CHARTE DE CONFIRMATION DE ROTROU, ARCHEVÊQUE DE ROUEN
RotroduSy Dei gratia, Rothomagensis archiepiscopus, dilecto filio Walchelino, abbati Sancti Victoris, ejusque successoribus canonice substituendis et toti ejusdem abbatie conventui inperpetuum. Obtînetecclesiastice religion is approbata consuetudo possessiones et jara ecclesiamm et monasteriorum tune demum potius esse rata certiusque et stabilius haberi cum metropolitani, in cujus provincia sunt concessa, fuerint auctoritate et ejus privilegio confirmata. Inde est quod predecessoris nostrî, pie memorie, Hugonis inhérentes vestigiis, abbatiam vestram et omnes possessiones ejus et jura, tam in ecclesiis et decimis quam in aliis rébus, sub nostra et Rothomagensis ecclesie protectione suscipimus, universa ad vospertinentia presenti scripto vobis confirmantes, tam ea que jam possidetis quam ea que deinceps, Deo propicio, justis modis canonice adipisci poteritis, in quibus jam habitis ea que secuntur propriis expressimus vocabulis^videlicet: apud castrum quod dicitur Sancti Victoris, ubi abbatia vestrasita est, ecclesiam cum tota décima ; ecclesiam quoque Sancti Machuti de Fatua villa cum décima et les camparz, de terra que est a rivulo usque Gansel et usque ad vallem Sancti Victoris; de dono Willelmi Pasnagii, capellam Sancte Marie Sanctique Thome martiris et totum pratum de Spina et terram que est inter viam qua a Petra itur ad Pencum et Haiam militarem, ut ibi sexaginta acre perficiantur, et quinque hospites qui inter duas prefatas vias manent et unum vavassorem ; decimasque terrarum Willelmi Waspree, Willelmi de Fraisneio, Willelmi de Fulsemont; ecclesiam de Fraxineto cum décima; ecclesiam de LuUeio cum décima; ecclesiam de Esteimpuiz, cum de-
ci ma ; ecdesiam de Predosa villa eu m décima; ecclesiam Sancti Remigii, capellamque de Bettencourt (i) cum décima ; ecclesiam Sancti Albini de Daencort cum décima ; ecclesiam Sancti Ricarii cum décima ; capellam Sancte Marie de Alneto cum décima; Ecclesiam Sanai Helerii cum décima ; apud Aumaisnil duas partes de décima; apud Sanctum Germanum duas garbas décime terrarum quas habent in eadem villa Rogerusde Mucedent et Hugo de Montburel et Willelmus iilius Gunnor et Rieardus d'Allage et Willelmus et decimam molendini et des rewarz; apud Nigellam duas garbas totius décime ; apud Carquêtum decimam unius carruce de Goiffredo de Euremaco; apud Wellas ti** garbas décime de feodo Hugonis de Mortuo mari ; apud Wadnevillam decimam Lamberti ; ecclesiam de Belemcom brio cum décima; in parrochia de Brachetuit, n^ garbas décime ettotam decimam agnoirum, vellerum, càseorum de ovibus comitis in eadem parrochia ; ecclesiam de Capremonte cum décima ; ecclesiam Sancti Audoeni de Bosco cum décima; ecclesiam de Seviz cùm décima; ecclesiam de Buesevilla cum décima; apud villam que dicitur Bienaies decimam terre Willelmi Waspree; ex dono vero Radulfi de Mortuo mari et filii ejus Hugonis decimam thelonei apud Sanctum Viaorem et terram duarum carrucarum et terras Ebrardi, Walbertiy Anfredret Anfredi^ Bertranni, Turmodi, Nataliset manentes in eisdem terris, duo quoque molendina moltamque de supradictis terris et décimas de omnibus dominiis Radulfi et Hugonis ubicunque sint in Normannia, décimas insuper omnium molendinorum que habet prefatus Hugo in Normannia et décimas des rewarz; deci-
(i) Bettencourt, aujourd'hui connu con>^me hameau de la commune de Dancourt.
