‹ Mélanges d'histoire offerts à Charles MoellerChapitre 112 sur 149 · ANNEXES · texte numérisé non relu

ANNEXES

Vax. Lier. Ms. Regina 2020, p. 445-446.

Ill""^ idemque Rs""^ D"^ Patrone Obss""^ :

Conditionem et calamitatem meam his superioribus mensibus par authores •dignissimos Suae Beatitudini exponendum curavi. Ei maturae subveniendae Sanctissimus Pater ut velut parens afflictorum clementissimam annuam pensionem mihi ad pedes Suae Sanctitatis supplici gratiose promiserat. Ne vero vel mea causa videretur onerosa, vel Suae Sanctitatis erga me beneficentia otiosa operam in Beigica meam ad orthodoxos graecorum Patres latine vertendos, corrupte hoc tôt depravatorum saeculo, Suae Beatitudinis imperio subjeci. Eandemque impraesentiarum ve! ad eos corrigendos, qui ab haeretico verius perversi quam conversi sunt, ejusdem authoritati, quam humiliime et in obsequium Ecclesiae Romanae submitto. Ut pro qua tôt tantisque pericuiis et jacturis perferendis spécimen constantique divina bonitate, non laevissimum praebuissem, ni eam debitae quoque observantiae nec obscurum monumentum praeberem, nec nimium naturalis cujusdem erga familiam pietatis argumentum, dum conjugi una cum meis absque tempestivo auxiiio, proventibus, officiosa industria mea, nec a zelo Christian© sejuncta, salutem aliquam a Vicaria Christi Sede conciiiarem, nec si hanc domesticae necessitatis soilecitudinem praetermitterem, et Dominum Deum viderer tentasse, et ipsemet esse quovis infideli deterior. Quod ad exemplaria atlinet manuscripta tam longe huic provehenda, ea tam in promptu est

mitti, et ibi sécréta ratione spargi inter Britannos fratres nostros secundum carnem ». For an account of the Welsh exiles at Milan, cfr Santo Carlo Borromeo nel terzo centenario, p. 240 (San Carlo e Maria Stuarda ed una Colonia di profuggiti inglesi a Milano). Milan, 1908-1910.

(1) Hamiltgn, Chronkle of St. Monica's, Lonvain, vol. I, p. xiv, 121, 237. London, 1904.

