‹ Méditations sur la religion chrétienne (volume 3)Chapitre 40 sur 40 · MOT KS · texte numérisé non relu

MOT KS

et pro transgressoribus rogavit. {Isaïe, ch. vu, v. H ; — ch. H, v. 1-4; — ch. rx, v. 1-5 ; — ch. xlix, v. 1-6; — ch. lui.)

( Page 446.)

(TT) Exulta satîs, filia Sion, jubila, lilia Jérusalem; ecce rex tiras veniet tibi justus et Salvaior : ipse paupcr et ascendens super asiuatn, et super puilum filium asinae. {Zacharie, ch. ix, v. 9.)

(Page Î54.)

(OU) El ecce homo erat in Jérusalem , cui nomen Simeon, et homo iste justus et timuratus, expectans consolationem Israël, et Spiritus sanctus erat in eo. — Et respOD.sum acceperat a Spiritu sancto, non visurum se mortem nisi prius viderit Christum Domini. — Et venit in spiritu in templum. Et cum inducerent puerum Jesum parentes ejus, ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo . — et ipso accepit eum in tilnas suas et benedixit Deum, et dixit : — 1< Nunc dimittis servum tuum. Domine, secundum verbum tuum, in pace; —quia viderunt oculi mei salutare tuum : — quod parasti aute faciem omnium populorum, — lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuœ Israël. » (Êvang. selon saint Luc, ch. il, v. 25-32.)

NOTES

(Pige 354.)

(VV) Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu Asser : hase processerat in diebus raullis, et vixerat cura viro suo annis septem a virginitate sua. — Et h*c vidua usque ad armos octoginta quatuor : quaa non discedebat de templo, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac die. — Et hase ipsa hora superveniens coniitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui expectabant redemptionem Israël. {Évang. selon saint Luc, ch. u , v. 36-38.)

(Pap; 255.)

(XX) In diebus au te ni illis venit Joannes Baptista prsedicans in deserto Judseœ, — et dicens : « Pœnitentiam agite : appropinquavit enim regnum cœlorum. — Hic est enim, qui dictus est per Isaiam prophetam dicemem ; VoxclamanLis in deserto; parate viam Domini : rectas facite semiiasejus. » — Ipse autem Johannes habebat vestimentutn de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa iumbos suos ; esca autem ejus erant locuslaï et raei silvestre. (Èvang. selon saint Matthieu, ch. ni , v. 1-fi ; — selon saint Marc, ch. j, v. 2-11; — selon saint tue, ch. ni, v. 1-18; — scion saint Jean, ch. i, v. 26-33.)

NOTES

(Page m.)

(ïï) Et erat pater ejus et mater mirantes super his qua; dicebantur de illo. — Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia? : et gratia Dei erat in illo. — Et ibant parentes ejus par omnes annos in Jérusalem, in die solemni Paschœ. — Et cum factus esset annorum duodecim, ascendentibus illis Jerosolymam secuudum consuetudinem diei fest), — consummatisque diebus, cum redirent, remansit puer Jésus in Jérusalem, et non cognoverunt parentes ejus. — Exi s tintantes aulem iUum esse in comitatu, venerunt iter diei, et requirebant eum inter cognatos et notos. ~ Et non invenientes, regressi sunt in Jérusalem , requirentes eum. — Et factum est, post triduum invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum , audientem illos , et interrogantem eos. — Stupebant autem omnes, qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus. — Et videotes admirati sunt. Et dixit mater ejus ad illum : « Fili, quid fecistî nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quferebamus te. Ji— Et ait ad illos: u Quid estquod me quœrebatis?nesciebatisquiain his quse Patrismei sunt oportet me esse ? » Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad eos. — Et descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Et mater ejus conservabat omnia verba hœc in corde suo. — Et Jésus proficiebat sapientia, et œtate,

NOTES

et gratia apud Deum et homines. (Évang. selon sainl Luc, ch. ii, v. 33, 40-52.)

(Pige m )

(ZZ) « Non vos me elegisiis, sed ego elegi vos, et posuï vos ut eatis, et fructum alferatis, et fructus vester maneat, ut quodcumque petieritis Patrem in nomme meo, det vobis.

