‹ Mélanges d'archéologie, d'histoire et de littératureChapitre 89 sur 149 · XI. DE NATURA SERENÆ ET HONORENT AR · texte numérisé non relu

XI. DE NATURA SERENÆ ET HONORENT AR

Esaias proplieta sic dixit quoniam screnæ et honolaurus (sic) et iricii (sic) ibi saltabunt. Physiologus sic dixit quia serenas dicit esse mortiferas; et in mare clamitant vobis ( vocibus ) diversis, ut navigantes dum audierint seducantur. A capite usque ad umbilicum hominis figuram habet, et deorsum usque ad caudam volatile est.

94 Nul moyen jusqu’à présent de bien collationner ce texte. La compilation publiée par cardinal Mai 11’a point de sirènes ni d’onocentaures.

MÉLANGES D’ARCHÉOLOGIE

il h

cil 1 et unocentauri 8 habitabunt in domibus eorum. IJniuscujusque naturam 9 Phvsiologus 10 disseruit n. Syrenæ I2, inquit I3, animalia sunt mortifera u, quæ a capite usque ad umbilicum figuram hominis 13 habent; extremas 16 vero partes 17 usque ad pedes, volatiles18 habent10 figuram. Et 20 rnusicum 21 quoddam ac 22 dulcissimum 23 melodiæ 24 carmen canentia 25 ; ita ut, per suavitatem vocis, auditus hominum 26 a 27 longe navigantium 28 mulceant 29 et ad 30 se trahant, ac nimia suavitatis modulatione 31 perlectant 32 aures, acsensus 33 eorum delectantes 34 in somno 35 vertant. Tum demum 36 quum viderint37 eos in 38 gravi somno39 sopitos 40, invadunt eos 41 et dilaniant carnes 42 eorum ; ac sic persuasione 43 vocis, ignaros 44 et incautos 45 hommes decipiunt et mortificant 46. Sic 47 igitur 48 decipiuntur 49 qui in 50 delitiis 51 et pompis, et teatribus 52 ac 33 voluptatibus 54 delectantur 53, id est 56 comediis 57 et 58 tragediis (sic) ac 59 diversis

7 A. herinatii.

8 A. honocentauri.

9 B. natura.

10 B. fisiolocus.

11 B. deseruit.

12 B. serone ; D. sirenœ.

13 B. inquid.

14 A. mortifera sunt. La compilation publiée sous le nom d’Hugues de Saint-Victor peut offrir quelques variantes utiles, parmi des additions qui trahissent une remise en œuvre. Voici comme elle ouvre cet article (p. l\ 30, sq.) üicente Esaia de Babilonia : syrenæ habitabunt in delubris voluptatis ejus. Syrenæ animalia sunt ipsis acquiescenlibus mortifera ; quæ, ut Physiologus describit, super ne usque ad umbilicum, etc.

15 D. feminæ ; H. muliebrem.

16 D. extrema pars; H. inferna.

17 H. pars.

18 D. volatilis imaginem lenent (sic); H. piscis.

19 H. Iiabet ; A. habent et.

~o D. atque ; A et H. omis.

21 A. musicam; H. mirificum.

-- D. omis.

23 H. dulcisonum.

24 B. mel liodie.

25 A. omis; H. canunt ; D. canton' , per quod hommes

Similiter et honotaurus ; pars ejus corporis est hominis, altéra autem pars asini similitudinem habet.

His ergo comparantur viri duplici corde, qui habent figuram pietatis, personam accipientes, et habent 95 adversariorum et hereticorum. Nam per suavissimam (sic) eloquia sua, sicut serena seducunt corda innocentium.

96 Si le texte est complet, il faut supposer que le ligur am de la phrase précédente est sous entendu dans ceile-ci.

navigantes decipiuntur ; ita ut persæpc auditum demulcentes, sensumque delinientes (sic), in soporem verturc tur (sic). Et tune illæ videntes cos esse so/ntos, etc.