mam quoque molendinorum Walteri Pasnage et decimam des rewarz eorumdem molendinorum ; in Fraxineto xvj hospites et x ex dono Robeni de Alneto et xiiij acras terre quas tenet Radulfus filius Walonis; apud Wadnevillam ij hospites, et ad Ripariam iij, et ad Vassunvillam terram quam tenait Alvredus, moleadinarius, etmansuram Dancel; et ad Mosteriolum ij hospites, et ad Montem David ij ; apud Sanctum Helerium ij mansuras terre, quas tenent Estoneval et Reinoldus, et apud Sanctam G>lumbam ij et terram de Brantuit cum hospitibusineadem manentibus; apud Aumaisnii decimam molendini Amelii et situm domusettres acras terre in Fraisneio; apud Sanctum Germanum j acram terre in curtillo ; apud Sanctum Albinum juxta Calleium medietatem ville et ecclesie; ex dono Guillelmi, camerarii de Tancarvilla, terram quam tenuit Robertus Tresch[a] apud Sanctum Victorem ab illa porta burgi que est apud Orientem usque ad vallem ultra domum Rogcîrii Canis ; et ex dono Radulfi de Mortuo mari, ex altéra parte ejusdem burgi, a porta que est apud Occidentem usque ad portam cenobii, et totum vicum qui est a valle sub nemore Pasnagii usque ad viam ultra domum Balduini Gambe-de-Vieleet terram duarumcarrucarum,etin unoquoque molendino ejusdem Radulfi et filii ejus Hugonis modium j annone, dimidium frumenti et dimidium siliginis; exdonoveroGuillelmi, comitis deWarenna, deciman molendinorum et thelonei deBelencumbrio; apud Braketuit iiij acras terre ubi presbiter manet et iij mansuras; apud Lovetot j mansuram, nemus quoque Rogeri de Cresseio, quod est a nemore Pasnagii usque ad vallem Hisdose fovee et sequentiam nemoris in terra ejusdem Rogeri (i) et talem justiciam qualem ipse inde habebat;
(i) Dans le texte : In terram ejusdem memoris in terra ejusdem Rogeri.
medietatem quoque ville de Capremonte et medietatem aque Seane (i) a terra illa quam Radulfus Loisel tenait de Sancto Victore usque ia mare ; apud Sanctum Audoenum de Bosco x acras terre ; apud Buesevillam, in Monte Malgeri, xx acras terre quas dédit Walterus de Bello Monte et vj quas tenet Hugo Medietarius ; ex dono Gisleberti de Clera xiiij acras terre in Seviz, terram quoque Filelin, xxx scilicet acras terre ; ex dono Rogeri filii Ricardi, apud Buesevillam, terras iiij^^ vavassorum et manentes in eisdem terris et iiij mansuras, de feodo Answidi decem et viij acras terre, de feudo Turoldi septem etiam acras alias ibidem ; apud Bellum Montem x acras terre quas tenet filius Warini ; apud Bernoldi villam terram Heleboldi Barbati quam dédit Eustachius Caîsnel ; apud Osmundi villam super Warennam terram quam tenet Robertus deSummeriaco ; apud Predosam villam x mansuras et terram unius carruce et vij acras terre de dono Yvonis de Boisseio, et in Alneto j acram ; apud Daencort, ex dono Emmede Caisneio, pro anima filii sui Willelmi ij acras terre, et, ex dono Walterii Mansel, ij, terramque de Malni quam Robertus de Valle dédit; de feudo Rogeri de Monte ij ; ex dono Hugonis Rustenc et Radulfi, fratris ejus, i j ; ex dono Robert!, filii Gunhez, j acram terre apud Sanctum Richarium, et, ex dono Hugonis, vavassoris, ij ; et ex dono Hadvise de Herseleine (2), ij ; ex dono Walteri Dansaisne j ; in valle de Druisencort j acram terre datam a domino Radulfo de Mortuo mari pro mutuatione sedis castelli ; apud Alnetum j mansuram terre ex dono Roberti de Alneto et ij acras, et ex dono Hugonis Canis j. et de Rog. Ballet j, et in eadem parrochia ix mansuras ; ex dono Mabilie et Adam, filii ejus, de Sancto Laurentio, totam
(i) La Rivière de Saftne.