« Jara non dicam vos servos, quia serviis nescit quid faciat dominus ejus. Vos aulem dixi amicos, quia omnia quacumque audivi a Pâtre meo, nota feci vobis. » (Évang. selon saint Jean, ch. xv, v. 15-16.)

(Page 364.)

(AAA) Et accedentes discipulidixeruntei : h Quare in purabolis loqueris eis ? » — Qui respondens ait illis : « Quia vobis datum est nosse mysteria regrii ccelorum : illis aulem non est datum.» {Évang. selon saint Matthieu, ch. xiu, v. 10-11 ; — selon saint Marc, ch. îv, v. 10-11.)

(Page S6S.)

(BBB) Et accedunt ad eum Jacobus et Joannes lilii Zebedœi, dicentes : «Magister, vol uni us ut quodcunuiue petieriinus faciasnobis. »— At ille dixit eis: « Quid vultis

NOTES

ut faciam vobis?» — Et dixerunt : « Da nobis ut «nus ad dexteram tuam , et alius ad sinistram tuara , sedeamus in gloria tua. a — Jésus autem ait eis : « Nescitis quid petaiis : poteslis bibere calice m quem ego bibo, aut baptismo quo ego baptizor baptizari? »— At illi dixerunt ei : «Possumus. » Jésus autem ait eis : « Calicem quidem, qtiem ego bibo, bibelis, et baptismo, quo ego baptizor, baptizabimini : — sedere aulem ad dexteram meam , vel ad sinistram, non est meum dare vohis, sed quibtis parafa m est. » (Évang. selon saint Marc. ch. x, v. 35-40; — selon saint Matthieu, ch. xx, v. 20-26. )

(PageîW.)

(CCC) Hos duodecim misit Jésus, prœcipiens eis, dicens : « In viaui gentium ne abieritis, et in civitatos Samaritanorum ne intraveritis. — Sed potins ite ad oves qua; perierunt domus Israël. — Euntes aulem prœdicate, dicentes : Quia appropînquavit regnum cœlorum. — InOrmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, diemones ejicite ; gratis accepistis, gratis date. — Piolite possidere aurtim, neque argentum , neque pecuniam in zonis vestris ; — non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam : digrrns enim est operarius cibo suo. — Ecce ego mitto vos sicut oves io medio iuporum. — Estote ergo prudentes sicut serpen-

NOTES

tes, et simplices sicut coUinilw, u Ui<-nni). selon saint Halthteu,, ch. x, v. 5-10, 16; — selon saint Luc, ch. x, v. 1-12.)

(Page m.)

(DDD) « Quod dico vobis in tenebris, dicïte in lumîiie ; et quod in aura auditis, pradicate super tecta. — Et nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere : sed potins timete eum qui polest et animam et corpus perdere in geliennam. » (Èvang. selon saint Mallkieu, ch. X, v. 27-28.)

(Page 368.)

(EEE) « Cavete autem ab hominîbus. Tradent enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos. — Ht ad prasidfs et ad regi-s t1i;o'(i.;!i ■ ■ m

StimoDium illia ei gtmtibus — Tradet autem frater

,i. in raunein. et pairr rilium, et insurgent lilii m («renies, et morte eos affinant : — ut eritis odio omnibus propter nomi>o raeum. Qui autem perseveraverit nsque in linem. htc salvus erit. » ( Èvang. selon saint Matthieu, eh. x, v. 17-18, 21-22 ; — teton saint Luc, ch. xxi, v. 12-17.)

NOTES

(Page m)

(F FF) Tune respondens Petrus, dixit ei : « Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te : quid ergo erit nobis? » — Jésus autem dixit illis : «Amen dico vobis quod vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis sua;, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israe!. — Et omiiis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filtos, aut agros, propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam œternam possidebit. — Multi autem erunt piimi novissimi, et novissimi primi.» [Évang. selon saint Matthieu, ch. xn, v. 27-30.)

(Pige S70.)