(neque in archetypo) ad traductorem in Belgicam, quam ad impressorem (quod in dies fit) transmittere. Vel mihi adeo ex meismet manuscriptis apud me codicibus ita quemque traducendum desumere, prout Suae Sanctitati ex meo indice subjecto praescribere videbitur. Porro ut nec causae pietas, nec acerbissima perpenderetur nécessitas (quorum utrumque probe scio apud Suam Sanctitalem esse gravissimum) confido tamen, neque operam ipsam meam Sedi Sanctitatis in me beneficentiam, ut non omnino gratuitam, ita neque ecclesiae futuram esse damnosam. Si Suae Beatitudini ita eam rectam habere et gratam compiacitum fuerit ut vel pensione jam olim promissa, ea brevi suo gratiose corroborata cohonestare dignaretur, vel idoneae alicujus, 'quem nuncupant), cavalleriae, jam vacuae, aut primo quoque tempore vacaturae indubitata collocatione, vel quo, ex annua Anglorum in Belgica provisione, 500 scutorum scilicet, commodo stipendie. Quorum omnium optio quamvis ad Suae Sanctitatis atbitrium, non meum pertineat, tamen (ut absque praejudicio, ingénue dicam, quod sentiam) si quantum privatae necessitati nostrae levandae suppeteret, id e communi tôt pauperum praesidio, partim monasticorum, partim concionatorum, largius detraheretur, et hoc futurum esse prospicio praejudiciosum. Et contra, si quid parcius ipsis ademptum sit, id quoque video mihi cum familia aegerrime sustentando fore perangustum. Ut omittam praeterea, nihil etiam ex ista provisione ad meum commodum in hune annum praesentem applicari posse, quippe quae ex Suae Sanctitatis mandate jampridem tota sit inter ipsos ibidem distributa, ut ex documente infra subjecto facile liquet. Hoc igitur (explicata multplicis meis rationibus adjuvandi copia) suppliciter pete, ne me unum, tantis comprehensum augustiis, his honestis artibus meipsum ab interitu servare et meos satagentem, idque et in obsequium, Ecclesiae Remanae et sine ullo insigni suo detrimento, velit Sua Sanctitas ab opportune auxilio desertum aut neglectum discedere, adeo ut de eadem mihi sit, quam demi maestam calamitatem reliqueram, demi iterum repetenda, anime longe maestissime cogitandum, nec contra tam jejune laboriosissimae huic fortunae prospectum esse permittat, ut dehinc nihilominus vel de vita mihi sit laborandum, vel a suscepta fidelitate convertendi provincia per médium avertendum. Haec sunt Illustrissimae Dominatieni Vestrae pro causae genuitate quam brevissime exponenda putavi. Si pre insita benignitate sua et singulari charitatis propensione, causam hominis peregrini, exulis pre fide et afflictissimi, non indignam certe illustrissima bonitate et miseratione sua, pro veto dignabitur apud Suam Sanctitatem cum efficacia commendare, me quidem reddem (dum vita fruar) mérite suo maxime et cum maxime obstrictissimum, tum vero tetam meam familiam jam plane labefacturum, tam cumulato bénéficie, sempiterna ille quidem et memoria et observantia censignande, tamquam e ruinis eriget quodammodo, restituetque.

Illustrissimae Dominatienis Vestrae

Cliens deditissimus,

Thomas Clemens, Anglus.

[Translation.]

Most illustrious, mosf révérend, and most esteemed Lord Profector,

During thèse past months 1 hâve endeaveured, through most werthy persons, lo explain te His Béatitude my condition and calamity. In order te give timely

186 p. GUILDAY.

relief, the Holy Father, as the parent of the afflicted, had graciously promised to me, a suppliant at the feet of His Holiness, a most kind annual pension. Lest, however, either my case should seem burdensome or the beneflcence of His Holiness towards me unprofitable, 1 offered to the judgement of His Béatitude my work in Belgium of translating into Latin the Orthodox Greek Fathers, corruptly rendered in this âge of wicked men. And 1 now offer most humbly and in déférence to the authority of the Roman Church, the same work also of correcting those (éditions) which hâve been perverted rather than translated by the heretic. And as in her behalf I hâve by the constant mercy of God given no slight example in enduring so many dangers and losses, so would I fain furnish her with a sure token of due respect, and at the same time give no excessive sign of natural affection towards my family, if only by my dutiful industry combined with Christian zeal I could obtain from the Vicarious See of Christ some sustenance for my wife and my children who are now destitute of means, lest if I were to neglect this solicitude for the needs of my home 1 should both seem to hâve tempted the Lord God and 1 myself to be worse than any infidel.

In regard to the manuscript copies to be brought hère from a distance, thèse might easily be sent (nof in the original manuscript) to the translater in Belgium, or else to the printer, as is being done daily ; or, from the manuscript codices in my possession, I can translate one which His Holiness may see fit to sélect from the subjoined list. Moreover, even though the piety of my cause and the bitterness of our need were not considered (and I know well that both hâve great weight with His Holiness), I trust, nevertheless, that neither my work itself be fruitless to the Holy See nor that the benevolent disposition of His Holiness towards me be altogether without profit or in the future injurious to the Church. If it should so piease His Béatitude to consider this favourably, that he should deign to honour me with the pension which has aiready been promised and graciously confirmed by his letter or by conferring upon me in a sure way some suitabie knighthood, now vacant, or on the first occasion of one becoming vacant, or by means of a convenient saiary taken from the annual provision of 500 crowns made for the Englishmen in Belgium. Though the choice however of ail thèse things belongs not to myself but to the décision of His Holiness, nevertheless (that I may honestly and without préjudice say what I feel), if so much as would suffice for relieving our private needs were taken in full measure from the common fund of so many poor monasteries on the one hand and preachers on the other, I forsae that this would be prejudicial. And yet, if anything were taken from them with a sparing hand, I see also it would be a very slender help towards a most meagre support of myself and my family. I may omit besides that nothing evan of this goodwill towards what is to my advantage can be applied in this présent year, seeing that by His Holiness' command the whole of it has been long ago distributed amongst thos3 very persons referred to above, as will easily appear from the document appended below.