(a) Harceleine, commune de Maisnières (Somme).
terram quam tenebat de Radulfo et filio ejus, Hugone de Mortuo mari ; apud Sanctum Remigium vij acras terre, et de dono Gualonis, presbiteri, j mansuram terre et iij acras ; apud Betencon, j mansuram et xv acras terre ; et ex dono Roberti, nepotis Anscherii, ij acras; ex dono vero supra dicti Hugonis de Mortuo Mari, pro anima patris sui Radulfiy in unoquoque anno, in anniversario suo, dimidium modium frumenti et xsolidos, et similiter, pro anima fratris sui Rogeri, x solidos et dimidium modium frumenti. Preterea quecumque in fiiturum, liberalitate regum, largitione principum, oblatione fidelium, prèstante Domino, tibi, abbas Walcheline, tuisque successoribus juste collata fuerint firma vobis in perpetuum et iliibata permaneant, salva in omnibus sancte Rothomagensis ecclesie justicia et reverentia. Si quis banc nostre constitutionis paginam, sciens, contra eam temere venire temptaverit, secundo terciovecommonitus, si non satisfactione congrua emendaverit, maledictionem anathematis cum suis sequacibus sustineat, et a consortio bonorum aiienus fiât. Cunctis autem eidem ioco justa servantibus sit pax Domini nostri Ihesu Christi. Amen. — Datum Rothomagi anno Verbi Incarnati M" C. LXX® V«, vi vente domino Papa Alexandro 1II<>, Rege Francorum Ludovico, Duce Normannorum Rege Anglorum HenricoII<>. Testes Gaufridus, Rothomagensis ecclesie decanus. RobertusdeNovo burgo, Ivo de Veteri-Ponte et Magister Rainaldus, archidiaconi. Radulfus de Wadneviila, sacrista. Willelmus Fraisnel, archidiaconus. Amicus, archidiaconus. Robertusy capelianus, et Helyas de Warwic, canonici Rothomagensis ecclesie.
[Sceau perdu] (i).
(i) Un second exemplaire de cette charte présente quelque difiérence dans la manière dont sont rangés les témoins : « Testes Gau-
4oi
BULLE Dtl PAPE ALEXANDRE III PORTANT CONFIRMATION OE8 DONATIONS FAITES A L^ABBAYE DE SAINT-VICTOR ET CONCESSION DE PRIVILÈGES (1179).
Alexander, servus servorum Dei, dilectis filiis Waukelino, abbati monasterii Sancti Victoris, ejusque fratribus, tam presentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum. Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adjicere presidium ne forte cuilibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacre religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulation! bus clemenier annuimus,.et monasterium vestrum^ in quo divino mancipati estis obsequio, sub Beati Pétri et nostraprotectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui in eodem monasterio, secundum domini et Beati Benedicti regulam institutus esse dinoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Preterea quascunque possessiones, quecumque bona prefatum monasterium impresentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, prestante Domino, [poterit] adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et iilibata permaneant. In quibus bec propriis
firidus, decanus; Robertus de Novo Burgo, archidiaconus; Magister Rainaldus, archidiaconus ; Ivo de Veteri ponte, archidiaconus ; Rad. de Wuatnevilla, aacrista ; Guillelmua Fraisnellus, archidiaconus; Robertus, capellanus ; Amicus, archidiaconus ; Helias de Wuarvic. — Dans ce second exemplaire, il n*y a point d'e cédille ; le W est remplacé par Uu. Le passage relatif à )a donation fidte par Guillaume Paanage de la chapelle de Saint-Thomas et du pré de TEpine est omis.
duximus exprimenda vocabulis : Apud Sanctum Victorem decimam thelonei et in eodem territorio duas carrucatas terre et totam decimam ejusdem parrochie, necoon et décimas totius dominii Hugonis de Mortuo mari in Normannia; terram de Vinea ex dono Roberti Loremarii; terras quoquequasHerardus, Walbertus, Amfredus, Bertrannus, Amfredus, Turmoldus et Natalis a prefato Hugone tenebant cum earum hospitibus; ex dono Ade de Sancto Laurentio viginti acras terre juxta viam que ducit a Sancto Victore ad Brachetuit et undecim acras inter Birrium (sic) et viam ad Boscum Roardi; apud Fraxinetum ecclesiam cum décima et terras quas dédit Rogerius de Sancto Victore cum earum hospitibus ; terram quoque quam vobis dédit Robertus de Alneto cum moita ejusdem terre; ex dono Galteri Blundi quatuor acras terre in eadem villa; sedem unius domus juxta monasterium; juxta viam Fraxineti très acras terre ; apud Luliacum ecclesiam cum décima, terram quoque unius vavasssoris et terram unius rustici; apud Birrium unam carrucatam terre ; apud Estenpuit ecclesiam cum décima et carrucatam terre cum hospitibus in eadem terra manentibus ; terram Huelini de Valle et terram Guarinboldi ; apud Coriletum (i) duos hospites; apud Huanmainil quinque hospites et unum in Monte (2) et terram quam tenet Willelmus Ruffus; apud Caminum vavassorem unum; apud Normanmainil très vavassores et unum rusticum ; apud Vassujnvillam duos vavassores et duo molendina ; apud Escre[pin]eium duos rusticos ; apud Aleotentot tenementum unius vavassotris et trium rusticorum;
(i) Le G>uldray.
