UNE STATUE DE DÉMOSTHÈNE

a été discutée par le professeur Michaelis et d’autres. Cette position des mains n’est pas caractéristique des orateurs grecs en tant qu'orateurs : l'attitude d’Eschine, dans la statue de Naples, est bien plus distinctement oratoire. Otto Jahn voit dans les mains croisées l'expression de l’angoisse à moitié réprimée de l’orateur en présence de la chute de la liberté hellénique, et il cite à l'appui de

cette opinion un passage de l’Anthologie grecque (11, 253) :

Cette idée semble avoir été acceptée par le neveu d'Otto Jahn, le professeur Michaelis. On ἃ émis l'hypothèse qu’à mesure que Démosthène fut admiré plutôt comme un grand nom littéraire que comme un grand patriote, les mains croisées furent remplacées par un rouleau à moitié déroulé. Ce rouleau symbolisait ses discours écrits, mais serait déplacé dans la statue d’un orateur qui, sauf dans ses moments de méditation et de préparation à ses efforts publics, n'avait probablement jamais de papier à la main. Naturellement, dans des causes judiciaires, l’orateur pouvait parfois prendre un document et le tendre au greffier, et, même dans une harangue publique, un document pouvait être lu par l’orateur comme dans Phl., 1, 8 30, 37; Phil., 11, ὃ 28, et Phil., LIT, 47 ; mais ces exemples sont exceptionnels et de pareilles lectures ne sont pas du tout habituelles à Démosthène.

Les deux derniers textes que je viens de citer forment le thème d’une note intéressante et suggestive sur les deux recensions de la troisième PhAilippique dans la magistrale édition des Haranques de Démosthène, par M. Henri Weil. Comme admirateur et commentateur de cet orateur, je me trouve hautement privilégié d’être admis à m'associer, en quelque façon que ce soit, à l'hommage dont est l’objet un savant qui, particulièrement en ce qui concerne Démosthène, est reconnu depuis longtemps comme un des critiques de textes les plus sobres et les plus judicieux, un des exégètes les plus lucides et les plus ingénieux, un des juges les plus francs et les plus impartiaux de la carrière politique de l’orateur. Le tribut d’estime que je lui apporte ici au nom des Démosthénisants anglais ne

Fos δι RL ἡ] ἽΝ à É ps : Ἧ Εἰ je ἐν "ἢ ὩΣ

Mn RUE 1e, JE. SANDYS

de paraîtra intéresser. M. Weil mnt et France et de l'Étranger.

ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΑ ΕΙΣ ΠΙΝΔΑΡΟΝ ΚΑΙ ZOPOKAEA

Ὄχυμ, x’, ot. 106 χὲ,

Ἡ γραφὴ αὕτη φέρεται ἐν τοῖς πλείστοις τῶν ἀρίστων χειρογράφων" ἐν δύο ὅμως τοιούτοις, τῷ ( χαὶ τῷ L, καὶ ἔν τισι τῶν ὑπὸ τῶν Βυζαντίνων χριτιχῶν διωρθωμένων, ἀντὶ τοῦ χῇῆδος γράφεται χῦδος. Τὰ δὲ εἰς τὸ χωρίον τοῦτο σῳζόμιενα παλαιὰ σχόλια ἔχουσιν de « θεὸς ἐπίτρο-πος" ἤν ὍΣ ὃ μὲν φροντιστὴς τῆς σῆς εὐδαιμονίας, ὦ Ἱέρων, ἀδιζπται-στόν σοι τὴν εὐδαιμονίαν φυλάττει. 4 25 Où δὲ πάλιν ἐπὶ τοῦ Πινδάρου" ἐπίτροπος ὃ θεὸς τῷ ἐμῷ τρόπῳ᾽ καὶ λέγει τὴν Μοῦσαν. «8» Θεὸς ἐπό-mens καὶ διοικητὴς τεαῖσι μήδεται μερίμναις, κῆδος ἔχων τοῦτο, εἰς τοῦτο σπουδάζων, τὸ σοῦ προνοεῖσθαι. € 4» ΓΑλλως᾽" θεὸς ἐπίτροπός σου ὧν ἔχει τε χαὶ φυλάσσει τοῦτο ταῖς σχὶς μερίμναις, ἔμπειρόν τε εἶναι καὶ δυνατὸν τῶν χαλῶν καὶ δραστήριον. Μήδεται δέ, ἐργάζεταί σε νικητήν ». Τῶν τεσσάρων δὲ τούτων ἐξηγήσεων οὐδεμία ἀνάγκη εἰκάζειν ὅτι ἑχάστη αὐτῶν εἰς ἄλλην ἀνεφέρετο γραφήν, πιθχνώτερον δὲ δοχεῖ μοι δύο μόνον ἀναγιγνώσχεσθαι διαφόρους γραφάς, ὅσαι καὶ ἐν τοῖς χειρογράφοις φέρονται, ὑπὸ μὲν δηλονότι τοῦ γράψαντος τὴν "δ D χαὶ 8» ἐξήγησιν 47006, ὑπὸ δὲ τοῦ γράψαντος τὴν ΚΝ χαὶ «4» κῦδος. Ἔξ ὅτου δὲ ἐξεδόθη ἡ

ἀξιολογωτάτη τοῦ Boeckh ἔχδοσις τοῦ Πινδάρου, ἐν ἢ οὗτος ἀχολου-

430 A. ZEMITEAOZ

θῶν τῇ γραφῇ τῶν ἀρίστων χειρογράφων, ἅπερ αὐτῷ προύχειτο, ἔγραψε κῆδος, μεταθαλὼν μόνον αὐτὸ ἕνεκα τῆς διαλέχτου εἰς κᾶδος, ἤχουε δὲ τὸ χωρίον ὅπως ὃ τρίτος τῶν παλαιῶν ἐξηγητῶν, πάντες που οἱ νεώτεροι ἐχδόται ἠχολοήθησχν αὐτῷ καίτοι τινὲς προσχρούοντες τῇ τοῦ Boeckh γραφῇ καὶ ἑρμιηνείᾳ ἐζήτησαν μὲν εὑρεῖν πιθανωτέραν τινὰ γραφὴν τοῦ χωρίου καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ δυσχερῆ ἐχποδὼν ποιήσασθαι, ὅμως ἢστόχησαν χαὶ αὐτοὶ ὥσπερ ὃ Boeckh, Ὅπως δὲ 6 λόγος προχωρῇ ὁμαλώτερος χαὶ σαφέστερος, λέγομεν ἐφεξῆς πρῶτον μὲν πῶς αὐτὸς ὃ Boeckh αὐταὶς λέξεσι παρχμιυθεῖται τὴν ἑχυτοῦ γραφὴν χαὶ ἑρμηνείαν" εἶτα δὲ τίνα μετ᾽ αὐτὸν ἄλλοι προυδάλοντο πρὸς διόρθωσιν τοῦ προχειμένου χωρίου, τέλος δὲ χχαὶ τὴν ἡμετέραν διόρθωτιν.