(GGGj Numquam sic locutus est homo sicut hic homo. {Évang. selon saint Jean. ch. vu, v. W.)

(Page 273.)

(HHH) Respondit ei Jésus et dixit : « Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misitme. — Si quis voluerit voluntalem ejus facere, cogno?cet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquar. — Oui a semetipso loquitur,

NOTES

gloriam propriam quasrit; qui autem quœrit gloriam ejus qui misit eum, hic veraxest, et injuslitia in itlo non est.»

Clamabat ergo Jésus in temple- docens et diœns : « Et me scitis, et unde sim scitis, et a meîpso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. — Ego scio eum, quia ab ipso sam etipse me misit. « (Ëuang. selon saint Jean, ch. vu, v. 16-18, 28-29.]

(Pages Î75 ei m.)

(III) Quis ex vobîs homo qui babet centura oves, et si perdiderît unam ex illis , nonne dimiltit nonaginta novem in deserto, et vadit ad iliam qufc perierat, donec inveniateam? — Et cum invenerit eam , imponit in humeros suos gaudens, — et veniens domum convocat amicos et vicinos, dicens illis : Congratulamini mihi, quia inveni ovem moam qui? perierat? — Uico vobis quod ita gaudium erit in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agents, quam super nonaginta novem justis qui non indigent pœnitentia. (Éoang. selon saint Luc, ch. vu, v. (i-7.) — At Jésus audiens, ait : «Non estopus valemibus medicis, sed maie habentibus. — Eûmes autem discite quid est : Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim veni vocare jtistos, sed peccatores. » (£110113. selon saint .Matthieu, ch. ix, v. 12-13.)

Digilized by

NOTES

(Page 278.)

(JJJ] Oui non est meciim contra me est : et qui non congregat ineciim KjwrgiL. (k'vtiny. selon sainl Matthieu, ch. xn, v. 30.) — Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. (Évang. selon saint Marc, ch. ix, v. 39.)

(Psgs m.)

(KKK) Dicebnt autem et parabolam ad illos, quoniam oporLet semper orare et non deficere; — dicens : « index quidam erat in quadam civilate, qui Deum non timebat, et bominem non reverebatur. — Vidua autem quxdam erat in civitate illa. et veniebat ad eum, dicens : Vindica me de adversario meo. — Et nolebat per multum tempus. Post hase autem dixit intra se : Etsi Ueum non timeo, nec hominem revereor; — tamen quia molesta est mihi hiec vidua. vîndicabo illam, ne in novissîmo veniens sugillet me. » (Ëvang. selon saint Luc, ch. xvm, v. 1-5.)

tPW m.)

(LLL) Petrus autem et Johannes ascendebant in tempjurn, ad horam orationis nonam. — Et quidam vir, qui erat claudus ab utero matris suas, bajulabatur; quem ponebant quolidie ad portam lempli quas dicitur Spe-

NOTES. 365

ciosa, ut peteret eleemosynam ab introenntîbus in templum. — la cum vidisseî Petrum cl Johannem incipientes introire ia tempium, rogabat ut eleemosynam acciperet. Intuens autem in eum Peirus cum Johnnne, dixit : «Respice in nqp. » — At ille intendebat in eos, sperans se aliquid accepturum ab eis. — Petrus autem dixit : « Argentum et aui'ura non est mihi ; quod autem habeo, hoc tibi do : in nomine Jesu Christi Nazareni surge, et ambula. h — Et apprehcnsa manu ejus duxtera allevavît eum; et protinus consolidât* sunt bases ejus et planta. — Et exsiliens stelit et ambulabat, et intravit cum illis in tempium ambulans, et exsiliens, et laudans Deum. — Et vidit oinnis populus eum ambulantem et hiudautem Deum. — Cognoscebant aulem illum, quod ipse erat, qui ad eleemosynam sedebat ad Speciosam portam templi; et impleli sunt stupore et extasi, in eo quod contigerat illi. — Cum totii'ivt aiittiin l'etnim et Johannem. cucurrit omnis populus ad eos, ad porticum quod appellatur Salomonis. stupentes. — Videns autem Petrus respondit ad populum : «Viri Israelitœ, quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quia nostra virtute aut potestate fecerim hune ambulare? — Deus Abraham, et Deus Isaac et Deus Jacob, Deus patrum nostrornm, glorificavit filium suum Jesum quem vos quidem tradidistis, et negastis ame faciem Pilati, judicante illo dimitti. — Vos autem sanctum et justum negastis, et petislis virum