(a) Rappelons qu'à Saint-Victor on connaissait autrefoît le Mont* Pallier ou au Pallier, z5i8, ib20, 1574, 17^» «t le iifoBt Miiel«
apud Gnimare tenementum unius vavassoris ; apud Spinetum tenementum unius rustici; apud Tostas (i) hos* pitem unum ; decimam eiiam molendinorum Walterii Pasnageet de Roart; campartagia terre que (est) infra viam que ducit de Riparia ad Cansel (2] et ad vallem Sanai Victoris ; ex dono Willelmi Pasnage viginti solidos in molendinis suis ; apud Aumaînil duas partes décime totius parrochie; decimam molendini Amelii ; ex dono Rogerii de Sancto Laurentio terram de Brantuit; apud Sanctum Helerium ecclesiam cum décima; decimam etiam molendini et thelonei ejusdem ville et decem solidos de redditu ipsîus; in molendino de Daencourt dimidium modium frumenti; apud Sanctum Hilarium (3) terram Radulfi Estuneval et masuram Renoldi; ex dono Radulfi Picerne terram Sancte Columbe; apud Peletot terram duorum hospitum ; ex dono Radulfi de Mortuo mari viginti minas bladi in molendino de Toueia ; apud Vassumvillam ecclesiam cum décima; apud Wellas duas partes décime terre quam tenet Briannus de Brantunna; apud Predosam villam ecclesiam cum décima et terram unius carruce cum decem mansuris ; ex dono Ivonis de Buse septem acras terre; apud Sanctum Remigium ecclesiam cum décima; capellam de Betencurt cum décima ; de dono Galonis, presbiteri, unam mansuram et duas acras in Tangraval; apud Daencurt ecclesiam cum décima, duas acras terre; de dono Walteri Manselli duas acras; de dono Rogeri de Valle terram de Malonido;
(i)Tdte8, chef-lieu de canton. L'abbaye de Saint* Victor 7 possé^ dait des rentes que Tabbé François de Circassi vendit, le 1 1 |anvier 1601, à Jean Dyel, si" des Hameaux, premior président à la cour des Aides de Normandie.
(a) Cest le Gansel des chartes précédentes.
(3) Pour S. Helerium.
apud Sanctum Ricarium ecclesiam cum décima etquinque hospitibus ad eandem ecclesiam pertinentibus; apud Alnetum capellam cum décima ; ex dono Roberti de Alneto duas acras terre et unam mansuram ; ex dono Robergerii (sic) Bailet unam acram terre ; de dono Beatricis, fille Roberti de Alneto, unam masuram et duodecimacras terre; apud Sanctum Ricarium decimam tfaelonei etmolendinorum et in eisdem quatuordecim minas frumenti, unam acram terre supra molendinum; ex dono Mabilie de Sancto Laurentio et Ade, filii ejus^ terram quam tenebant in eadem parrochia; capellam Sancti Silvestri; apud Nigellam majorem partem totius décime et unum hospitem ; apud Spinetum decimam molendinotum et quatuordecim minas frumenti; apud Sanaum Germanum duas guerbas totius décime; apud Sanctum Albinum medietatem ville; apud Bernovillam terram Heleboldî Barbati et manerium Hunlovintonna; apud Mamesberiam unum hospitem ; ecclesiam(de) Hunlovintonna, ecclesiam de Serendanna cum omnibus earum pertinentiis; ecclesiam de Strafoille, capellam de Welfoille cum terris ad ipsam pertinentibus; ecclesiam de Ordia cum decimis, consuetudinibus et terris ad ipsam pertinentibus; ex dono Hugonis idquod habetis apud Qaford; apud Bertonam unam idam terre et septem cocteros ; apud Serventonnam decimam dominii Radulfi de Walteri villa et terram Blakemen; apud Sobornam duas panes décime dominii predicti Hugonis et unum cocterum; apud Nortonam decimam de dominio Euardi ; apud Badeleiam ecclesiam cum décima ; apud Betoleiam et Otobornam decimam terre Roberti et decimam molendini; apud Mers (i) unam carrucatam et septem ortos et duas guerbas de qua-
(i) Mers, canton d'Ault (Somme).