Ἔν μὲν οὖν τῷ κριτιχῷ ὑπομνήματι (nott. critt.) λέγει ὁ Boeckh τάδε" « delevi comma post ἐπίτροπος ἐών, ut dativus τεαῖσι μερί-vas pendeat ab adjectivo ἐπίτροπος, absolute posito verbo μήδεται sive ad id intellecto αὐτάς : sic enim ferri potest ἔχων, pro quo Hermannus eleganter conjicit ἑχών. Neque absurda est Faehsii ac Bothii, cetera temere pleraque fundentis, conjectura ἔχων τοῦτο x500ç. Recte Jupiter dicitur ἔχων τοῦτο κῦδος, ut OI. IT, 40. Parca dicitur ἔχειν πατρώϊον τῶνδε πότμον. Κῦδος autem de gloria victoriæ passim reperitur apud Pindarum, ut ΟἹ. ΠῚ, 41. Pyth. IV, 66. Isthm. I, 42. Non tamen audeo sine libris reponere χῦδος, quum vulgata ferri possit neque nihil novi sententiae addant verba ἔχων τοῦτο κῆδος : Deus, cui hoc maxime cordi est, ut adjuvet te tuaque studia, curisque tuis prospiciat. Dialecti autem nomine laborat χῆδος, quum xàdos sit apud Nostrum Pyth. IV, 112. Nem. 1, 54. X, 54. Isthm. VI, 7. Item OI. VI, 47..... Repono igitur χᾷδος, donec inveniatur certius ». Ἐν δὲ τῷ ἐξηγητικχῷ ὑπομνήματι (explicatt.) τάδε. « Verba θεὸς ἐπίτροπος ἐὼν etc. quomodo jungenda sint v. in nott. critt. Dativus nempe, quem μμήδεσθαι absolute positum non assumit, pendet a VOCE ἐπίτροπος : ἔχων τοῦτο 4905 recte Schol. exponit εἰς τοῦτο σπουδάζων, qui usus quum mihi eliam aliis ex locis observatus sit, adhuc repudio conjecturam κῦδος nuper ἃ Doederlino repetitam Philol. Beitr. a. d. Schw. Τὶ I. p. 250. Simile est etiam Nem. VI, 56 ἕπομαι δὲ χαὶ αὐτὸς ἔχων μελέταν. Μερίμινχις intellige de studio certaminum et victoriae sacris ex ludis reportandae ». Kai ταῦτα μὲν λέγει ὃ Boeckh, τίνα δὲ μετὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ προυθάλοντο ἄλλοι πρὸς διόρ-θωσιν τοῦ χωρίου τούτου διαφωνοῦντες αὐτῷ, λέγομεν διὰ βραχέων, ὅτι ὃ μὲν Rauchenstein ἀντὶ κῆδος (κᾶδος) προυδάλετο κῦρος, ὃ δὲ Schmidt

ΕΙΣ ΠΙΝΔΑΡΟΝ ΚΑΙ EODOKAEA 431

260006, ὃ δὲ Goram τωὐτὸ χᾷδος, ὃ δὲ Bergk ἐν τῇ δ᾽ ἐκδ. τῶν Ἑλλύήγῶν λυριχῶν (1878) ἔγραψε χῦδος, ὃ αὐτὺς δὲ προσέτι ἀντὶ τοῦ ἔχων εἰκάζει ΑἸΙΩΝ. Πρότερον δὲ ὁ Hermann ἀντὶ τοῦ ἔχων εἴκασεν Ex ὦν, ὅπερ ἤρεσε τῷ Boeckh χαὶ ἄλλοις, αὐτὸς δ᾽ ὃ Hermann ὕστερον ἀπεδοκίμασε. Πᾷσαι δ᾽ ὅμως αὗτα.! αἱ διορθώσεις φαίνονταί pou ἄστοχοι χαὶ ἄχρηστοι. Ὡς δέ γ᾽ ἐμοὶ κριτῇ h γνησία γραφὴ τοῦ χωρίου τούτου ἐφθάρη ἐχ παλαιῶν χρόνων ἐν δύο λέξεσι, πρῶτον μὲν ἐν τῷ κῆδος, εἶτα δὲ ἐν τῷ ἔχων, αἷς μάλιστα χαὶ δυσχεραίνομεν. ΚΚαὶ τοῦ μὲν κῆδος πολλὰ χαταμαρτυρεῖ ὡς νόθου χαὶ un γνησίου Πινδαρικοῦ. Προῶτον μὲν γὰρ ἐχ τῶν

μανθάνομεν ὅτι λόγος ἐν αὐτοῖς γίγνεται περὶ ἄλλης νίκης ἀντιθέτου τῆς ἐνεστώσης χαὶ γλυχυτέρχς σὺν ἅρματι, ἣν ἐλπίζει ὃ ποιητὴς ταχὺ νιχήσειν τὸν Ἱέρωνα, εἴπερ ὃ θεὸς ἐν τῷ μεταξὺ μὴ διαλίποι εὐνοῶν αὐτῷ. Ἡ δ᾽ ἐλπὶς αὕτη τοῦ ποιητοῦ καὶ πράγματι ἐτελέσϑη τῇ προσεχεὶ Ὀλυμπιαχῇ ἑορτῇ, ὡς μανθάνομεν ἐκ τῶν ἀρχαίων σχολιχστῶν χαὶ ἐχ τῶν ὑπὸ Παυσανίου λεγομένων ἐν βιόλ. ὀγδόῳ, 42, 9, καὶ ἐκ τοῦ Βχχχυλίδου Ἔπειδὴ δ᾽ ἐν τῷ ἐπιφερομένῳ τούτῳ χωρίῳ χεῖται μόνον τὸ ἐπίθετον γλυχυτέραν ἄνευ οὐσιχστιχοῦ τινος (οὐχ ὀρθῶς δέ τινε; τῶν παλαιῶν ἐξηγητῶν ἀχούγυσιν αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ἐπιφερο!λένη. ὁδὸν λόγων), εἰχὸς πρὸς τὸ γλυχυτέραν ἐξυπακχούειν λέξιν τινὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ λόγῳ προηγηθεῖσαν. Τοιχύτη ὅμως λέξις οὐχ ὑπάρχει, ὅταν γράφηται κῆδος, τὸ δὲ μέριμναν, ὅπερ ὃ Boeckh ἐξυπακούει ἐκ τοῦ μερίμναισιν, οὐδαμῶς ἁρμόττει, ὡς ἄλλο τι σημαῖνον ἦτο! Studium cerlaminum, τουτέστι τὰς ἀγωνιστικὰς μελέτας τοῦ Ἱέρωνο: ὅπως ὀρθότερον ὁ αὐτὸς ἐξηγεῖται ἐν τῷ ἐξηγητικῷ ὑπομνήματι, ὅπερ ἀνωτέρω ἐμνηυονεύσαμεν. Ἐπειδὴ δὲ χχτὰ ταῦτα οὐδαμῶς ἁρμόττει μέριμναν ἐξυπχχούειν, αὕτη γὰρ προηγεῖται τῆς νίχης καὶ ἄλλο τι ἐστίν, πλὴν δὲ τῆς μερίμινης οὐδὲν ἄλλο ὑπάρχει εἰς ὃ δύνατα! ἀνχφέρεσθχι τὸ γλυκυτέραν εἰ μὴ μόνον τὸ χῦδος, ἂν τοῦτο γρχφῇ ἀντὶ τοῦ κῆδος, ἐντεῦθεν ἀποδείκνυται ἜΝ. ͵ “ : ; » ἊΝ ΤΕ Ων -ν x FA ὡς ἀναμφισθήτητον ὅτι à Πίνδαρος ἔγρχψε κῦδος, καὶ οὐχὶ κῆδος ἢ xaδος. Καὶ ἄλλοι δὲ λόγοι πλὴν τοῦ εἰρημένόυ ἐλέγχουσι τὸ χῆδος ὡς ἐφθαρμένον χαὶ νόθον, οἷον ὅτι συνήθως παρά τε τῷ Ὁμήρῳ χαὶ ἄλλοις