NOTES

homicidnm donari vohis. — Auclorem vero vitèe inter» [ecistis quem Deus suscitavit a mortnis, cujus nos testes surous. — Et in lide noroinis ejus, hune, quem vos vidistis et nostis, conlîrmavit nomen ejus, et fides, quai per eum est, dédit integram sanitatem istam in conspeem omnium vestrum. » (Actes des Apôtres, ch. m, v. 1-16.)

(Page 391.)

(MM M) Factum est autem in crastinum, ut congregatentar principes eorum, et seniores, et scribœ in Jérusalem, — et Annas princeps sacerdotum, et Caiphas, et Joannes et Alexander, et quotquot erant de génère sace dotali. Etvucanles eos, denuntiavemnt ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. — Petrus vero et Joannes respoudtuiies, ilivmim ad oos : u Si jusium est, in conspecLu Dei, vos potins auciire quant Deum, judicate. — Non enirn possumus qure vidinuis et audivimus non loqui. » (Actes des Apôtres, ch. iv, v. 5-6, 18-2(1.)

(Page m.)

(NNN) « V* tibi Chorazûi ! va; tibi Bethsaida ! Quia si in Tyro et Sidone. factœ esseni virtutes qim factEe su m in vobis, olim in ciî'cio et. cinerc pœni tr-ntin m agissent, » {Évang. selon saint Matthieu, ch. xi, v. 21.)

NOTES

fPsges 296 et S97.)

(OOO) ii Nolite putare quoniam veni solvere legem aiit prophefas ; non veni solvere, se^l adimplere. « (Êvang, selon saint Matthieu, ch. v, v. 17.) — « Nolite putare quia ego accusa turus sum vos apnd Palrem; est qui accusât vos Moyses, in quo vos speratis. — Si enim crederitis Moysi, crederilis forsitan et mini ; de me enim ille scripsît. — Si autem iliius liiteris non crediiis, quomodo verbis meis credetis? » {Êvang. selon saint Jean, ch. v, v. I|5-47.)

(Page m.)

(PPP) Tune accesserunt ad eumab Jerosolymis Scribaï et Phiirisaei , dicentes : — « Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manua suas cura panem manducant. » — Ipse autem respondens ait ÎUis : « Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Nam Deus dixit : — Honora patrem et raatrem, et qui maledixerit patri vel main morte moriatur. — Vos aulem dicitis : Quicumque dixerit patri ve) matri : Munus quodeumque est ex me tibi proderit, — et non honorificabit patrem suum aut matrem suam. Et irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram.

« V» vobis, Scribaï et Pharisœi hypocritœ, qui decimatis

368 NOTES

gravîora sud! lcgis, jmliciiim. et misericordiam, et fidem. ffec oportuit facere, et illa non omittere. j> (Èvang. selon saint Matthieu, ch. xv, v. 1-6: ch. xxiti, v. 23.)

(Page 899.)

(000) «Jérusalem, Jérusalem, quœ occidis prophetas et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volni congregare filios tu os, sicut gallina congregat pullos suus sub alasl et noluistil » (Ûvang. selon saint Matthieu ch. xxm, v. 37.)

(Page 300.}

(RBR) Cum aiitern introisset Capharnaum, actessitad eum centurie rogans eum et dicens : «Domine, puer meus jacet in domo paralyticus et malelorquetor. » — Et ait illi Jésus : « Ego veniam et curabo eum. « — Et Tespondens centurio ait : b Domine, non sum dignus ut întres sub tectum meum; sed tantum die verbo, et sannbitur puer meus. — Nam et ego homo sum sub potestate constitutif, liabens sub me milites; et dico huic : Vade, et vadit; et alii : Veni, et venit; et servo meo : Fac hoc, et facil. » — Audiens antem Jésus miratus est et sequentibus se dixit : n Amen dico vobis, non inveni tantam Bdem

NOTUS

in Israël. — Dico autem vobis quod multi ab Oriente et Occidente. vonient. et recambent cum Abraham et Isaae et Jacob, in rcgno cœlonira. » {Êvang. selon saint Matthieu, ch. vin, v. 5-11.)