tuor culturis, terciam partetn tocius décime terre Saocti Victoris, et in foresta d^ Aui ( i ) de mortuo bosco usum vestrutn ; ex dono régis Stepbani decem libratas terre inter Breiellenam et Borkestal; exdonoHugonis^archiepiscopi Rothomagensis» ecclesiatn de Ogisvîlla (2) et ecclesiam Sanai Albini ultra memora (3) ; ecclesiam Beat! Thome martiris cum prato de Spina ; ecclesiam Sancti Macuti de Follevilla, sexaginta acras terre et sex hospites de dono Willelmo Pasnage; ex dono Willelmi de Riparia quinque solidatas et quatuor denariatas terre et unam acram terre; ex dono Willelmi, filii ejus, novem solidatas terre ; apud Draglevillam duas guerbas décime septem hospitum ; ex dono Eustachii Caisnel decem minas avene; ex dono Rogeri Peiet duas acras terre; ex dono Ade de Sancto Laurentio unam acram terre, ecclesiam de Bellencombria cum pertinenciis suis et decimam molendinorum et censuum atque thelonei ejusdem ville ; ecclesiam de Câpremonte cum medietate ejusdem ville, sicut vobis concessa est, libéra et quieta ab omni ezactione et consuetudine seculari ; ecclesiam Sancti Audoeni de Silva cum pertinenciis suis et decem acras terre; apud Brachetuit ecclesiam cum pertinenciis suis et quatuor acras terre et quatuor masuras ; apud Montem David duas masuras; ex dono Radulfi de Cressi duas mansuras apud Monteriolum; ex dono Walteri de Bello Monte viginti et sex acras in Monte Maugers ; ex dono Radulfi de Walterivilla terram quam tenuit Robertus filius Thome; apud Greinosam Villam decem solidos ; ex dono Hamelini comitis de Warenna
(i) For€t d'Eavy (Seine-Inférieure).
(a) Auge ville, aujourd'hui hameau de la commune de Bosc-le^ Hard.
(3) Saint- Aubin-tur-Cailly.
yigînti solidos; apud Benais dvas goerbas decine de terras {sic) Willeimi Waspree ; apud FUelin ( i ) de dono Mathei de Clere triginta acras «erre; ex dono Hngoais Talebot apud Waneville tenimentum duorum vayaasonim; apud Sévit ecclesiam cum décima et aliis pertinentiîs suis ; apud Arrès terciam partcm décime, eccl^ siam de Oestrebou ; apud Salifias terrain duorum rustîcomm; apud Querqoetum duas panes décime unius carruce; apud Ulteriorem Porram(3) unum hospitem et terram quam dédit Robertus de Summeri; apud Boseriam (3) unum hospitem ; de dono Robert! de Ugle»villa (4) unum modium biadî et très acras terre apud Grosfai (5); apud Sanctam Bovam duas partes décime triginti acrarum terre de feudo Radislfi de Betlocampo, libertafes quoque et immunitates a regibus et principibus rationabilfter monasterio yestfo induhas et scripco auctraiico roboratas, Tobis et eidem monasferîo oichilominos confirmamus. Sane oovaHum ves^erum que propriis manibus vel sumptibus colms, sive de iratrimesitis animaHum vestrorum, nultusa Tobis décimas présumât extgère. In parrochialibus vera ecclesiis quas habetis liceaC vobis clerkros eligere et episcopo présenta re, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committat, ut ei de spiritualibus, vobis vero dte temporatibus debeant respondere. Liceat quoque vobis clericoe et laicos^ liberos et absolutos et e seculo fiigientes, ad conversionem reci-
(i) Nom d*homme pris ici pour ua nom de Keu pas le seciétaifc de la chancellerie romaine.
(2) LeTréport (SeinMnférieure).
(3) Peut-être la Rosière, commune de Beaub«c-la-R«ièse (Seine- Inférieure). La lettre B aurait été,, par enreur, substituée à R.