Therefore (after having sufficiently explained the manifold reasons for assisting me), I suppliantly beg that His Holiness will not désire that I alone should be excepted from opportune help, and be desertad or neglected, I, who am surrounded by so great difficulties, and striving by thèse honourable means to préserve myself and my family from pcrishing, and that also out of révérence for the Roman Church and without any notable détriment to it 1 shall not hâve to go back again to the same unhappy calamity at home of which I hâve spoken and which 1 had left — a thing to bi Ihought of with a most unhappy

mind. On the other hand, if there should not be any outlook for this my lot, — most laborious and with such meagre results, hencefortti, notwithstanding ail I hâve done, I shall either hâve to labour for my livelihood or give up in the midst of a task, undertaken in trust, of doing thèse translations. Thèse are the things which for the genuine expianation of the case I hâve thought well, with ail brevity, to lay before your most illustrious Lordship. If from his Lordship's innate kindness and specially charitable disposition, he will, according to his judgement, deign to commend efficaciously to His Holiness the cause of a stranger and exile for the faith and one most afflicted, — a cause certainly not unworthy of his illustrious goodness and compassion, — it will place me (while I live) under the highest obligation to his own great merit, and further also he will raise up as it were from ruin and will restore my entire family already on the verge of downfall, by thls benefaction, worthy of everlasting memory and révérence.

Your most illustrious Lordship's

most devoted servant,

Thomas Clément, Englishman.

Distributio 500 scutorum a gloriosissimae memoriae Suae Sanctitatis decessore indulta, et a Sanctissimo Domino Nostro Gregorio XIII continuata, et religiosis et pauperibus Anglis in Belgica exulantibus in elemosynam collata nec sine novo Suae Sanctitatis annuatim consensu ratificata.

Conventui monalium sanctae Brigittae

Conventui Cartusianorum

Sacerdotibus anglis qui in Brabantia praedicant

Domino Thomae Fremano

Domino Georgio Tirello

Domino Gilberto Burnefurde

Edwardo Taylero .

Thomae Parkero .

Wottono Juniori .

Nicolao Foxo

Andreae Waggo .

Henrico HoUando .

Joanni Askewo

Gulielmo Smytho .

Joannis Storei uxori

D. Lathamo .

Hugoni Charnocko

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

se.

Reliqui centum aurei distribuuntur inter cçteros pauperes Anglos, qui magis indigent : ex judicio eorum qui intersunt huic ibi negotio et praesunt.

[Translation].

The distribution of the 500 crowns granted by the predecessor of glorious memory of His Holiness, continued by our most Holy Lord Gregory XIII, and

p. GUILDAY.

bestowed as alms on the English religious and poor who are exiles in Belgium, and ratified annually by the fresh consent of his Holiness.

To the community of the Nuns of St. Bridget

To the community of the Garthusians .

To English priests who preach in Brabant

To Mr. Thomas Freeman

To Mr. George Tirreil .

To Mr. Gilbert Burnford

To Mr. Edward Taylor.

To Mr. Thomas Parker.

To Mr. Wotton. Jr

To Mr. Nicholas Fox .

To Mr. Henry Holland .

To Mr. John Askew

To Mr. William Smyth .

To Mr. John Story's wife

To Mr. Lotham

To Mr. Hugh Charnock.