(SSS) Venit ergo in civilatem Samariaî, qtia; dicitur Sichar, juxta praditim quod dédit Jacob Joseph filio suo.

« Da mihi biberi 1 . » iDiscipnii esiini rju.n iibicranl in civitatLin ut cibos emerent.) — Dicit ergo ei niulier illa Samaritana : v Quomodo tu, Judœus cum sis, bibere a me post';. qufe sum mu lier Somaritana? Non enim coutuntur da!Î Samariianis. » — Rcspondit Jésus et dicit ei : a Si "res donum Dei, et quis c:-t qui dicit tibi : Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eu, et dedisset tibi aquani vivam. n — Picit ei millier : « Domine, neque in quo hauî-ias habes et puteus altus est ; nndc ergo haltes aquam vivam? — Numqaid tu major es pâtre nostro Jacob qui U. dit nobis puteum et ipse ex eo bibit, et iilii ojus , et pecora ejus? » — Respoudit Jésus et dixit et : « Omnis qui (jilàt ex aqua hac sitiet iterum; qui auleni biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in Estera um. — Se;l aqua, quam ego dabo ei, liel in eo fons aqufe saliert-

lis in vitam Eeternarn. » — Dicit ad eum millier ; a Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam hue haurire. >> — Dicit ei Jésus ; « Vade, voca viriim tuiim , et veni hue. « — Respondit mulier et dixit : <t !Son habeo virum. n Dicit ci Jésus : « Bene dixisti, quia non habes virum ; — quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc vere dixisti. »

— Dicit ei mulier: « Domine, video quia prophète es tu. — Paires nosiri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Jerosolvmis est locus ubi adorare oportet. ™

— Dicit ei Jésus : <t Mulier, crede mihi, quia venit hora quando neque in monte hoc, neque in Jerosolvmis adorabitis Patrem. — Vos adorant quoi! ru-sciiis ; nos adoramus quod scimus, quia sains ex Judœis est. — Sed venit hora, et nu ne est, quando veri adoratores adorabunt Patrcm in spiritu et verilate. Nam et Pater taies quierit qui adorent eum. — Spiritu s est Deus : et eos qui adorant eum, in spiriiu et veritate oporlet adorare. » (Êvang. selon saint Jean, ch. iv, v. 5-2&.)

(TTT) o Emîtes ergo docete omnes génies, baplizantes eos in nomine Patris et Filiî et Spiritus sancti. [Évnng.

selon saint Matthieu, ch. xxvm, v. 10; selon saint Marc,

ch. xvi, v. 15.)

(Page 304.)

(UUU) Per qiiem aceepimus graliam, et apostolatum ad obediendum lidei iti omnibus gentibus pro nomine ejus. (ÈpUre de saint Paul aux Romains, ch. i, v. 5.)

{Page 304.)

(VVV) An Judsponim Deus un tu m î Nonne et gentinml Imo et gentium. — Non enim est distinctio Juda?i et Grajci ; nani idem Doiiiinus omnium , et dives in omnes qui invocant illum. (ÊpUre de saini Paul aux Romains, ch. m, v. 29; cit. x, V. 12.)

(Page 300.)