432 Δ. 2EMITEAOËZ

λέγεται ἐπὶ χακοῦ, λύπης δηλονότι ἢ ἄλγους καὶ πένθους, παρὰ δὲ Πινδάρῳ μόνον ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ χεῖται ἐπὶ χαλοῦ, ἐπὶ φιλικῆς ἢ μᾶλλον γλυχείας φροντίδος, ὅσον Υ εἰχάσχι ἐκ τοῦ ἐπιφερομένου συγχριτιχοῦ γλυχυτέραν. Ἔν δὲ τοῖς ἄλλοις χωρίοις εὑρίσκεται ἐπὶ χαχοῦ, τουτέστι βλάδης χαὶ ἄλγους ἢ πένθους, οἷον Νεμ. α΄, ὅά, ‘Toby. du (n), 7, Πυθ. 0, 112, ἢ ἐπὶ κηδεστίας, τουτέστι συγγενείας χηδεστιχῆς, ὡς ἐν Ὀλυμπ. ζ΄, ὅ. Εἶτα δ᾽ ἔστιν ἃ καὶ ἄλλχ τεχυμηριοῦντα τὸ γόθον τῆς γραφῆς χῆδος, ὅπερ ἐξορίσαν τοῦ λόγου τὴν γνησίαν γραφὴν κῦδος Ἰφάνισε πᾶσαν μνείαν τῆς ἐνεστώσης νίκης ὥστε πάντα τὸν λόγον περὶ μόνης τῆς τοῦ θεοῦ πρὸς τὸν ᾿Ιέρωνα εὐνοίας χαὶ φροντίδος ἀποδεί-χνυσθαι γιγνόμενον καὶ δὴ χαὶ μετὰ φορτικῆς τῷ ὄντι πολυλογίας, ὡσανεὶ ὃ Ζεὺς υμηδὲν ἄλλο εἶχεν ἐπισκοπεῖν.

Αἰτιωτάτη δ᾽ ἐγένετο ἡ νοθεία αὕτη χαὶ ἄλλης νοθείας δῆλον ὅτι τοῦ ἔχων, ὡς δηλοὶ τὸ δυσχερὲς καὶ δυσπαραμύθητον αὐτοῦ, πᾶς τις δὲ προσχρούει αὐτῷ καὶ ποθεῖ τὴν διόρθωσιν τῆς παραδόσεως. ᾿Βὰν γὰρ ληφθῇ ὡς χατὰ τὸ ᾿Αττιχὸν ἰδίωμα εἰρημιένον, ἀντὶ τοῦ διατελεῖς μηδόμενος, οἷόν ἐστὶ τὸ γνωστὸν ληρεῖς ἔχων ἘΣΞ διατελεῖς ληρῶν), ὅπως δηλαδή τινες ἔχουσαν, οἷον τῶν μὲν Βυζαντίνων ἐξηγητῶν ὃ Μοσχόπουλος, τῶν δὲ νεωτέρων ὁ Hermann μεταφράζων habet meditaturque, οὐ μέγα τι τὸ éx τούτου χέρδος, ἐπειδὴ ἄλλοι τὴν ἐχδοχὴν ταύτην ἀποδοχιμιάζουσί παντάπασιν ἀπαρνούμενοι τὴν τοιχύτην παρὰ Πινδάρῳ χρῆσιν.

Προσέτι δὲ ἐχ τῶν νοθειῶν τούτων καὶ ἄλλη προσεγένετο σύγχυσις χαὶ ἀσάφεια τῷ προχειμένῳ χωρίῳ᾽ ὁἷον ὃ μὲν Boeckh ἐχ τοῦ μερίμνάισιν ἐξυπαχούει πρὺς τὸ μήδεται τὴ αὐτάς, ὃ δὲ Dissen λαμθάνει τὸ μήδεται ἀπολύτως, ὃ δὲ Hermann ἀρνεῖται τὴν σύνταξιν τοῦ μιήδέεσθαι μετὰ δοτικῆς, συμφωνῶν δὲ ὃ Boeckh τὴν δοτιχὴν ταύτην τεχῖσι μεοίμναισιν ἐξαρτᾷ ἐκ τοῦ ἐπίτροπος. [[ἄσχ! αἱ διαφωνία! χαὶ δυσχέρειαι αὗται κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ἐκλείπουσιν, ἐὰν πρῶτον μὲν γράψωμεν χῦδος, γραφὴν ὡσαύτως εὑρισχομένην ὡς προείπομεν, ἔν τισι τῶν παλαιὧν καὶ ἀρίστων χειρογράφων, ἥπερ ἐστὶ καὶ ἣ κυρία χαὶ ἀπαραίτητος λέξις ἐν τῷ προχειμένῳ χωρίῳ, χυρίως μὲν σημαίνουσα δόξαν χαὶ τιμήν, οἵοι συνήθως παρέπεται πάσῃ νίκῃ εἴτε ἀγωνιστιχῇ εἴτε πολεμιχῇ, ἔπειτα δὲ χαὶ αὐτὴν τὴν νίκην. Παρ᾽ Ὁμήρῳ δ᾽ εὑρίσκεται ἐνιαχοῦ καὶ ἀμφότερα ὁμοῦ λεγόμενα. "πειτα δ᾽ ἐπειδὴ δεῖται! διορθώσεως χαὶ τὸ δυσπαραμιήθητον ἔχων, γραπτέον ἀντ᾽ αὐτοῦ ἔχειν. Εἰχὸς δὲ μετὰ ταῦτα προσέτι χαὶ τὸ ἐπιφερόμενον γλυκυτέραν μεταγραφῆνχι εἰς γλυκύτερον, δῆλον ὅτι πρὸς τὸ κῦδος. Πρὸς δὲ τὴν φράσιν « τεαῖσι μιήδεται ἔχειν τοῦτο χῦδος, Ἱέρων,

/ / + PA F5 © 1 7 » 27 μεριμναισιν D, τουτέστι ταις σαι. ὦ Ιέρων, μερίμναις (ἀγωνιστικαῖς

μελέταις) προσποιεῖ ὥστε ἔχειν (λαχεῖν) τὴν ἐνεστῶσαν τιμὴν καὶ véxnv, πρόλ.. Ὀλυμπ. α΄, στ. 80 né.

