MORTS TRAGIQUES DES ROIS ET DES GRANDS
Cessons de parler de vos malheurs.
Ce monde ne devient-il pas, en un moment, une source d'amerlume pour les rois eux- mêmes qui l'aiment et s'y trouvent enveloppés de si décevant ee
qui ex hostibus victoriœ signa reportet , triumpbalis cum gloriœ pompa prœcedat, et cras illum ignobiliter terga vertentem, hostilismucro transfodiat? Balthazar nempe ipso die, quo vasa templi Domini jam tcmulentus concubinarum labiis fœdare prœsumpsit, Medorum gladiis, Dario victoriam obtinente, subîacuit. Galba, Romanus imperator, quatuor tantummodo mensibus imperavit, et in Roma» forogladio percussus occubuit. Taceo Neronem, prœtereo Ottonem, cjuos a semetipsis interfectos, romanœ Reipublicœ testantur historiœ. Nonne Vitellius interemptus est a ducibus Vespasiani ? Nonne et Pertinax occisus est a militibus pratorianis? Macrinus, Antonius, Àlexander, Philippus, Gallienus, nonne omnes hi imperatores militaris impetus gladios pertulerunt? Domitianus prœterea suorum conjuratione confossus est. Carus, dum castra supra Tigridem haberet, cœlesti fulmine repente peremptus est. Sed gui vultplenius nosse, serialim romanœ antiquitatis percurrat historias ibique liquido videbitquam pauci Reipublicaî principes communi morte defecerint.
Sed et quibusdam quid profuit, quod eomm in hoc sœculo
f)rolixius annosa vita duravit ? Nam, ut infinita prœteream, Vaerianus imperator in Mesopotamia cum Sapore rege Persarum prœlium commisit et perdidit ; u^uem ille protinus captum irrevocabilis custodiœ vinculis mancipavit : qui nimirum, sicut tradit historia, ignobili apud Parthos servitutc conseillât ; et quoad vixit, huic probrosae addictus est pœnoe, ut ejusdem provincial rcx, incurvato co, pedem cervicibus ejus imprimeret, et sic in equum, arrogantia tumidus, assiliret. Quis est enim cui se forlunanon transférât, et modo deadversis in prospéra, modo de prosperis in adversa, scenica se varietate convertat? Quanta plane gloria, quantus suorum favor arrisit Annibali, ;cum apud Cannas Paulum Emilium cum tôt romanorum militum agmini-
caresse»? hélas ! tel qui revient aujourd'hui en triomphateur, faisant porter devant lui les drapeaux conquis sur l'ennemi, fuira honteusement demain et sera frappé mortellement dans sa fuite. Balthazar, vaincu par Darius, tomba sous le glaive des Mèdes, le même jour où, pris d'ivresse, il osa faire
f>rofaner par les lèvres de ses concuilnes les vases du temple du Seigneur.
Galba, empereur romain, ne garda l'empire que quatre mois, et mourut par l'épée à Rome même, sur le forum. Je ne dis rien de Néron ni d'Othon qui se frappèrent eux-mêmes, au rapport de l'histoire romaine. Vitellius périt sous les coups des généraux de Vespasien ; les Prétoriens immolèrent Pertinax.
Macrin, Antoine, Alexandre, Philippe, Gallien , tous ces empereurs furent victimes des séditions militaires. Pomitien succomba dans une conspiration de palais. Carus campait avec son armée sur les bords du Tigre ; le feu du ciel tomba sur lui. En parcourant les
annales de l'ancienne Rome, on verrait plus amplement et plus clairement encore que bien peu de princes de cet État ont fini par une mort naturelle.
Qu'a-t-il servi à d'autrts de prolonger leur vie ? Je néglige beaucoup de noms pour arriver à celui de Valerien.
Cet empereur livra et perdit une grande bataille, en Mésopotamie, contre Sapor, roi des Perses. Le vaincu fut pris et jeté dans des fers perpétuels, et nous lisons qu'il vieillit chez les Parthea dans un dégradant esclavage .