(XXX) Tune abeunles Pharisasi concilium inierunt ut caperent eu m in sermone. — Et miuunt ei discipulos kuos cum Herodianis dicentes : « Magister, scimus quia

de aliquo; non enim rcspieis personam liominum. — L>t€ ergonobisquid tibi videtur, licet censum dare ùesari, an nonîi) — Cognita autem Jésus nequiiia eormn ait; «Quid me tentatis, hypocrite ! — Ostendile mihi numisma census. o At illi obiulerunt ci denarium. —Et ait illis Jésus : u Cujus est imago liœc et superscriptio î» — Dicuni ei :

NOTES

«Cassaris.» Tune ait ïllis : uReddite ergo quEesuntCssaris, Cœsari, et quœ sunt Dei, Deo. » — Et audientes itiirati sunt, et relîcto eo abierunt. (Évang. selon saint Matthieu, ch.xxit, v. 15-22 -.selon saint Marc, ch.xu, v. 12-17; selon saint Luc, ch. xx, v. 19-25.)

(Page 313.)

(YÏY) « Audistis quia dictum est antiquîs : Non meechaberis. — Ego aulem dico vobis quia omnïs qui viderit mulierem ad conçu pi scen dam eam, jam mœchatus est eam in corde suo. » (Évang. selon saint Matthieu, ch. v, v. 27-28.)

[Poge 314.)

(ZZZ) Et accedenies Pharisœi inierrogabant eum : Si licet viro uxorem dîmittere; tentantes eum. — At il!e respondens, dixit eis : « Quid vobis prœcepit Moyses? » — Qui dixerunt : a Moyses permisit libellum repudii scribere et dimittere. » — Q uibus respondens, Jésus ait : « Ad duriiiam cordis vestri scripsit vobis pneceptum istud. — Ab initio autem crfeattirte, masculum et feminam fecit eos Deus. — Propter hoc relînquet homo patrem et mat rem et adhsrebit ad uxorem suam. — Et erunt duo in carne una. Haqne jam non duo sunt, sed una caro. — Quod Deus ergo conjunxit, homo non separet. » — Et iu domo

NOTES. 373

iterum discipiili ejtis de eodem interrogaverunt eum. — Et ait illis : «Qnicumque dhiiiscrii n\orera suam, ei aliam duxerit, adulterium commiitet super eam. — Et si uxor dimiserit virum suum et alii nnpserlt, mœchatnr. o (Èvang. selon saint Marc, ch. x, v. 2-12 ; selon saint Matthieu, ch. xiit, v. 4-9 ; ÉpHre de suint Paul aux Romains, ch. vu, v. 2-3 ; 7" Épître de saint Paul aux Corinthiens, ch. vi, v. 16-18; ch. vu, v. 1-11.)

(PigeStS.)

(AAAA) Et oflerebant il Ji parvulos ut tangeret illos. Discipiili antem comminabantur offerentibus. — Quos cum videret Jésus, indigne tulit, et ait illis : « Sinitc parvulos venire ad me, et ne prohibueritis eos : talium enira est regnum Dei.— Amen, dico vobis ; Quisquïs non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud. » [Êvang. selon saint Marc, ch. x, v. 13-15; selon saint Matthieu, ch. xix, v. 13-15 ; «ion saint Luc, ch. xvm, v. 15- 17.)

(Page 316.)

(BBBB) In illa hora accesserunt discipiili ad Jesiim, dicentes : «Quis, putas, major est in regno cœloriim ?» — Et advucans Jésus parvulum, staluit eum in mrdio eorum. — Et dixit : « Amen, dico vobis, nisi conversHueriiis et

NOTES

eftiriamini sicut parïuli, noq, intrabitis in regnum cœlorum. — Quicumque ergo humiliaveritse sicut parvulus iste, hic est major in regntMxiilorum. a (Èvang. selon saint Matthieu, ch. xvm, v. 1-4.)

(ftm* mi.]

(CCCC) In illo tempore respondens Jésus dixit : «Confiteor tibi, Pater, Domine creli et terra?, quia abscondisii haîc a sapientifaus et prudeniibus, et revetasti ea parvulis. » {Ëvang. selon saint Matthieu, ch. si, v. 25.)