(4) Hugleville-en-CauZy canton dTerville.
(5) Grosfy, commune de HuglevUle-en-Ganx.
pere et eos,absquc ulliiis contradictibne, in veitro coltegio retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrutn vestrorum post factnn in eodem loco pro&asionem fas sit, niai arc« tioris religionis obtentu, sine abbatis aui Hcenci», de eodem daustro dtsœdere; Disccdentem ^ro sine communium litterarum cautione nuUus audeat refinere. Coin autem générale interdictum terre fuerit, liceat vobis, clausis januiSy expulsis ezcoœmuiricatis et itvnsrdictis, non pulsatis campanisy suppressa voce, divina officia celebrare. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate^ vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi, quaiibet subreptionis astutia seu violentia, preponatur, nisi quem fratres, communi assensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secunducn domini et Beati Benedicti regulam, providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius lod liberam esse decernimus ut eorum devotioni et extrême voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justifia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat prefatum monasterium temere pertubare aut e>us possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia intégra conserventur, eorum pro quorum gubematione ac subtentatione concessa sunt usibus omnimodrs profutura, salva sedis apostolice auctoritate et diocesani episcopi canonica fustitia. Si qua îgitur in futurtnn ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constirutionis paginam, sciens, contra eam temere venire tenrptaverit^ secundo ter- CKKPS cotn monitff, nisi reatum suurm digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careart, reamque se divino fudicio existere de perpetrata fniqttite (sic\ cognoscat et a sacnitissîma œrpofrt ae san<-
guiae Dd et Domini Redemptoris nostri Jhesu Christi aliéna fiât, atque in extremo examine districte ulcioni subjaceat. Cunctis autem eidem loca sua jura senrantibus sit pax Domini nostri Jhesu Christi, quatinus et hic fnictum bone actionis percipiant et apud districtum jndicem premia eterne pacis inveniant. Amsn. Ambn. Ambn.
CERCLE, BENEVALETE.
Souscriptions :
Vert le milieu de la bulle, un peu au-dessus des autres souscriptions, celle du pape :
f Ego Alexander catholice ecclesie episcopus S.
Les autres souscriptions rangées en trois colonnes. Dans la première, à droite :
f Ego Vivianus presbîter cardinalis tituli Sci Stephani in Celio Monte SS.
f Ego Matheus presbiter cardinalis tituli Sci Marcelli SS.
Dans la seconde au-dessous de la souscription du pape :
f Ego Hubaldus Hostiensis episcopus SS.
f Ego The. Port, et Sancte Rnfine sedis episcopus SS.
Dans la troisième :
f Ego Rainerius diaconus Sancti Georgii ad vélum aureum SS.
f Ego Gratianus diaconus cardinalis Sanctorum Cosme et Daroiani SS.
f Ego Johannes diaconus cardinalis Sancti Angeli SS.
f Ego Matheus Sancte Marie Nove diaconus cardinalis SS.
Datum Velletri, per manum Albeni, Sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis et cancellarii, m? nonas
februariiy indictione xn', Incarnationis Dominice anno W'CPLTJ?, Pontificatus vero Domini Alexandri Pape III, anno XXI® (i).
CHARTE DE GAUTIER PASNAGE PORTANT CONFIRMATION DES DONATIONS FAITES PAR SON PÈRE ET PAR SON AÏEUL A L^ABBAYE DE SAINT-VICTOR ET AU PRIEURE DE SAINT* THOMA8-LB-MARTYR, ET DONATION DE DIMES DE MOULINS
SUR LA RIVIÈRE DE SCIE. — (Postéfieur à 1 175).
