper virgtnis, etc.

Philippus^ mùeratime divina, Arckiepiscopui Cokmiœ , Princeps Lleci^r Romani Imperii et Italiœ Cancellarius , ad fratres GrandimomtenMi^

Philippus, Dei gratia, sanctœ ecciesix Coloniœ humilis minister, veiuràbllibus in Christo fratribus Guillermo Priori et toti conventui de Grandi monte salutem et dilatatam in Christo dilectionem.

Fralres veslros lalorcs pra'sentium cum litteris vestris libenter et cirr

cordis alacritate snscepimus taoquam iu vobis et ia ordtne vestro spem firmam et fidnciam rnagaam ponentes; ut nos qai in hujus sscali floctibos navigamns facientes in boc mari magno operationes multas, vestrariim siiRragiis orationnm , gnbernatore Pâtre misericordiarum, ad porttim saliitis clementer perducamur; at sic pcr Mariœ vigilantiam, Marthae admioistratio adjuvetnr. In fœdns antem et pactum firmae familiarilatis et dilectionis inter nos et vos ad invicem servandœ , pelitioni vestr» libentissimo acqnievimas, fraterne partientes vobis tbesaurum Ecclesise noslrœ, et quod viz alicoi imperatoram vel regum fecissemus , vestne charitati cam prona volantate impendimus , assignantes vobis reliqaiarum sacratissimarum pnlchram et honestam portionem : in re-* monerationem itaque nostrœ devotiouis rependatis nobis vestraram orationnm participationem , et in plenam fraternitatem vestram nos recipiatis nt opemm bonornm et orationnm vestranim consortes et participes Oeri mereamur; et nos hoc a vestra dilectione pro gratissimo muncre et super aurum et topazion pretiosum acceptabimus.

( HiMrarium superiui tranêcriptuin êx trilnu numuieriptU eodicUmi kiblioihecœ Grandinumtensis; coUatum cum iii fuit per me infra scriptwn^ Jteterendisiimi Domini D.Jàbatiij ac lotiuê Oràinii Grandimmteniii Prmpoêiti generalii Secretarium , cum quibus concordat. In CMJus rei fidem subscripsU ipte JReverendU$imuê. Grandimonte , die décima iewia matt, atmo £hmini millesimo sexcentaimo nonagesimo secundo,)

DE LA MARCHE, Abbas Grandimoutis.

De mandato , F. ANT. DESTBÈVES.