Vast, Les grands Traités, p
2. Il y a là un petit point d'histoire qui n'a pas encore été suffisamment élucidé. Cette déclaration ne figure pas dans le volumineux recueil de Meyern; il n'y est fait aucune mention d'un acte pareil ni dans le récit minutieusement détaillé de toute la scène de la ratification, empruntée au Journal d'un diplomate (Meyern, VI, p. 857 suivv*), ni à l'audience du congé du 18 mars (VI, p. 911). Servien était, d'ailleurs malade, et au lit, le 8 février, ce qui lui interdisait tout acte de ce genre. 11 est difficile cependant de croire que sa déclaration n'ait pas été produite du tout à Munster, qu'elle a simplement été rédigée comme « protestation secrète » formulée in petto, pour être déposée aux archives royales et en être exhumée au moment opportun, cardans ce cas les adversaires n'auraient pas manqué plus tard d'accuser de faux et de mensonge la diplomatie française.
HISTOIRE DE L'ALSACE AU XVIIe SIECLE 163
paragraphes de son édition ne concordent pas avec ceux des éditions antérieures, celles de Du Mont, par exemple, ou des Ordonnances d'Alsace :
«. § 34. Principes quoque Wirtembergici lineae Montpeligardensis restituantur in omnes suas ditiones in Alsatia vel ubicunque sitas... et ab utraque parte redintegrentur in eum statum, iura et praerogativa quibus ante initium bellorura gavisi sunt1. »
a § 75. Tertio imperator pro se totaque Serenissima Domo Austriaca, itemque Imperium, cedunt omnibus iuribus, proprietatibus, dominiis, possessionibus ac iurisdictionibus quae hactenus sibi, Imperio et familiae Austriacae competebant in oppidum Brisacum, Landgraviatum superioris et inferioris Alsatiae, Suntgoviam, Praefecturamque provincialem decem Givitatum Imperialium in Alsatia sitarum, scilicet Hagenaw, Goimar, Schlettstatt, Weissenburg, Landaw, Oberenhaim, Roshaim, Munster in Valle Sancti Gregorii, Kaisersberg, Thurinckhaim, omnesque Pagos et aiia quaecunque Jura quae a dicta Praefectura dépendent, eaque omnia et singula in Regem Christianissimumregnumque Galliarum transferunt, ita utdictum Oppidum Brisacum cum Villis Hochstatt, Niedereimsing, Harten et Acharen ad Gommunitatem Givitatis Brisacensis pertinentibus, cumque omni territorio et banno, quatenus se ab antiquo extendit, salvis tamen ejusdem Givitatis privilegiis et immunitatibus antehac a Domo Austriaca obtentis etimpetratis2. »
« § 76. Itemque dictus Landgraviatus utriusque Alsatiae et Suntgoviae, tum etiam Praefectura provincialis in dictas decem Givitates et loca dependentia, itemque omnes vasalli, landsassii, subditi, homines, oppida, castra, villae, arces, sylvae, forestae, auri,argenti aliorumque mineralium fodinae, flumina, rivi, pascua, omniaque jura, regalia et Appertinentiae, absque ulia reservatione cum omnimodo jurisdictione et superioritate, supremoque dominio a modo in perpetuum ad Regem Ghristianissimum, Goronamque Galliae pertineant et dictae Coronàe incorporata intelligantur, absque Gaesaris, Imperii, Domusque Austriacae vel cujuscunque alterius contradictione; adeo ut nullus omnino Imperator aut familiae Austriacae princeps quicquam juris aut potestatis in eis praememoratis partibus cis et ultra Rhenum sitis, ullo unquam tempore praetendere vel
1. Vast> p. 23 i C'est le § 32 des éditions vulgaires. (Ordonnances d* Alsace t I, p. VI.)
2. Vast, p.?38. C'est le § 73 des éditions ordinaires* (Ord. d'Alsace^ h
p. XII.)
164 l'alsace au xviie siècle
usurpare possitaut debeat1. Sit tamen Rexobligatus in eis omnibus et singulis locis Gatholicam conservare religionem, quemadmodum sub Austriacis Principibus conservata fuit, omnesque, quae durante hoc bello novitates irrepserunt removere2. »
« § 79. Imperator et Dominus Archidux Oenipontanus Ferdinandus Carolus respective exsolvunt ordines, Magi stratus, Officiales et subditos singularum supradictarum dictionum ac locorum vinculis et sacramentis quibus hucusque sibi Domuique Austriacae obstricti fuerunt eosque ad subjectionem, obedientiam, et fidelitatem Régi Regnoque Galliae prsestandam remittunt obligantque3... »
« § 82. Statim a restitutione Benfeldae aequabuntur solo ejusdem oppidi munitiones, nec non adjacentis fortalitii Rhinau, sicuti quoque Tabernarum Alsatiae, Gastri Hohenbar et Neoburgi ad Rhenum, neque in praedictis locis ullus Miles praesidiarius haberi poterit*. »
« § 83. Magistratus et incolae dictae Givitatis Tabernarum neutralitatem accurate servent pateatque illic Regio Militi, quoties postulatum fuerit, tutus ac liber transitus. Nullae ad Rhenum Munitiones in citeriori ripa extrui poterunt, Basilea usque Philipsburgum, neque ullo molimine deflecti aut interverti Fluminis cursus ab una ait e rave parte3. »
« § 84. Quod ad aes alienurn attinet quo Caméra Ensisheimiana gravata est, Dominus Archidux Ferdinandus Garolus recipiet in sese cum ea parte Provinciae, quam rex Ghristianissimus ipsi restituere débet, tertiam omnium debitorum partem, sine distinctione, sive chyrographaria sive hypothecaria sint, dummodo utraque sint in forma authentica, et vel specialem Hypothecam habeant, sive in Provincias cedendas sive in restituendas, vel si nullam habeant in Libellis rationariis receptorum ad Cameram Ensisheimianam respondentium usque ad fmem anni 1632 agnita, atque inter débita et crédita illius recensita fuerint et pensitationum annuarum solutio dictae Gamerae incubuerit eamque dissolvet, Regem pro tali quota indemnem penitus praestando6. »
« § 89. Teneatur Rex Ghristianissimus non solum Episcopos
1. Vast, p. 39. C'est le § 74 des éditions courantes. (Ordonnances d'Alsace, I, p. XII.)
2. C'est le §75 des anciennes éditions. (Ordonnances, 1, p. xm.)
3. Vast p. 40. C'est l'ancien §78. (Ordonnances, I, p. xiii.)