J'ai dit (page 155) que j'indiquerais quelques exemples des fautes grammaticales qui se rencontrent dans les Livres saints, et auxquelles le caractère de l'inspiration divine ne saurait être attribué- Quant aux livres de l'Ancien Testament, j'ai consulté, a ce sujet, mon savant confrère, M. Munk, et je reproduis textuellement sa réponse :

« Les auteurs bibliques, m'n-t-il écrit, dont le style offre le plus d'incorrections sont Ézécbiel et Jérémie. Ces auteurs, surtout le premier, pèchent souvent contre la grammaire et l'orthographe ; non-seulement ils se laissent influencer par le dialecte araméen, mais ils ont

rfOTES.

aussi un certain nombre de failles grammaticales qu'on ne peut ramener à aucun des dialectes sémitiques. Cotte remarque a déjà été faite par les grammairiens hébreux du moyen âge, et lsaac Abrabanel (vers la fin du xv e siècle), dans la préface à son commentaire d'Ëzéchiel, n'hésite pas à déclarer que ce prophète était peu versé dans la grammaire et l'orthographe hébraïques. Cependant ni Jérémie, ni Ézéchiel, dont chacun a une. certaine originalité de style qui le distingue de tous les autres écrivains hébreux, ne manquent d'élégance, d'énergie, de hardiesse dans les images, et ils possèdent au plus haut degré l'art d'écrire. Voici quelques exemples des graves fautes grammaticales qu'on trouve dans leurs livres.

Exemptes d'incorrections dans Èzéchiel.

DJVtnnu'S nwi (mischi'i'tiuivithem), «et ils se prosternaient)! (vni, 16), forme barbare pour D'innttfD (iiiischla'tutivim).

>JK isiii'tui {we-nèsehaar ani), « et je restai » (xi, 8), pour INOKi (wa-tsdiflir) ou Trur; - [irr-iiisïharti). (Il y a ici à la fois une faute d'orthographe et de grammaire.)

num (isc/wiA), n des femmes » (xxm, M), pour wi (mkM).

NOTES. 377

vmSis nsiur {schib'a), a ses sept holocaustes » (xl, 26),

pour V2V {scheba'). Dans le nombre 7, il y a le

masculin pour le féminin.

"(TYUaa (bi-benôthayikh) , « iorsque tu construisis n

(xvi, 31), pour -puM (bi-benottièkh).

[be-schoubèni), « lorsque je revins n (xwn, 7),

pour (te-sefwuM).

uvaip mai [gabehaj, « sa stature s'est élevée n (non, 5),

pour nrm (jaùeM). La dernière lettre est aiep/i

pour fcé.

Le pluriel chaldéen dans plusieurs mots, par exemple: f»isn Çhitttn), «du froment" (tv, 9), pour c'en fhilJîm); l'un (ha-iyyhi), a les lies n, ou n pays maritimes » (xxvi, 18), pour D"Nn (ha-iyyîm), faute d'orthographe et de grammaire.

Exemples d'incorrections dans Jèrèmie.

nVSW {ôbidâ), « je ferai périr » (xlvi, 8), pour m'as» (oabîrfô).

n>23 (nibbétha), « tu as prophétisé d (ïxvi, 9), pour n»aj (mWéïftu). La syllabe i>c a yod pour aieph.

V.m {athanou}, « nous sommes venus » (ni, 22), pour U<rm (aifcitwu).

NOTES

>nw (au), (i toi h an féminin (terminé pari/orf muet), pour n« (<wi), syriasme très-fréquent dans Jérémie qui forme souvent ia 2 e personne du prétérit fém. en vr (i suivi de yod), pour rr (i).

trh (M écrit avec wmo quiescem), » non », très-souvent pour kS (16 sans le v>aw).

nSin [hoglalk), « elle a été amenée en exil » (xin, 19), pour nrrtin (hogleihâ). Ce dernier chaldaïsnie se trouve aussi dans le Peniaieuque (Lèvitique, \\v, 22): rvOJl {wëasatli), «elle fera, elle produira», pour nniL-yi (u>e'<welah), et ifciii., xxvi, 34 : nïnm (we-nirfaOi), « elle prendra plaisir », pour mrawi (we-hircelhâ) .

