‹ Mélanges d'archéologie, d'histoire et de littératureChapitre 99 sur 149 · BESTIAIRE · texte numérisé non relu

BESTIAIRE

BESTIAIRES (PI. XX, XXIX)

posito?) proscientiæ (sic) futura alimentorum subsidia sibi præstruit; cujus uti meteris (ut imilcris) industriam Scriptura te commonet, dicens : Conforte (confier te) ad formicam, o piger, et considéra vins ejus , et esto sapientior. Ilia enirn nulla (nullam) cultura (culturam) possidet 4, neque enim (sic) qui se cogat habens , neque sub dominio agens, quem ad rnodum prœparat escam, absque (atque ?) de f uis laboribus 3 sibi messem recondil6; et quum tu plénum que ( plerumque ) egeas, ilia non indi— geat7. Nulla sunt ei clausa orrea (sic) , nulla inpenetrabilis custodiæ ( cuslodia ), nulla ei inviolabilis acero (sera?)-, spectat custus (custos?) furta que (quœ ? ) prohibere non audebat (sic), aspicit sua dampna possessor, necuindicat (nec vindicatV). Nigro convictator (connectunturT) agmine, prædam per campos ferent (fer uni ?) , se miscunt (sic)

4 Cette manière d’exprimer les paroles de Salomon sur la fourmi autoriserait à conjecturer que, traduisant sur le grec, on a lu ‘y-wpytxç (culture, ferme) au lieu de yempylo u (fermier, intendant). C’est d’ailleurs le sens qu’ont suivi les versions syriaque et arabe, ainsi que l’ancienne version latine citée par S. Ambroise.

5 Nouvelle singularité, qui se résoudra de même si l’on suppose une variante du texte grec : rÿ aou, au lieu de rù àur,tû. Je ne connais point d’autre version (sauf celle de S. Ambroise) qui appuie cette variante. B. Vacle ad formicam, o piger, et œmulare vias ejus, et esto ilia sapientior. Ilia enim culturam nullam possidet, nec qui eam cogat liabet, nec sub domino agit ; quem ad rnodum prœparat escam , etc.

6 E.... escam, quœ de tuis laboribus unde vivere possit sibi messem recondil.

1 E. indiget. Sans effacer les traces de mes premières conjectures, je transcris ce texte qui est venu, un peu tard pour moi, fixer le sens de plusieurs mots : Nulla sunt ei clausa horrea , nullœ impenetrabiles custodiæ, nulli inviolabiles acervi (lecture douteuse). Spectat custos furta quœ prohibere non audeat, aspicit sua dampna possessor, nec vindicat; nigro convectitur agmine praedaper campos, fervent sernitœ comitatu viantium ; et quœ in angusto comprehendi ore non possunt , Itumeris grandia frumenta traduntur. Spectat hœc dominus messis, et erubescit tam pauca piœ industriœ negare compendia. E ajoute encore quelques phrases, mais dont l’antiquité n’est point suffisamment garantie, pas plus que celle de toutes les leçons renfermées dans ce qui précède. Ainsi, quel que soit le bon sens général du texte E, la moralité y manque tout à fait.

quum sit viribus infirma, multum prostate 13 fr tectum sibi. Physiologus10 dicit très naturas17 habere formicem18. Prima ejus natura 19 est 20 exierent (sic) de spelunca sua, ambulant21 ordinatim 22, et quærunt 23 grana cujuslibet seminis24. Quum autem 25 invenerint 2G, in 2: ore suo28 adprehendunt 29 singula grana J° etjI portant32 in speluncam suam 33. Aliæ vero formicæ non habentes grana in ore suo, sed sic vacuæ obviantes eis 36 quæ vehunt 37

bel. Prima ejus natura hœc est ut ordinale ambulent, et unaqnœque yrunum bajulet in ore suo ; et ea (sic) quœ vana (*:viç) sunt, non dicunt • Date nobis de grano vestro, sed vadunt per vestigia priorum ; et veniunt (venientes?) usque in locum ubi frumenlum invenerunt, assumant frumentum, et afferunt in cubili suo.

llœc quidem ad signifie ationem virginum prudent um dicta sufficiunt ; quia sicut in aestate formica congregat undehyeme alatur, imprudentes virgines in hoc prœsenti seculo congregant unde in retributione remunerentur.

Seconda (sic) ejus natura.

15 II. per aestatem frumenlum reponit.

if' B. Fisiolocus.

17 H. habere virlutes formicam.

13 Ces quatre derniers mots sont répétés une seconde fois très exactement dans B.

19 H. virtus.

-° Dans les extraits du Physiologus que le cardinal Mai a publiés, le texte de la fourmi ne commence qu’à cet endroit (p. 593) ; outre que toute moralisation y est supprimée, comme à l’ordinaire. Formicæ, minutissima animalia, et quodam modo prudentissima ; de quibus Physiologus ita dicit: quum exierint. II. quod quum formicæ exierint.

21 B. Ambularint.

22 M, A, D. ordinale.

23 B. q uaer (sic).

24 B. semine s.

25 B. enim.

26 B. invenirent.

27 H et B. omis.

28 H. omis.

29 B. adprehendent.

30 B. singulos granos.

31 11 et B. omis.

32 H. portantes ea.

33 B. spelunca sua.

34 H. omis.

3; II. obviant venientes.

36 M. omis.

37 M. quœ veniunt cum cibariis, non rapiunt ab eis grana, sed vadunt. <*tc.

MÉLANGES D’ARCHÉOLOGIE

comitatum viantium (sic) ; et quæ compræhendi (sic) angustoorenonpossunt, humeris gradia (grand?) frumentum (sic) tunduntur8.

Expectat Dominus meus si se (si te?) erubescit tamquam parcapie (piæ?) industriæ negare compendia 9.]

Page 1