Οὕτω πως ἔχει ἣ παραδεδομένη τοῦ Πινδαρικοῦ τούτου χωρίου γραφή, et / , 22 # » ἀρ ᾽ , τ , ΄ \ ὅσον γε δύναταί τις εἰχάσαι ἐχ τῶν ἀρίστων χειρογράφων. ΠΙάντων δὲ τῶν χειρογράφων τοῦ Πινδάρου τῶν τε ἀρχα!οτέρων χαὶ τῶν μεταγενεστέρων τὰς γραφὰς εὑρήσεις ἐν τῇ τοῦ Mommsen ἐχδόσει ἀχριξῶς χατειλεγμένας καὶ περιττὸς πᾶς ἄλλος λόγος ἐνταῦθα περὶ αὐτῶν. ᾿Αχριδέστερον μέντοι À γραφὴ, αὕτη ἐξεταζομένη οὔτε τῷ μέτρῳ τῶν ἄλλων ἐπῳδῶν συμφωνεῖ, οὔτε

- ” , ’ ᾽ 2 NA PA 3 ΄' γοῦν ἔχει ἀνεπίληπτον, τουναντίον δὲ πολλαχῶς ἐλέγχεται πεπλημμελημένη. Kai τὸ μὲν μέτρον τῶν ἀντιστοίχλων στίχων τῶν ἄλλων ἐπῳδῶν ἔχε: ὧδε:

πυτυ- υυυτυ- -U-Ù UUU - sU-U- πάν,

πολλχχῶς δῆλον ὅτι διαφέρει τῆς ἐνεστώσης ἐπῳδοῦ χαὶ δὴ ἐν ταῖς λέξεσι γᾶς, ὕπατον χαὶ παῖς, αἵπερ ἅμα χαὶ λογικῶς δύσφοροι χαὶ ὕποπτοί εἰσιν. ᾿Αλλ᾽ ὅμως περὶ τούτων ἐροῦμεν ἀχριδέστερον ἐν τοῖς ὄπισθεν. ΠΙρὸ τούτου δὲ ἀναγκαῖον ὑνησθῆναι σχολίου τινὸς παλαιοῦ εἰς τὸ χωρίον τοῦτο ἐν τῷ Βρατισλαυιακχῷ χειρογρώφῳ Α περιεχομένου (cod. Vratislaviensis A), ἐν ᾧ γίνεται λόγος περὶ διαφόρου ἐχδοχἧς ἤτοι ἑρμηνείας χαὶ ἀναγνώσεως τῶν δύο ἐπιφανῶν γραμματιχῶν ᾿Αριστάρχου TE χαὶ Διδύμου. Τὸ σχόλιον δὲ τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἀπογράψαντος Gerhard χάριν τῆς τοῦ Boeckh ἐχδόσεως συμιμχθὲν μεθ᾽ ἑτέρου τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐχδόσεως (vulgata) ἐξεδόθη ἐν τοῖς παλαιοῖς αὐτῆς σχολίοις οὐχ ὀρθῶς, ἀλλὰ νενοθευμένον. Ὕστερον δ᾽ ἐξέδωχεν αὐτὸ ἀχρι- Géoresov, ὡς δῆλχ δὴ ἔχει ἐν τῷ Βρατιφλαυιαχῷ χειρογράφῳ, ὁ Car. Schneider (Appar. Pindar. suppl. 1844 σελ. 67), τουτέστιν de: « Πόσις" à μὲν ᾿Αρίσταρχος πόσιος γράφει ὁ πάντων, χαὶ τὸν Δία ἀκούει συμπότην εἶναι τοῦ Ῥαδαμάνθυος" ὃ δὲ Δίδυμιος ( πόσις ὃ πάντων» ἐπὶ

434 A. XEMITEAOZ

τοῦ Κρόνου καθιστὰς τὸν Κρόνον. Ὃν à νάσας" πατὴρ πάντων, ὃ Κρόνος, ἕτοιμον καὶ ἀχώριστον ἔχει πάρεδρον, πόσις ὧν Ῥέας, παῖς δὲ τῆς ὕπατον ἐχούσης θρόνον, τῆς Γῆς εἷς γὰρ τῶν Τιτάνων ὁ Κρόνος, où Γῆς εἰσιν υἱοὶ ὅ" Θρόνον δὲ αὐτὴν μέγιστον εἰληφέναι ὡς πάντα φέρουσαν χαὶ τοῦ χόσμου νομιζομένην εἶναι θεὸν τροφόν᾽ ὡς ὃ ποιητὴς ζείδωρον ἄρουραν. "Evior πόσιν ἤκουσαν τὸν συμπότην. » Ἔν τῷ σχολίῳ τούτῳ χατ᾽ ἀρχὰς | μὲν γίνετα: λόγος περὶ τῆς FE χαὶ γραφῆς τοῦ ἈΡΟΕΕΕΝΙ χωρίου ὑπὸ τοῦ ᾿Αριστάρχου καὶ Διδύμου, εἶτα δὲ ἀπὸ τοῦ ὃν ὁ νάσας xé. ἐπιφέρεται παράφρασις τοῦ ὅλου χωρίου χατὰ τὸν Aidupov, οὗ τὴν γνώμην ἠσπάζετο ὃ γράψας αὐτὴν μεταγενέστερος σχολιαστής. Τῷ δ᾽ ᾿Αριστάρχῳ ὃ σχολιαστὴς οὗτος, ὡς χατωτέρω δείξομεν, πρῶτον μὲν οὐ προσποιεῖ τὴν ἀληθῇ αὐτοῦ γραφήν, ἀλλ᾽ ἡμαρτυ μένην τινὰ χαὶ ἄμετρον, ἔτι δὲ χαὶ τὴν τερατώδη ἐχδοχὴν τοῦ πόσιος ὡς γενικὴν τοῦ θηλυχοῦ πόσις χαὶ οὐχὶ τοῦ ἀρσενιχοῦ. Οὐδὲν γὰρ ἠνάγχαζε τὸν ᾿Αρίσταρχον ἀχούειν. τὸν Δία χαὶ συμιπότην τοῦ υἱοῦ Ῥαδαμάνθυος, ἔπειτα δὲ οὕτω ποιῶν ὃ ᾿Αρίσταρχος πῶς συνῆπτε τὰ ἐπιφερόμενα μετὰ τῶν προηγουμένων; Καίπερ τοίνυν πολλὰ ἔχον τὰ πλημμελὴ καὶ μωρὰ τὸ σχόλιον τοῦτο, ὅμως οὐχ ἀμοιρεῖ χαὶ ὠφελείας τινός, τοῖς δὲ χειρογράφοις τε χαὶ τῷ μέτρῳ χαὶ ἄλλοις βοηθήμασι προστιθέμενον ἱκανῶς ἂν χαὶ αὐτὸ συντελέσειεν εἰς τὴν τελείαν ἐπανόρθωσιν τοῦ ὅλου χωρίου, ὅπως δηλαδὴ ἔγραψεν ὃ Πίνδαρος. Ἐὰλπίζομεν δὲ ὅτι καιρός ἐστιν ἤδη χαὶ τὸ δυσχερὲς τοῦτο ζήτημα λυθῆναι, εἰ χαὶ οὐκ ὀλίγοι τῶν ἐπιφανῶν χριτικῶν πολλαχῶς μὲν ἐπειράθησαν διορθῶσαι, ὅμως δὲ τῆς ὀρθῆς χαὶ τελείας τοῦ ὅλου διορθώσεως πᾶντες Ὠστόχησαν οὐχὶ τὴν ὀρθὴν τραπέντες ὁδόν. Καὶ τί μὲν εἶπον οὗτοι πιθχανολογοῦντες χαὶ παραμυθούμενοι τὴν γραφήν, ἣν ἕκαστος προυθάλετο, παντάπασι νῦν περιττὸν δοχεῖ μοι διεξελθεῖν. οὐδὲν γὰρ ἐντεῦθεν ἔσται τὸ ὄφελος, μείζων δὲ ὃ σχότος χαὶ ἣ σύγχυσις τῆς διανοίας τοῦ ἀναγνώ- GTOU ὡς ἐκ τῆς διαστροφῆς τῶν πραγμᾶτων χαὶ τὴς ἀστοχίας περὶ τὴν λύσιν τῶν ἀντιφάσεων χαὶ ἀποριῶν. ᾿Αρχεῖ δ᾽ ἡμῖν μόνην αὐτὴν τὴν