The remaining hundred crowns in gold are distri English, who are in greater need : according to the an active interest in the affair and who hâve charge of it hère.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

cr.

buted among the other poor judgement of those who take

Index codicum Graecorum, manuscriptorum, aut impressorum ex quamplurimis exemplaribus manuscriptis accuratissime correctorum, qui ex direptione in Anglia aut expilatione Hispanica Mechliniae, adhuc apud me restant.

Origenes Contra Ceisum. Ms.

Niceni Concilii acta et canones. Ms.

Cyri Matthaei De rébus ecclesiastis, et conciliis generalibus et provincialibus. Ms.

Stephanus super Galeno ad Glauconem (').

Aetius.

Epistolae Basilii Magni, ce, et amplius quae non extant impressae.

Gregorius Nazianzenus, c. et amplius epistolae quae non extant impressae.

Origenis Philocalia. Quamplurima Galeni opéra.

Erotianus De verbis Hippocratis.

Procli Physica et Metaphysica institutio, seu uxor/EitoT'.!;.

Agathius et Procopius alter de aedificiis Justiniani, alter de rébus gestis.

Nicephori ajva;ap'.a et alla quaedam in Psalmos graduum.

Epigrammatum liber magnus et perantiquus, duplo plura, quam Aldi liber et multo plura, quam Her. Stephani liber, continens.

Collectanea diversa diversorum.

Hermogenes cum brevioribus commentis.

(1) Une accolade embrasse tous les ouvrages depuis Stephanus jusque Chrysostomiis et porte l'indication Ms'.

THE ENQLISH CATHOLIC REFUGEES AT LOUVAIN, 1559-1575. 189

Cyrilly dialogi, cum ejusdem epistolis ad Nestorium, et ad ipsum Nestorii. cum Caelestini alia ad Cyrilluni de condemnando Nestorio et ejusdem 7j>,or>.-/.â quaedam.

Theodori presbyteri de incarnatione.

Anastasii episcopi de veritate nostrorum dogmatum.

Theonis et Hermogenis Rhetoricae.

Dionysii Areopagitae, '.Epap/r/-. cum schol.

Chrysostomus in genesim.

Simplicius in Epictetum (0-

Gregorii Nazianzeni opéra.

Eusebius cum reliquis de ecciesiastica iiistoria ad XVI exemplaria manuscripta correcta.

(1) Une accolade embrasse les trois derniers ouvrages à partir de Simplicius et est accompagnée de l'indication Impressi ex manuscriptis correctissimis.

Un induit du pape Pie IV

à l'évêque de Liège Gérard de Groesbeeck

du 8 mars 1567.

Nous avons trouvé la copie d'un bref adressé par le Pape Pie IV à l'évêque de Liège, Gérard de Groesbeeck, le 8 mars 1567.

Les historiens liégeois Chapeaville et Fisen n'en font aucune mention. Monsieur Daris n'en souffe mot ; nous avons donc raison de croire qu'il est inédit.

Ce bref a pour objet d'aider le prince à lutter efficacement contre les envahissements et les violences des anabaptistes et de lui procurer les moyens pécuniaires pour cette œuvre de préservation et de défense religieuse et nationale.

Déjà les prédicateurs calvinistes avaient trouvé accès dans certaines parties flamandes du diocèse. Les villes de Hasselt, de Maestricht et de Maeseyck étaient en leur pouvoir. Fidèles à leurs habitudes, ils y avaient perpétré les pires excès ; ils avaient envahi les églises, brisé les statues des saints, brûlé les ornements sacrés, profané le Saint-Sacrement, chassé les prêtres et les religieux.

Non contents de s'attaquer à la religion, ils avaient organisé la lutte contre l'autorité du prince, introduisant des soldats étrangers, appointant de l'artillerie sur les murailles, fermant les portes aux délégués que Gérard de Groesbeeck avait envoyés pour faire rentrer ces localités sous son obéissance par les voies de la douceur et de la persuasion. Comme ces moyens n'avaient pas abouti, il ne lui restait plus pour faire respecter la religion et son autorité que d'employer la force des armes et chasser ces révolutionnaires et ces intrus.