Notum sit universis^ presentibus et futuris, quod ego Walterus Pasnagii, quantum divina tribuit miseratio, soUicitus de salute anime mee animanimque patris et matris, filiorum, parentum et omnium amicorum meorum et omnium antecessorum meorum, in amore et nomine Individue Trinitatis, concedo et confirmo omnia que, tam a pâtre meo Radulfo, quam ab avo meo Guillelmo, data sunt Deo et ecclesie Sancti Victoris et monachis ibidem Deo servientibus ac in honore Beati Thome, martiris atque pontificis. Do etiam et concedo Deo et predicte ecclesie Sancti Viaoris et predictis monachis décimas molendinorum meorum existentium supra riparia de Sye et décimas des reuvars eorumdem molendinorum, et hoc pro salute anime mee et anime uxoris mee Ysabel et omnium parentum meorum; et quoniam volo quod in perpetuum hec mea donatio et confirmacio firma sit et stabilis, hanc cartam meam sigillo meo munitam corroboravi. Hiis testibus Radulpho, filio meo; Guillelmo, nepote meo; Rogero de Mortuomari, Guil-
(i) Cf. une bulle du même pape portant une confirmation des biens de Tabbaye de Mont-Saint-Mlchel, 1 178 (Chroniques de Robert de Torigny, II, p. 3 1 3-34).
Mnio de Spineto, Adam Salvagio, Rogero de Sancft) Laurentk), Radulpho de Bosco de ifiuhis aliis.
(Original, sceau perdu.)
CHARTE DE GUILLAUME, FILS GILBERT, PORTANT DONATION A L^ABBAYB DE SAINT-VICTOR d'uN UEU DIT PLUS TARD Là
MASURE DU BOSROGER. — (Postéfieur à 1 1 79).
Notum sii presentibus et faturis quod ego Willelmus filius Gisleberti (i), assensu Gisleberti, filii primogeniti mei, dedi et concessi in perpetuam, liberam et quietam elemosinam, Deo et ecclesie Santi Victoris et monachis ibidem Deo servientibus totum tenementum integrum quod Rogerus, filius Wasce, tenuit de me et antecessoribus meis, scilicet perreium totum a masura Radulfi de Bosco-Rogeri usque in fundo valiis, tam in terra culta quam in masuris, tenendum et possîdendum jam dictis monachis eorumque successoribus libère, quiète et pacifice et absque ulla reclamatione mei vel heredum meomm, cum redditibus et consuetudinibus quas predictus Rogenis, filius Wasce, et predecessores sui michi et antecessoribus meis facere solebant. Ut autem hoc donum in posterum non valeat in irritum revocari, illud super altare Beaii Victoris, présente Bernardo, tune temporis abbate, cum toto suo conventu, posui et tenendum imperpetuum affidavi, sigillique mei impressione roboravi. Testibus his I^icardo Salvagio, Rogero Gruenni, Hugone, camerario; Radulfo, filio Oberti; Willelmo de Monvilia, Raduifo Lengleis, Gisleberto de fiistoc, Willelmo de Osovilla, Geroldo, famulo abbatis, Raduifo
(i) Probablement Fun des membres de la fiimille de Gare pré^ citée.
Foeart, Willelmo Fqcart, Rogero Bosrohart, Hugone de Buse, cum multisaliis.
(OrîginaJ, sceau perdu) (i). ^
CHARTE DE HUGUES BE HORTIHIR, PORTANT DOTATION A lVbbaYE de SAINT-VICTOR D^UN DEMI MUID DE FROMENT DE RENTE SUR LE MOULIN DE VA8SONVILLE ET DE 10 SOUS DE RENTE A SAINT-HÉLIER. — (PoStérieurC à II /S).
H. de Mortuoiïiari abbati Sanaî Victoris et totî conventui monachorum Sancti Victoris et hominibus suis Normannie salutem. Scfatis me dédisse et concessisse, pro animabus patris et matris mee et omnium antecessonim meorum, et pro salute anime mee et corporî?, unoquoque anno, ad anniversarium patris mei, dimiditim modium frumenti in molendino de Vassunvilla et x solidos de villa S^-Elerii. Teste Wilhelmo de Hugel[ia], Radulfo Pîncerna, magistro Bernardo Oliverio, Eustacio de Brint., Amalrico de Belfout, Willelmo de Spineto, Engelr[anno] de Bdn[ai], Guillelmo de Warewano (2), Rogero de Mucedent, Amilio de Âlmeinil, Hugone de S® Germano, Walt[ero] Cost[ardo], Rogero de Huanmeisnil, Acel. Pagnage. Ideoque vos mitto in testimonium hujus concessionis quod, quamdiu vixeritis, inde testes sîtis, et sciatîs quod ego ipse iistud concessi, quod testatur sigillnm meum, et insuper istnd vobis mando, quod excomifiunicatus sit qufcumque scienter ex sua parte aliquid inde defraudaverit, nisi ad emenda-
(i) Au dos de la charte en écriture du xv* siècle : « La masure de Boficrogier », en écriture du xiu* « Will. filius Gisl. » (a) Varvann^, commune du canton de Tôtes.
tionetn venerit, et hanc elemosinam recipîant monachi et erogent eam. Valete (i).