ι Τὸ «πόσις ὁ πάντων» προστέθειται ὑπ᾽ ἐμοῦ, οὐχ ὑπάρχον ἐν τῷ σχολίῳ, Ex τῶν τῷ Διδύμῳ ἀκολουθούντων χειρογράφων. ᾿Εφεξῆς ὁ Βρατισλ. κῶδιξ ἔχει « ἐπὶ τοῦ χρόνου χαθιστά τὸν χρόνον », ἀνθ᾽ ὧν ὁ μὲν Gerhard γράφει λόγον ἀντὶ κρόνον, ὁ δὲ M. Schmidt (Pindars Olymp. Sicgesges. 1869, σελ. CXVIII) θρόνου ἀντὶ χρόνου, ἴσως μᾶλλον χατ᾽ ἐμὴν γνώμην γραπτέον « ἀντὶ τοῦ Κρονίδου (ἢ ἀντὶ τοῦ παιδὸς τοῦ; Κρόνου) καθιστὰς τὸν Κρόνον ».

2 Ἔν τῷ χειρογράφῳ γέγραπται ὀνομάσας, ἀνθ᾽ οὗ ὁ μὲν Schneider εἰχάζει ὃν ὁ μέγας»; ὁ δὲ M. Schmidt ὃν ὁ μάσας (sic), ἡμεῖς δὲ ἐγράψαμεν ὃν ὁ νάσας ὡς πιθανώτερον χαὶ ἔχον νοῦν μᾶλλον ἁρμόζοντα.

3 ?Ev τῷ χειρογράφῳ γέγραπται « τῆς πίσης γὰρ τῶν Τιτάνων ὁ θρόνος », εὐστόχως δὲ 6 M. Schmidt ἔγραψε «ris Γῆς" εἷς vas τῶν Τιτάνων ὁ Κρόνος ».

4 Ἔχ διορθώσεως τοῦ Boeckh, ὁ χῶδιξ ἔχει αὐτοῦ.

\ - « € / ε γραφὴν μνημονεῦσαι, ἣν ἕκαστος προυδάλετο. Kai δὴ ὁ μὲν Boeckh ἐν τῇ ἐχδόσει αὑτοῦ ἔγραψεν ὦδε" ;

« 1 ! e + à f ὃν πατὴρ ἔχει Kpôvos ἑτοῖμον αὐτῷ πάρεδρον, πόσις ὃ πάντων Ῥέας ὑπέρτατον ἐχοίσας θρόνον.

Ὁ δὲ Bergk ἐν μὲν τῇ Β΄ ἐκδόσει τῶν Ἑλλήνων λυριχῶν (1853) ὧδε:

ὃν πατὴρ ἔχει (παῖς ὁ) Γᾶς ti [αὐτῷ] πάρεδρον,

ἐν δὲ τῇ γ᾽ xd. (1878) ὧδε:

« 1 ” RS LME RE SUR ὃν πατὴρ ἔχει Γᾶς ἑτοῖμον αὐτῷ πάρεδρον, πόσις ἁπάντων Ῥέας ὕπατον ἐχοίσας παῖς θρόνον.

Ὁ δὲ M. Schmidt εἴκασεν ἐν τῇ ἐχδόσει τῶν Ὀλυμπιονικῶν σελ.

CXXI ὧδε:

(h. 6. quem pater olim promptum sibi assessorem eo deduxit, ubi Opis maritus extremum Telluris obtinet solium.

Ὁ δὲ Christ πρότερον μὲν an « ὃν τε Γᾶς ἔχει πάϊς ËT: κτλ. D νεωστὶ δὲ (1896) ὧδε’

« 4 LA ὃν πατὴρ ἔχει μέγας ἑτοῖμον αὐ-τῷ πάρεδρον, πόσις ὃ πάντων Ῥέας ὑπέρ-τατον ἐχοίσας θρόνον,

Ὁ δὲ Mommsen ἀντὶ Γᾶς ἔγραψε χθονὸς (ἢ Διός), ὃ δὲ Spitzner θεῶν πρὸ τοῦ ἔχει, ὃ δὲ Kayser ὄν γε Γ ἃς ἔχει γόνον ἑτοῖμον αὐ. π.

436 A. XEMITEAOZ

ἀχούοντος, ἀληθεστέρα ἐστί, μαρτυρεῖ διαρρήδην καὶ αὐτὸς ὁ Πίνδαρος πρὸ μὲν τοῦ προχειμένου χωρίου (στ. 68 LE.) λέγων τάδε"

Διὰ μὲν γὰρ τῶν προηγουμένων δηλοῖ ὅτι οὐδεὶς ἠδύνατο τὴν τοῦ Διὸς ὁδὸν τελέσαι πρὸς τὸν ἐν ταῖς νήσοις τῶν μαχάρων τοῦ Koovou πύργον, τουτέστιν οὐδεὶς ἠδύνατο ἐχεῖσε ἐλθεῖν μὴ πορευθεὶς ὑπὸ τοῦ Διός. Πρόλ. καὶ τὴν τοῦ παλαιοῦ σχολιαστοῦ ἐξήγησιν τῆς bdoù Διὸς (στ. 70). Τὰ αὐτὰ δὲ μαρτυρεῖ ὁ Πίνδαρος χαὶ διὰ τῶν ἐπιφερομένων. Συμμαρτυρεῖ δὲ χαὶ ὃ Ἡσίοδος ἐν "Epyois (στ. 167 mé.) λέγων τάδε περὶ τῶν ἐν ταῖς νήσοις τῶν μαχάρων νχιόντων ἡρώων ὡς πεμφθέντων

᾽ δὰ ε \ FA LS ἐχεῖσε ὑπὸ τοῦ Διός

- ’ La LA τοῖς δὲ δίχ᾽ ἀνθρώπων βίοτον καὶ ἤθε᾽ ὁπάσσας Ζεὺς Kpovidns χατένασσε πατὴρ ἐς πείρατα γαίης.