Le Pape Pie IV fut instruit de ces tristes événements, sicut ad nos allatum est ; c'est ce qui le détermina à intervenir et à écrire le bref que nous publions.

Il commence par constater le danger pressant qui menace la religion dans certaines régions du diocèse de Liège. Les détails qu'il donne confirment ce que nous savons d'ailleurs.

Des gens pervers et séditieux sont parvenus à s'emparer de quelques villes, grâce à la connivence de certains habitants infectés de la même contagion (')•

Ils n'ont pas tardé de faire venir des prédicateurs hérétiques et de chasser les prêtres catholiques. Ils ont arraché les clefs aux bourgmestres et se sont mis à administrer la ville à leur dévotion, fermant les portes aux officiers du prince, garnissant les murailles de grosses bombardes et de machines de guerre, envoyant des propagandistes dans tous les environs.

L'évêque a essayé vainement de les faire rentrer dans le devoir en employant des moyens de pacification. Il ne lui restait plus qu'un moven, c'était de les réduire par la force. Pour lui procurer les ressources pécuniaires, le pape se voit forcé de solliciter de tout le clergé, séculier et régulier, une contribution extraordinaire, Il n'en excepte que les ordres mendiants.

. il ordonne au prince de se mettre en campagne pour chasser ces hérétiques factieux de son territoire.

En vertu de son pouvoir souverain. Pie IV accorde à Tévêque un^ subvention de 50,000 écus d'or à prélever sur le clergé tant séculier que régulier, sans en excepter ni les bénédictins, ni les augustins, ni les cisterciens, ni les cluniciens, ni les prémontrés, ni les chartreux, ni les camaldules, ni les religieux de Fontis Abrandi (sic), ni les chevaliers de l'ordre teutonique.

Ce subside sera versé en deux fois, une moitié dans un mois, Tautre après deux mois.

Le pape donne à l'évêque tous les pouvoirs dont il peut avoir besoin pour contraindre tous les récalcitrants.

Qu'en advint-il de ce bref et le subside fut réellement prélevé ?

Nous apprenons par les recès capitulaires de la cathédrale que l'évêque ne s'empressa guère de faire exécuter le bref qu'il avait reçu.

Ce n'est que le 15 juin que le chancelier Jean Witten se présenta devant les chanoines réunis au chapitre et qu'il leur donna connaissance de la missive pontificale. Il déclara que Son Altesse leur

(1) Pour Hasselt, voyez van Neuss, La réforme à Hasselt, dans le Bulletin des Mélophiles, t. II, p. 27. Pour Maestricht, consultez : Jos. Habets, De protestantische beroerten te Maestricht in 1566 en 1567 door een tijdgenoot, dans les Publications du duché de Limbourg, 1874, t. XI, p. 347-378. M. Daris dans son Histoire du diocèse et de la principauté pendant le XVI" siècle, fournit une relation détaillée puisée à des sources manuscrites, p. 387-420 et p. 670. Cfr J. Paquay, La répression des troubles calvinistes à Hasselt, dans V Ancien Pays de Looz, V année, juin-juillet.

192 E. SCHOOLMEESTERS.

demandait conseil pour savoir s'il était nécessaire de faire la publication de cet induit.

Il ajouta qu'il n'entrait nullement dans les intentions du prince d'exiger une contribution de son église, mais uniquement du clergé. Il s'engageait en outre à affecter à l'érection d'un collège de jésuites, tout ce qui resterait après le payement des dettes et des dépenses.

Après avoir entendu la lecture du bref, les chanoines furent d'avis qu'il fallait le publier et que, pour ce, il fallait convoquer le clergé du dedans et du dehors à une réunion extraordinaire. Le prince ferait connaître les dettes dont la mense épiscopale était grevée. En attendant le chapitre acceptait la gracieuse promesse de son Altesse.