Tant que dura sa vie, 11 fut soumis a cette humiliation : le roi de ce pays le faisait courber et posait le pied sur son cou pour monter à cheval. A l'égard de qui la fortune se montre-telle constante ? Pour qui ne passe-telle pas, comme sur un théâtre, du malheur à la prospérité et réciproquement ? Annibal ! fut- il gloire plus grande que la sienne? comme ses concitoyens applaudissaient à son nom, après Cannes où il avait battu Paul-Emile
bus stravit, cum denique très aurcorum annulorum modios, quos equitum romanorura, senatorum et militum detrexerat manibus, Carthaginem destinavit? Plurimas ctiam Italiae sibi civitates subdidit, adeo ut jam romani cives Ilaliam relinquere decrevissent, et statum labentis imperii funditus desperarent. Sed quam in contrarium suecessus istc conversus est, cum Mago frater ejus a Scipione apud Gartaginem Hispaniae capitur, Asdrubalis alterius fratris caput mucrone desectum ante ipsius Annibalis castra projicitur ; ipse deinceps, post incvasibile fugœ periculum, ut veneno se périmât, imminente necessitate compellitur. Quam in contrarium versa est et illius eximii fortuna Pompeii, qui post tôt triumpnos, clarasque victorias, quas diverso terrarum orbe coufecit ; postquam vi^inti duos reges in solo orientali climate superavit, vilis Achillœ çladio detrun catus occubuit ? Cœsar etiam, quem victoriœ cupidum totius occiduus orbis satiare non poterat, cur velut quidam contradictionis obex, ut ita loquar, iuiportunus et arrogans Oceanus obsistebat, cujus ora flammantia innumerabilium strages gentium non complebant, senatorios intra curiam gladios pertulit, a quibus utique viginti duabus plagis confossus interiit.
Numquid et mulieres ab hujus mundana deceptionis rotali vertigine reperiuntur immunes? Cleopatra nempe magnifiée toti dominabatur jEgypto, quod videlicct regnum centum millia villarum includere perhibetur. Hue accessit quod Antonius, qui Orienti simul imperabat et Asiœ, Octaviani Augusti sororem repudio sprevit, et banc sibi infaustis ausniciisin matrimonium copulavit. Verum ad quem fuiem tain glonosi, tamque magnifiai conjuges pervenerunt? Antonius siquidem ab Augusto apud Actium superatus, in ^Egyptum fugit, ibique desperatis rébus, ipse sibi mortem propria deliberatione conscivit. Sed et Cleopatra
et détruit tant de légions romaines !
Après, surtout, qu'il eut envoyé à Carthage trois boisseaux remplis des anneaux retirés aux doigts des chevaliers, des sénateurs, et des soldats de Rome! 11 avait soumis à ses lois tant de villes de l'Italie que déjà les citoyens romains s'étaient résolus à abandonner leur patrie, désespérant absolument du salut de la République. Eh bien ! ces succès étonnants furent suivis d'affreux revers : Magon, son frère, fut pris par Scipion, devant Carthagène; la téte tranchée d'Astrubal, son autre frère, lui fut jetée un jour dans son camp , lui même enûn après d'inévitables périls dans sa fuite, en fut réduit pour dernière ressource à s'empoisonner. Quel changement aussi dans la fortune du grand Pompée! Avoir triomphé tant de fois, avoir gagné d'illustres batailles dans toutes les contrées du monde; avoir vaincu vingt-deux rois dans l'Orient seulement et tomber obscurément sous le glaive d'un Achdlas ! Et César ! L'Oc. cident n'avait pu rassasier son amour
de la victoire; il regardait l'Océan, pour ainsi dire, comme une barrière importune et insolente dressée devant ses desseins: son visage enflammé n'était pas encore satisfait d'avoir contemplé le carnage d'un nombre inûni d'hommes : tout à-coup, il tombe percé de vingt-deux coups de poignard, dans la curie, au milieu des sénateurs, ses assassins.
Croirait-t-on que les femmes ne sont pas aussi entraînées dans ces rapides révolutions de la fortune? Voyez Cléopàtre. Elle régnait avec magniûcence sur l'Egypte entière, c'est-à-dire sur un pays où l'on compte cent mille villes. Antoine, qui commandait et à l'Orient et à l'Asie, ayant répudié la sœur d'Octavien Auguste, épousa pour leur malheur commun la reine d'Egypte. Quelle fut la fin de ce couple glorieux et magnifique? Antoine, vaincu par Auguste à Actium, s'enfuit en Egypte, et là, désespérant de rétablir ses affaires, il se donna volontairement la mort. Bientôt après, Cléopàtre, réduite à la même extrémité, s'étendant
postmodum non dissimili necessitatc coacta, in pretiosum viri sui sepulchrum se sponte projecit, aspidemque propriis uberibus adhibens, dum et illa sanguinem sngeret, et hœc in se venenum contraheret, expiravit. Semiramis... Etc.
Cum crgofallax hujus mundi fœlicitas totmundi calamitatibus sit obnoxia, cum potentia temporalis tôt casibus varianda subjaccat , et rerum ordo sese velut scœnicœ verti^inis alternitate confundat, quis sanœ mentis a rébus tam frivolis tamque fugacibus animum non avertat?
Ub. VII, ép. c. 5 et 8.