Aux τῶν εἰρημένων ἀποδειχθείσης ὡς ὀρθῆς καὶ ΠΙινδαρικῆς τῆς ἐχ-

“ en \ 2: 4 - / - ὃ δ) \ ᾽ ῃ ” δοχῆς τοῦ πατὴρ ἐπὶ τοῦ Διός, ὡς δηλαδὴ καὶ Ἀρίσταρχος ἤχουεν, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τοῦ Κρόνου, ὡς Διδύμῳ ἐδόκει, ἐντεῦθεν μάλιστ᾽ εἰχὸς ὃρμᾶσθαι τὸν ἐπιχειροῦντα τὸ προχείμενον χωρίον διορθοῦν. Ὁρμώμενον δ᾽ ἐντεῦθεν πρῶ ἐν χρὴ σχέψασθαι τί ποτ᾽ ἔγραψεν ὃ ᾿Αρίσταρχο

ἐντεῦθεν πρῶτον μὲν χρὴ Ye ρίσταρχος ἀντὶ τοῦ γᾶς, ὅπερ ἐν πᾶσ. τοῖς ἀρίστοις χειρογράφοις ἐπιφέρεται τῷ πατὴρ ἔχει, ὃ πρόδηλον ὅτι ἡμάρτηται, μαρτυρεῖ δὲ χαὶ τὸ ἄμετρον αὐτοῦ χαὶ ὅτι οὐδένα ἔχει νοῦν. Τούτου γὰρ διορθωθέντος εὐχερεστέρα τε καὶ ἀσφαλεστέρα γένοιτ᾽ ἂν ἣὃ τοῦ ὅλου χωρίου ἐπανόρθωσις. Οὕτω τοίνυν σχοπούμενοι ἡμεῖς ὡς πιθανώτατον εὕρομεν ὅτι τὸ γᾶς ἔφθαρται ἐκ τοῦ ῥήματος ἔνασεν, ὅπερ ὑπῆρχεν ἐνταῦθα ἐν τῷ ἐδάφει τοῦ Πωὡς μαρτυρεῖ ὃ παραφραστὴς τοῦ Βρατισλ. A χειρογράφου λέγων

ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς παραφράσεως τοῦ προχειμένου χωρίου, ὃν ὁ νάσας. οὕτω γὰρ φαίνεται πιθανώτατα γραπτέον ἀντὶ τοῦ ἀσυνέτου ὀνομάσας, τοῦτο δ᾽ ἡμεῖς ἐξ εἰκασίας ἐγράψαμεν ἐχεῖ ὡς πολλῷ πιθανώτερον τῶν ὑπ᾽ ἄλλων εἰκασθέντων, τουτέστιν ὃν ὁ μέγας, ὡς προυθάλετο Schneider, ἐνέκριναν δὲ ἄλλοι, ἢ ὃν ὁ μάσας, ὡς ἔγραψεν ὃ M. Schmidt. ᾿Ἐπιρρώννυται δὲ ἡ ἡμετέρα αὕτη εἰκασίχα χαὶ ὑπὸ τοῦ πρὸ μικροῦ μνημιονευθέντος παραλλήλου χωρίου τοῦ Ἡσιόδου (ἜργΥ. ot. 167 xë.). τς Ὁ Ὁ el … ? ε ῃ / 3. \ :- - te " » el ὅμως πῶς ποθ᾽ ἁρμοσθείη ἂν τὸ ῥῆμα τοῦτο πρὸς τὸ ἔχει, ὅπερ οὐ μόνον ἐν τοῖς ἀρίστοις χειρογράφοις φέρεται ἀλλὰ HAL ἐν τῇ παραφράσει τοῦ σχολιαστοῦ ἐν τῷ Βρατισλαυιαχῷ χειρογράφῳ ἐπαναλαρμ.- Gdverar ὧδε ἐχούσγι" « ὃν ὃ νάσας πατὴρ πάντων, ὃ “Κρόνος, ἑτοῖμον χαὶ ᾽ , ” / ἃ La ὃ πὰ e ᾽ , 4 ” ᾽ \ ἀχώριστον ἔχει πάρεδρον, » ὅθεν δηλοῦται ὅτι OÙ μόνον TO ἔνασεν, ἀλλὰ \ Al » » € 2 * ᾽ 4 \ a €! Ra pe χαὶ τὸ ἔχει ἔγραφεν ὁ Δίδυμος ; Αμφότερα δὲ τὰ ῥήματα ταῦτα δύ ναται μέν τις ὑχδίως προσαρμόσχι ἀλλήλοις, ἐὰν λόγου χάριν γράψῃ ( ὃν πατὴρ ἔχει νάσας ἑτοῖμον κτλ. D, ὡς ἔχει ἡ παράφρασις, ἀλλ᾽ ὅμως LA € , ” -- γΔΝ} ᾽ ΄ , ε LA οὔτε ὃ Δίδυμος ἔγραψεν τοῦτο, οὐδ᾽ ἠδύνατο γράψαι ὡς ἄμετρον, > \ € > +74 1 Ne à a ἐῶ »

ἐπειδὴ αἱ ἄλλα! ἐπῳδοὶ ἀντὶ τοῦ ἰάμόου νάσας (υ-) πᾶσαι ἔχουσι πυρ-ρίχιον (uu): ὀρθότερον δ᾽ ἄν τις καὶ βέλτιον προσαρμόσειεν αὐτὰ γράφων ὧδε: ἔχειν ἔνασ᾽, ὅπερ οὐ μόνον μετρικῶς ἔχει ὀρθῶς, ἀλλὰ χαὶ γοῦν χαλὸν ἀμφοτέραις ἅμα ταῖς ἐχδοχαῖς τοῦ πατὴρ ἁρυόττοντα ἐπί τε τοῦ Διὸς χαὶ τοῦ Κρόνου οὕτως ἐπιρρώννυται καὶ ἡ εἰχασία ὅτι τὸ T'AZ ἐφθάρη ἐκ τοῦ [ΕἸΝΑΣ. Εἶτα δέ, ἐὰν ἐπὶ μὲν τῆς κατ᾽ ᾿Αρίσταρχον ἐχδοχῆς γραφῇ ἐφεξῆς ὧδε: ἑτοῖμον αὐτῷ πάρεδρον | πόσιν ἁπάντων, τοῦ πόσιν δῆλον ὅτι (--- σύζυγον) λαμιθανομένον ὡς ὑποχειμέ-vou τοῦ ἔχειν χαὶ προσέτι χρησίμου ὄντος ὡς συνδέσμο"» τῶν προηγουμένων χαὶ ἑπομένων, ἐπὶ δὲ τῆς χατὰ Δίδυμον ἐχδοχῆς γραφῇ ὧδε: ἑτοῖμον αὐτῷ πάρεδρον, | πόσις ὃ πάντων. Καὶ ἡ μὲν κατὰ Δίδυμον γραφὴ πόσις ὃ πάντων φέρεται ἐν πᾶσι τοῖς χειρογράφοις, À δὲ χατ᾽ ᾿Αρίσταρχον πόσιν ἁπάντων ἐξ εἰκασίας ἡμετέρας. Ἡ γὰρ τοῦ Βρατισλαυιαχοῦ σχολίου πόσιος πάντων ἐστὶν ἄμετρος, ὡς καὶ ἔμπροσθεν εἴσηται, ἵνα μιηδὲ ὶ τῆ; λογιχῆς πλ λείας εἴ Ὅπως δὲ ρῆται, wndev περὶ τῆ: λογικῆς πλημμελείας εἴπωμεν. Ὅπως δὲ συμπληρωθῇ ἡ διόρθωσις τοῦ ὅλου χωρίου, ὡς δηλαδὴ ἀνεγίνωσχεν ὃ ᾿Αρίσταρχος (τῆς γὰρ τοῦ Διδύμου ἀναγνώσεως οὐ πάνυ τι μέλει ἡμῖν, » ὃ , ” € \ - ᾽ à ΄ S Ἐς ‘ ἀποδειχθείσης ἤδη ὡς μὴ Πινδαρικῆς), ἀναγκαῖον προσέτι διορθῶσαι χαὶ τὰς τῇ λέξει Ῥέας ἐπιφερομένας φθοράς, ἃς μιηνύει ὅπου κεῖνται οὐ μόνον ὃ νοῦς, ἀλλὰ χαὶ τὸ μέτρον, ὡς καὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν, τουτέστιν ἐν τῷ ὕπατον χαὶ παῖς, ὧν ἡἣ διόρθωσις ῥᾷστά τε χαὶ ἀσφαλέστατα γίγνεται ὅταν ἀντὶ μὲν τοῦ ὕπατον γραφῇ ὑπέρτατον, τὸ δὲ παρέλχον καὶ οὐδένο