Le chancelier se retira en emportant l'induit. Nous n'en savons pas plus sur son exécution.

E. SCHOOLMEESTERS, Doyen du Chapitre et vicaire général de S. G. Mgr i'Évêque de Liège.

1567, 8 Mars. pius papa quartus,

Ad futuram rerum memoriam. Grave sollicitudinis apostolice nobis divinitus injunctae pondus mentem nostram excitât continue, ut, pro fidei cathoiicae defensione et conservatione, adversus pestiferam iiereticorum rabiem vineam Domini Sabaotii conturbare atque evertere assidue moiientem, violentosque et perniciosos eorum conatus, pro viribus salutaria remédia semper adhibere satagainus. Unde licet nos ab ipso pontificatus nostri initio niiiil antiquius habuerimus, quam ecciesias omnesque ecclesiasticas personas, non soium ab omni exactione, rnoiestia, imminutione preservare, verum etiam quantum in nobis foret, commodis et honoribus augere, nihilominus ut periclitanti catliolicae religioni, que in pattia leodiensi in presentia, sicut ad nos allatum est, maxime fluctuât, mature succurratur, necesse est aliquam opum ecclesiasticarum portionem in agitâtes hujus turbulenti seculi fluctus projicere, quo promptius hostilis furoris repuisa procella, illarum partium Christi fidèles ad optatos tutosque salutis animarum et corporum suoruni portus deducere valeanius. Sane non sine gravissimo animi nostri merore nuper complurium proborum et dignorum hominum litteris ac nunciisaccepimus, quosdam perditos et seditiosos hereticos ad nonnulla oppida, ditioni venerabilis fratris Gerardi episcopi leodiensis in temporalibus ac spiritualibus subjecta, se récépissé oppidanosque ipsos eorum contagione infectes, admissis damnatae sectae concionatoribus expulsisque catholicis, seditionis et rebellionis crimina contra ipsum episcopum committere ausos fuisse, occlusis portis, cetibus armorum habitis, tormentis sive bombardis majoribus ad mures dispositis, et clavibus portarum ex consulum manibus vi extortis, summaque ibi potestate occupata, ac denique aliis etiam vicinis locis submissis clam hereticis