26 H. omis.

27 B. ac; H. omis.

28 A. vigilantium (velificantium?).

29 B. multiant ; H. invitent.

31 B. modolatione ; H. suavilate modulationis.

82 B. prolixa tanta; H. perlectent.

33 B. arcensi.

34 B. delinenles ; H. dlinientes.

35 B. sonum ; H. somnum.

36 B. tune deinde ; H. tune demum.

37 B. vidèrent.

38 H et B. omis.

39 B. sono ; H. gravissimo somno.

40 A. subito.

41 A et B. omis; D. invadunt, et lamant carnes eorum. Sic igitur decipiuntur illi qui diabolicis pompis, etc.

42 B. aures.

43 B. persuasionis ; H. per suavis soni voces.

44 B. ignarus.

45 B. insipiens.

46 H. necant.

47 B. sibi.

48 H. omis.

49 H et B ..et illi.

50 H et B. omis.

61 B. diliciis ; H. deliciis hujus sœculi.

52 D et H. theatralibus. Voluptatibus.

53 B, D, H, omis.

54 B. voluntatibus.

55 D. delectati, vel tragediis musicis soluti, et veluo (sic) somno mentis gravati, efficiuntur, etc.

56 B. idem; H. omis.

57 B. comedii slragœdus ; H. tragædiis et comadiis dis soluti.

58 B. omis.

59 H. omis.

BESTIAIRES (PI. XX, XXIV)

musicis60 melodiis dissoluti, et 61 velut in 62 somno 63 grave64 totum mentis 65 vigorem 66 amittunt 67 ; , et subito efficiuntur 68 adversariorum virtutum 69 avidissinie præde (sic) .

Similiter et honocentaurum 70 duabus 71 naturas constare Physiologus 72 adserit 73. Id est superior pars 74 homini 75 similis, deterior 76 vero ejns 77 pars 78 asini 79 membra sunt ; natura 80 vero valde egressæ 81 sunt.

His 82 adsimilantur 83 vecordes 84 atque bilingues 85 liomines 86, et 87 moribus biformes; dicente 88 Apostolo (II Tim. III, 5) : Habentes 89 quidem 90 promissionem 91 pictalis, virtutem autem 92 ejus abnegantes. De 93 quibus et propheta David dicit (Ps. XLVIII, 21) : Uomoquum in honore esset, non intellexü ; comparalus est jument is insipientibusj, et similis facius est illis.

60 B. musicus. I! n’est pas besoin de faire remarquer que tous ces détails annoncent un écrivain antérieur au moyen âge. Aussi nos traducteurs français ont-ils donné un autre tour à ces enseignements.

61 H. omis.

62 B. omis.

63 B. somnio.

64 B. gravato; H. velul gravi somno sopiti, adversariorum prceda efficiunlur.

65 B. mentes.

66 B. vigore.

67 B. omis :... vigore sopiti efficiuntur.

68 A. efpliuntur.

69 A. virilité; D. adversce virlutis avklissima prœda . •

70 B. simililudine et unocentaurus. D, qui n’associe pas ces deux sujets, commence l’article de l’onocentaure par : Onocentarum. duabus naturis, etc.; H, de mèmeCp. til9).

71 A. diaboli natura.

72 B. Fisiolocus.

73 A et D. asserit ; H. asserit, dicens : superior, etc.

75 B. hominis ; II. centauro homini similis est.

76 Esp. detras ? D et II. inferior ; A. inferiora.

77 B, D, H, omis; D. vero, similis asino. Iluic assimipintur, etc. H. vero, ono, id est asino. Huic, etc.

7S A, D, H, omis.

79 B. omis.

80 A, omettant, comme de coutume, tout ce qui était entre le premier sunt et le second (selon la mésaventure très habituelle aux copistes et aux imprimeurs, j’en sais quelque chose, de broncher contre les dpot<m').£UTx), n’offre aucune lumière pour rétablir le texte d’une ligne extrêmement maltraitée par B. Il saute brusquement de membra sunt à His assimilanlur ; et ni D ni H n ont celte phrase.

81 Agrestes?

82 B. hoc ; D et H. huic.

83 A,. D, H. assimilanlur.

84 B. vecordis.

85 B. bilinguis.

86 B. hominibus .

87 B, D, H, omis. D et H... liomines ; unde apostolus (H. omis) Paulus dicit : Habentes.

88 B. dicentem.

89 B. habente.

90 B et H. omis; D. autem.

91 A. spetiem; D. speciem ; II. promissionnes. Les textes latins, même celui qui porte le nom d’Hugues de Saint-Victor, s’écartent encore tous ici, du moins par quelque endroit, de la Vulgate et des LXX.

92 D. vero ; H. faclis autem abnegantes.

93 B, D, H, omis; B. Propheta, etc.; D et H, et Psatmista : Homo.

BESTIAIRE RIMÉ

Page 1