438 A. ZEMITEAOË

ἔχον νοῦν παῖς περιγραφῇ. Τὸ δ᾽ ὑπέρτατον. -ἀναγιγνώσχεται μὲν κατὰ πρῶτον ἐν τῷ []αρισίνῳ Γ΄ χειρογράφῳ, ὅπερ ἀνάγεται εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ Θωμᾶ Μαγίστρου διωρθωμένα, τῶν παλαιοτέρων χαὶ βελτιόνων χειρογράφων ἐχόντων μετὰ τὸ Ῥέας τάδε « ὕπατον ἐχοίσας παῖς θρόνον », ἐν πᾶσι δὲ τοῖς μεταγενεστέροις τοῦ [Ιχρ'σίνου [' οὐ μόνον ἀντὶ τοῦ ὕπατον γράφεται ὑπέρτατον, ὑπομιμνήσχει δέ που καὶ ὃ Τρικλίνιος Q δὲ γράφοντες ὕπατον ἀγνοοῦσι τὰ μέτρα», ἀλλὰ χαὶ τὸ παῖς λείπει ἐχόχηθέν. Ἡ δὲ γραφὴ ὑπέρτατον, ἥπερ μᾶλλον φαίνεται εἰς τὸν Θωμᾶν Μάγιστρον, NTTOY δ᾽ εἰς τὸν Τρικλίνιον ἀνοιστέα, πάνυ εὔστοχός ἐστι, τό τε μέτρον διορθοῦσα καὶ καλὸν ἔχουδα νοῦν, χρῆται δὲ χαὶ Σοφοκλῆς τῇ λέξει ἐν παραλλήλῳ τινὶ χωρίῳ τῆς ᾿Αντιγόνης στ. 338 χὲ.

θεῶν τε τὰν ὑπερτάταν, Γᾶν LA 4 ἄφθιτον, ἀχαμάταν ἀποτρύεται,

Κατὰ τὰ εἰρημένα ἣ τοῦ ᾿Αριστάρχου γραφὴ τοῦ προχειμένου Πινδαριχοῦ χωρίου εὑρίσχεται ἔχουσα Ode

Οὕτω δὲ δοχοῦμεν χαὶ εἰς τὸ τέλος τῆς διατριδῆς ταύτης ἐξιχέσθαι χαὶ οὐδενὸς ἔτ᾽ ἄλλου λόγου δεῖσθαι. Διὰ σμικρῶν γὰρ καὶ πιθχνωτάτων μεταθδολῶν τῆς παρχδόσεως ἐξευρεθεῖσα ἡ ᾿Ἀριστάρχειος αὕτη γραφή, ὥστε μηδὲν ἔτι ἐν αὐτῇ τὸ πλημμελὲς ὑπολείπεσθαι, πάντα δὲ φαίνεσθα! εὖ χαὶ χαλῶς ἔχοντα χαὶ Πινδαριχά, τὴν TE φράσιν χαὶ τὸν νοῦν χαὶ τὰ μέτρα, οὐδαμῶς ἡμεῖς ἐνδοιάζομεν ὑπολαύεῖν ὡς τὴν αὐτὴν τῇ γνησίᾳ τοῦ Πινδάρου γραφῇ. ΠΕριττὸν δὲ προσέτι ζητεῖν ποία τις ἣν ἣ τοῦ Διδύμιου γραφὴ παντὸς τοῦ χωρίου, ὡς χαὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν ἀποδοχιμάζοντες τὴν ἐχδοχὴν αὐτοῦ χαὶ διόρθωσιν. Καὶ ὅτι μὲν τὸν πρῶτον στίχον ἔγραψεν ὃ Δίδυμος ὥσπερ ὃ ᾿Αρίσταρχος, εἴπομεν ἤδη, ὅτι δὲ ἐν LOT ἄλλα διέφερε τοῦ ᾿Αριστάρχου, μετά τινος λόγου εἰχάσειεν ἄν τις

EIZ ΠΙΝΔΑΡΟΝ ΚΑΙ ΣΟΦΟΚΛΕΈΑ 439

τοῦ χωρίου ἐν τῷ Bozriok. Α χειρογράφῳ τῆς ἀκολου͵)ούσης τῇ τοῦ Διδύμου ἐχδοχῇ. ᾿Αλλὰ τούτου πιθανώτερον οἴομα! Δίδυμον ὡς ἐν τῷ προηγουμένῳ στίχῳ, οὕτω καὶ ἐν τῷ ἑπομένῳ τούτῳ, πλὴν τῆς ἐν ἀρχῇ διαφορᾶς, τὰ αὐτὰ τῷ ᾿Αριστάρχῳ γράφειν. Αἱ δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀρίστοις χειρογράφοις εὑρισχόμεναι φθοραί, οἷον μάλιστα τὸ γᾶς, .τὸ ὕπατον χαὶ τὸ παῖς, δοχοῦσιν ἡμιῖν ἐν μεταγενεστέροις τοῦ Διδύμου χρόνοις γενέσθαι, εἴτε ἐξ ἀδλεψίχς τῶν βιόλιογράφων εἴτε ἐκ μεταθέσεως γλωσσῶν εἰς τὸ ἔδαφος. Περὶ δὲ τοῦ αὐτῷ λέγομεν ὅτι οὕτω γέγραπται ἐν τοῖς ἀρίστοις χειρογράφοις, ἐν ὀλίγοις δὲ μεταγενεστέροις αὑτῷ. Καὶ δύναται μὲν ἡ . δοτικὴ αὕτη συνάπτεσθαι πρὸς τὸ πατὴρ {Ξ πατὴρ αὐτοῦ), ὅπως ὡσχύτως εὑρίσκεται ἐν D à σχήματι εἰρημένῃ (πατὴρ — αὐτῷ) χαὶ ἐν Our. « στ. DT ὥς 4 ἡμεῖς ἐχεῖ ἀχούομεν, δύναται δὲ χαὶ πρὸς τὸ ἔχειν πάρεδρον ληφθῆναι, ὅτε ἴσως ἄμεινον δασύνεσθαι.