concionatoribus ad defensionem soliicitis. Cum autem ipse episcopus, pro ejus erga oves fidei sue créditas pietate, nullum officium praetermiserit quo eas ad meliora sanioraque consilia sine ulla asperitate reducere posset, tamen illi humani generis hoste instigante, in dies inagis ac magis Dei timorem parvipendere ac in sua detestabili pervicacia audacius persistere non formidant. Quare, cum improborum et sceleratorum hoininum audaciam hujusmodi nullo alio remedio quam armis et militum viribus comprimi refrenarique posse videamus, et ad id pecunia imprimis opus sit, compeiiimur, quanquam inviti, ad clerum ecclesiasticasque potissimum personas civitatis et diocesis Leodiensis recurrere pro aliquo competenti facultatum suarum subsidio, quas Dei omnipotentis, a quo bona cuncta procédant, gratia et benignitate satis amplas et opuientas esse compertum habemus, sperantes eas in taii discrimine urgentique necessitate hoc onus quo libentique animo subituras. Quo quidem subsidio liberaiiter collato, oportuniusque ex eo statim militaribus auxiliis comparatis, excitatam hujus exitiosi mali flammam, Déo propitio, restringi, sicque orthodoxae religioni consuli facile posse non dubitamus. Itaque eidem episcopo leodiensi in virtute sanctae obedientiae mandamus, ut omni cura, studio, vigiiantia, quamprimum eorumdem hereticorum impietati totis suis viribus obviam eat, efficiatque ut nefarii homines e sua ditione procul exterminentur, ac demum diligenter procuret ne quid détriment! catholica reiigio in illis partibus patiatur. Nos enim, ut id facilius ac celerius confici possit, motu proprio, non ad alicujus nobis super hoc oblatam petitionis instantiam, sed matura deliberatione ex certaque scientia nostra.deque apostolice potestatis plenitudine, unum subsidium quinquaginta miiiium scutorum auri in auro clero ecclesiasticisque personis civitatis ac diocesis leodiensis, tam secu^aribus quam regularibus, quecumque bénéficia tam secularia quam regularia, tam in titulum quam in commendam obtinentibus, seu bona ecclesiastica possidentibus, etiam quomodolibet et quantumcum.que privilegiatis et exemptis ac nobis ac Sedi apostolicae immédiate subjectis, etiam sancti Benedicti, sancti Augustini, cisterciensium, cluniacensium, premonstralensium, carthusiensium, camaldulensium, Fontis Abrandi et quorumcumque aliorum ordinum et congregationum, tam virorum, quam mulierum, non tamen mendicantium, certos redditus ecclesiasticos quoquomodo habentium, ac militiarum etiam beatae Mariae Teutonicorum in civitate et diocesi prefatis consistentium, pro una videlicet infra mensem post habitam praesentium notitiam, pro reliqua vero medietatibus infra alios duos menses et fine dicti mensis computandos, eidem episcopo, quem ad hoc commissarium nostrum generalem subsidii hujusmodi collectorem cum potestate unam vel plures personas, quotquot ad id necessariae fuerint, in loco deputandi et substituendi per praesentes constituimus et deputavimus, per dilectos filios abbates, commendatarios, priores, praepositos ac tam majoris leodiensis quam collegiatarum ecclesiarum capitula, conventus, decanos, archidiaconos, caeterasque personas ecclesiasticas seculares et regulares predictas, sancte Romane ecclesie cardinalibus ac milUibus et personis hospitalis Sancti Joannis Hierosolymitani, et predictis mendicantibus tantum exceptis, eidem episcopo seu ab eo deputandis intègre persolvendum et equaliter ac proportionaliter juxta ratam veri annui valoris monasteriorum, prioratuum ceterorumque beneficiorum ecclesiasticorum ab episcopo sui deputandis hujusmodi, ita tamen ut nullus propterea indebite gravetur, distribuendum et exuendum, ac in expellendis dictis hereticis et oppidis ipsis pacandis, ad fidemque catholicani conducendis et non in alios usus expcnendum et convertendum, authoritate apostolica, tenore presentium, hac vice dumtaxat, imponimus et impositum esse statuimus et decrevimus : dantes et con-