Quant au Nouveau Testament, j'ai demandé un travail de même nature à mon fil? Guillaume qui a fait, de la langue grecque en général et de ce qu'elle est devenue dans les écrits évangéliques, une sérieuse étude. J'insère également ici la note qu'il a rédigée à ce sujet :

u En abordant le texte du Nouveau Testament, après avoir appris la langue et la grammaire grecques dans

NOTES

an

les écrivains classiques, on y reconnaît tout d'abord un grand nombre d'irrégularités. Mais parmi ces irrégularité, il faut distinguer avec soin celles qui sont seule-

celles qui constituent de véritables fautes. Les unes peuvent être expliquées et justifiées par divers exemples el divers raisonnements ; les autres demeurent inconciliables avec les lois élémentaires et nécessaires du langage. Ainsi, l'on peut justifier telle ou telle forme étrange de conjugaison ou de déclinaison qui serait comptée comme un barbarisme à un élève de nos collèges, mais qui était en usage dans un des dialectes locaux que les Grecs ont écrits et parlés. Ainsi encore, quoique ce fût la règle, en grec, de mettre le verbe au singulier quand il était régi par un substantif neutre au pluriel, cette règle n'a pas été invariablement observée par les auteurs classiques, même les plus purs, cl l'on peut justifier, par les exceptions recueillies ça et là dans leurs écrits, plusieurs passages du Nouveau Testament qu'on aurait, à première vue, accusés de solécisme. Ainsi, enfin, quand on a été d'abord arrêté et déconcerté par d'autres passages où l'écrivain sacré a confondu le sens de deux mots qui se ressemblaient, comme fiprùpo[j,iu, qui signifie appeler un témoin, et que saint Pierre emploie au lieu de pifroffat, qui signifie donner son témoignage (/" ÉpUre de saint Pierre, I, 11) : — comme

MtnKtm, qui signifie être incapable, et que les Évangiles selon saint Matthieu et selon saint Luc emploient dans le sens de être impossible [saint Matthieu, xvn, 20; saint /.iic. r, 37); — comme ^^«.«[w, qui signifie le méridien ou le zénith d'un astre, et qui, à trois reprises, dans le Nouveau Testament, signifie au milieu des airs, — ou

règles et contraires à l'analogie, comme «M, pour ™ta.ee (I" ÈpUre aux Corinthiens, n, ù), — on peut encore, à bon droit ou à la rigueur, judicieusement ou subtilement, échapper aux difficultés que ces passages soulèvent. Mais quand la part est ainsi faite des irrégularités qui peuvent être expliquées dans la langue du Nouveau Testament, il en reste qui sont de véritables fautes. Le même mot ne peut pas être, sous la même plume et à trois pages de distance, masculin et féminin,

l'adjectif ne peut pas être masculin, comme -ri» lani.... Tii |m>y {Apocalypse, xrv, 19). Quand le substantif est à l'accusatif, l'adjectif ne peut pas être au nominatif. On voit là, chez les écrivains sacrés, la trace de la main de l'homme, les marques de l'imperfection et de l'erreur humaines; et il ne faut pas oublier que ces fautes sont d'autant plus nombreuses et d'autant plus saillantes

NOTES

vain plus juif. Ainsi, 1b grec de l'Apocalypse esi singulièrement incorrect, de même que le tour de l'imagination y est fortement hébraïque (voyez Apocalypse, i, 16, m, 12, iv, 7, IX, 13 et 14, xiv, 12, îm, 13, =x, 2, etc.). Dans le texte qu'on appelle le texte reçu et qui a été fixé au xvi e siècle, beaucoup de ces fautes ont disparu, parce qu'il a été emprunté à des manuscrits de date récente Mais maintenant que l'érudition est remontée plus haut, on voit comment les copistes, les uns après les autres, mus par un pieux scrupule ou croyant seulement corriger quelques inexactitudes de leurs prédécesseurs, ont peu à peu effacé ce qui leur paraissait trop irrégulier pour avoir été écrit par un évangéliste ou par un apôtre. Aujourd'hui, ces irrégularités reconnues sont un élément indispensable de toute discussion sérieuse sur la nature et la portée de l'inspiration divine dans les Livres saints. »

Page 1