e # » ’ Ὁ , ω ᾿ , - ! Ὁ Οὕτω γράφεται τὸ χωρίον τοῦτο ἐν τῷ ἀρίστῳ τῶν χειρογράφων τοῦ 4 LA 9. Al ’ \ ͵ Σοφοχλέους (codex Laurentianus 32, 9 ἢ La). Χάριν δὲ μείζονος ἀκριξείας λέγομεν ὅτι ὑπὸ μὲν τῆς πρώτης χειρὸς γέγραπται ἐν τῷ χώδικι οἱ der ἠϊθέων, ὑπὸ δ᾽ ἑτέρας οἱ δέ τ᾽ ἠϊθέων (Πρόλ. G. Wolff, krit. Anhang). Σχόλια δ᾽ εἰς τὸ χωρίον τοῦτο παλαιὰ τάδ᾽ ἔχε. ὃ αὐτὸς χῷδιξ, « Στ. 17. πτέσθαι" ἀντὶ τοῦ βαδίσαι, ἡ δὲ μεταφορὰ ἀπὸ τῶν νεοττῶν. To δὲ σὴν γήρᾳ βαρεῖς" ἐφ᾽ ἑαυτοῦ τῷ πληθυντιχῷ ἐχρήσατο:

440 A. ZEMITEAOZ

Ἢ παραδεδομένη ὅμως αὕτη γραφή, πολλὰ ἔχουσχ τὰ δυσχερῆ, δεῖται διορθώσεως. Πολλοὶ δὲ χαὶ ἀξιολογώτατοι νεώτεροι χριτιχοὶ ἐπειράθησαν ἤδη διορθῶσαι, πάντες δ᾽ ὅμως ἠστόχησχν, ἐξ οὐχ ὀρθῆς ὑποθέσεως δρμιηθέντες. Καὶ γὰρ ὑπετίθεντο ὅτι δῆθεν ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ περὶ τριῶν διαφόρων ἡλικιῶν τῶν ἱχετευόντων λόγος ἐγίγνετο, πρώτης μὲν τῆς τῶν σμιχροτάτων παίδων, οἵπερ δίκην νεοττῶν ἠδυνάτουν πτέσθαι, δευτέρας δὲ τῆς τῶν πρεσουτῶν καὶ ἱερέων, τρίτης δὲ τῆς τῶν ηἰθέων, παιδιχὴς μὲν χχὶ ταύτης οὔσης, μείζονος δ᾽ ὅμως καὶ ἀχμαιοτέρας. Καὶ οἱ παλαιοὶ δὲ σχολιχσταί, ὅσον γ᾽ εἰκάσχι ἐκ τοῦ πρώτου ἐνταῦθα παλαιοῦ σχολίου εἰς τὸ πτέσθαι τρεῖς Dur νον ἡλικίας τὰς εἰρημένας, ὅθεν Tex μαίροιτ᾽ ἄν τις ὅτι χαὶ οὗτοι τὴν παραδεδομένην ἀνεγίνωσχον ἐνταῦθα γραφήν, οὐχὶ δὲ xx τὴν γνησίαν Σοφόχλειον, ἧπερ ὑπέχειτο ἣ διάχρισις δύο ἡλικιῶν τῆς τοῦ ἱερέως πρεσθυτικῆς χαὶ τῆς τῶν ἠϊθέων παιδιχῆς, ὡς αὐτίκα δείξομεν τὴν γνώμην ἡμῶν ταύτην ἀληθεστέραν ἐξ αὐτοῦ τοῦ δράματος. [Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτὸς ὃ προσφωνῶν τὸν Οἰδίποδα ἱερεύς, ὃ τοῦ Διὸς δῆλον ὅτι ἱερεύς, κατωτέρω (στ. 31—32) σαφῶς δύο μόνον διχχρίνει τῶν ἱκετευόντων ἡλικίας, τήν TE ἑχυτοῦ πρεσθυτικὴν (ἐγὼ) χαὶ τὴν παιδικὴν (οἵδε παῖδες). Ὡσχύτως δὲ καὶ ὁ Οἰδίπους πρότερον (στ. 9— 10) δύο διαχρίνει ἡλικίας. Καὶ πάλιν δὲ ἐν τῷ τέλει τοῦ προλόγου τοῦ δράματος, ὅτε ὃ ἱερεὺς τοῦ Διὸς χελεύει τοὺς παῖδας ἀνίστασθαι, ἵν᾿ ἐντεῦθεν πάντες ἀπίωσι τυχόντες ὧν χάριν ἄλθον, οὐδεὶς λόγος γίνεται περὶ τρίτης τινὸς ἡλιχίας πλὴν τῆς τοῦ ἱερέως χαὶ τῆς παιδιχῆς. Οὕτως οὖν ὅμοφώνως ὑπὸ πάντων τῶν ἄλλων χωρίων μαρτυροῦνται δύο μόνον ἡλικίαι. Ἡ δὲ διαφωνία τοῦ προχειμένου οὐ μόνον πλὴν ἄλλων λόγων βοᾷ ὅτι ἐγένετο ἐκ τῆς φθορᾶς τῆς γνησίας τοῦ ποιητοῦ γραφῆς, ἀλλ᾽ ἅμα ὑποδείκνυσι καὶ τὴν μόνην ἀληθὴ ὁδόν, ἣν βαίνων ὃ διορθωτὴς δύναιτ᾽ ἂν ἐπανορθῶσαι τὴν γνησίαν ἀσφαλέστερον. Kai ἡμεῖς τὴν δδὸν ταύτην βαίνοντες χαὶ τὴν ἀποχατάστατιν τῶν δύο ἡλικιῶν ὡς ἀρχὴν ὑποτιθέμένοι τῇ διορθώσει, ἄγε εἴπωμεν τί ἡμεῖς εὕρομεν ὡς πιθανώτατον εἰς τὴν ἴασιν τοῦ νοσοῦντος τούτου χωρίου. Kai πρῶτον μὲν ἀνάγκη μεταθάλλειν τὸ πρῶτον οἱ δὲ εἰς οἷα, ὅπως ἅπας ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ οἱ μὲν--- Ζηνὸς προσαρμοσθῇ πρὸς μίαν ἡλικίαν τὴν πρεσθυτιχήν, ἢ συντομώτερὸν τὴν τοῦ γέροντος ἱερέως τοῦ Διός, ἥπερ διὰ τῆς ἀρχαιοτάτης φθορᾶς τοῦ οἷα εἰς οἷ (OIA—OIA) ἀπεσχίσθη οὐκ ὀρθῶς εἰς δύο ἀποσχίδας, ὅθεν ἔπειτα ἐγεννήθησαν καὶ ἄλλαι τοῦ χωρίου φθοραί. Τῇ εὐχερε-