194 E. SCHOOLMEESTERS.

cedentes dicta authoritate eidem episcopo plenatn liberam et omnimodam potestatem, authoritatem et facultatem per se vel ejus députâtes dictum subsidium, ut prefertur, petendi, colligendi, exigendi et recipiendi, ac pênes personam fide et facultatibus idoneam ab eo deputandam ad effectum premissorum tantummodo, deponi faciendi, necnon de receptis et exactis solventes quittandi et liberandi, contradictores quoque et rebelles cujuscumque dignitatis, status, gradus, ordinis, authoritatis, conditionis et preeminentie existentium, per paenas etiam pecuniaruni ac privationis beneficiorum ecclesiasticorum per eos quomodolibet obtentorum, ac demum per sententias et censuras ecclesiasticas aliaque oportuna juris et facti remédia ad ratam subsidii hujusmodi eis contingentis, dictis temporibus realiter et cum effectu persolvendum cogendi et compellendi, ipsosque appellatione postposita compescendi, necnon sententias censuras et penas hujusmodi etiam iteratis vicibus aggravandi et reaggravandi, et ad id si opus fuerit brachii secularis auxilium adiiibendi ; eos vero qui dicta occasione censuras et penas hujusmodi incurrerint et deinde ad cor reversi fuerint, a censuris et pénis per eis incursis absolvendi, et generaliter omnia et similia faciendi, gerendi, ordinand!, mandandi et exequendi, etiam si mandatum exigeret magis spéciale, que in premissis et circa ea necessaria fuerint, seu quomodolibet oportuna, non obstantibus apostolicis ac in provincialibus et synodalibus conciliis editis generalibus vel specialibus constitutionibus et ordinibus, et dictorum monasteriorum, ecclesiarum, beneficiorum et locorum in quibus illa consistant etiam juratis, confirmatione apostolica vel quavis firmitate alia roboratis, statutis et consuetudinibus, privilegiis quoque, indultis, exemptionibus et litteris apostolicis illis ac personis illas obtinentibus sub quibuscunque tenoribus et formis ac cum quibusvis etiam derogatariarum derogatoriis aliisque efficacioribus et insolitis clausulis irritantibusque et aliis decretis, in génère vel in specie, etiam motu simili ac consistorialiter, et authoritate potestatisque plenitudine similibus aut aliis quomodolibet concessis approbatis et iteratis vicibus innominatis, etiam si in illis caveatur expresse quod ipsa monasteria, ecclesie et monasteria illaque pro tempore obtinentes ad subsidiorum vel impositionum quarumque contributionem minime teneantur, nec ad id compelli pessint, quodque in possessione vel quasi subsidia vel impositionos hujusmodi minime aut nonnisi sub certis modis et formis solvendi et illis contribuendi existant, necnon quibuslibet concordiis et conventionibus per dictum episcopum aut illius predecessores quomodocumque cum dictis clero ecclesiasticisque personis alias factis et initis, ac juramento vallatis, quod ad effectum pres^ntium relaxamus, ac quibusvis oppositionibus, appellationibus et aliis rébus que executionem harum nostrarum litterarum impedire retardare aut suspendere quoquomodo possent. Quibus omnibus efsi pro illorum sufficienti derogatione de illis eorumque totis tenoribus specialis specifica expressa et individua ac de verbo ad verbum non autem per clausulas générales idem importantes mentio seu quevis alia expressio habenda, aut aliqua alia exquisita forma ad hoc servanda foret, eorum omnium tenores, ac si de verbo ad verbum, nihil penitus omisso et forma in illis tradita obsignata, inserti forent et presentibus pro sufficienter expressis habentes, illis alias in suo robore permansuris, hac vice dumtaxat, specialiter et expresse derogamus, latissimeque derogatum esse voiumus et decernimus, ceterisque contrariis quibuscunque aut si abbatibus, commendatariis, prioribus, priorissis, capitulis, conventibus, decanis, archidiaconis et aliis personis ecclesiasticis predictis communiter vel divisim ab apostolica Sancta Sede indultum quoad solutionem alicujus subsidii vel impositionis moxime (minime) teneantur et ad id compelli aut quod interdici.

suspendi vel excommunicari seu extra vel ultra certa loca ad judiciuin evocari non possunt per litteras apostolicas non facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum, de indulto hujusmodi ejusque toto tenore ac propriis ipsorum monasteriorum, ecclesiarum, beneficiorum, ordinum et personarum nominibus et cognominibus mentionem, volumusque autem quod juxta ordinationem in concilie viennensi super hoc editam, calices, libri et alia ornamenta ecclesiarum, monasteriorum, beneficiorum et aliorum piorum locorum divino cultui dedicata ex causa pignoris vel occasione solutionis subsidii hujusmodi nuilatenus capiantur, distrahantur vel occupentur, quodque presentium litterarum transcriptis dicti episcopi seu alicujus alterius prelati sigillo et publie! notarii subscriptione munitis, eadem prorsusfides adhibeatur, in judicio et extra que ipsis originalibus litteris adhiberetur, si forent exhibitae vel ostensae. Datum Romae apud Sanctum Petrum sub annulo piscatoris, die VIII Martii MDLXVil pontificatus nostri anno secundo.

Page 1