(Original, sceau perdu).
CHARTE DE HUGUES DB MORTBICER, PORTANT DONATION A l'abbaye DE SAINT-VICTOR DE L^ÉGLISB DE VATIERVILLE.
— (Postérieur à 1 179).
Notum sit omnibus, tam clericis quam laicis, presentibus et futuris, [quod ego Hugo de Mortuo] mari dedî Deo et abbacie Sancti Victoris ecclesiam de Waltervilla in elem[osinam integr]aliter cum omnibus pertinentiis suis pro salute anime m[ee]
His existentibus testibus Hugone, filio
meo; Rogero, filio meo; Adam Salvagio, Roberto, capellano; Willeimo, fratre meo; Willelmo, nepote meo; Bemardo, filio Odonis, camerarii; Reginaldo de Vassunvilla, Michaele, dapifero; Olivero Costardo, Reginaldo, fratre suo; Gedefrido, clerico meo; Wermundo de Pormor (2).
(Original, sceau perdu).
(i) Au dos de la Charte : « Cest le don de Hugues de Mortemer de demy muy de» founnent sur le moulin de Louray, assis en la paroisse de Vassonville >».
(i)Ponnort, hameau, commune de Ramets-Frétils, où se trouvaient une chapelle dédiée à Notre-Dame et un fief entier relevant du Roi à cause de la vicomte de NeufcUfitel, 140a (Arch. Nat. P. 3o3 c. xzvij), un demi-fief aux religieux d'Aumale, tenu du Roi, i5o3 (Fiefs du baill. de Caux). Wermondus de Pormort dté dans une charte, sans date, du Cart. de Foucarmont, f^s 81, 83.
4ii
CHARTE t>E ROGER DE MORTEMER PORTANT DONATION A L ABBAYE DE SAINT-VICTOR D^UNE RENTE POUR LE LDMINAIRE
DE l'Église, spécialement en faveur de Guillaume du Bosc qui avait été son maître. — (Fin du xii« siècle),
Notum sît cunctis, presentibus et futuris, quod ego Rogerius de Mortuomari do et confirmo Deo et Sancto Victoria inelemosina^ad luminare ecclesie, decem solidos, annuatim de proprio questu meo reddendos, donec habeam terram. Cum vero terram habuero, eosdetti in terra, aut in redditu, sine diminutione assignabo. Et hoc dévote facio, misso coram testibus super altare Sancti Victoris vadimonio pro me, pro antecessoribus, pro successoribus et amicis meis, et, proprie et nominatim, pro Willelmo de Bosco, qui me, ab adolescentia mea, prout potuit, ser* vavit, et mihi usque ad obitum suum servivit. Et quia viventi suum servitium non reddidi, hoc ei defuncto repend ère curavi. Quod donum Deus eidem concédât ad perpetuam salutem! Amen (i). Testibus Rogerio decano; Guillelmo Pasnagio, Adam de Almaisnil, Reinaido de Vassunvilla et fr^tre ejus Rogerio, Ricardo de Quatre mares, Ricardo de Novo maisnil et fratre ejus Walterio, Raduifo de Peletot, Rogerio de Huanmaisnil, Gisleberto, fiiio Guillelmi, Reinaido de Bosco, Raduifo, camerario, et filio ejus Rogerio, et Goisberto (i).
(Original, sceau perdu).
(i) U y a quelque chose de touchant dans ce souvenir donné par Roger de Mortemer à son ancien maître.
DONATION FAITE PAR ROGER DE MORTEMER AUX MOINES DE SAINT-VICTOR DE RENTES SUR LB TONLIEU DE SAINT-VICTOR, EN EXÉCUTION d'uN VŒU QU*IL AVAIT FAIT QUAND IL GISAIT MALADE DANS LEUR ÉGUSB, ET POUR LB REPOS DB l'aME DE GUILLAUME DU BOSC.
Sans date.
Sciant présentes et futurî quod ego Rogerus de Mortuo mari dedi DeoetSancto Victorî et monacis ibidem Deo servientibus... Ix solidos pro voto meo quod feci, quando infirmus jacui in ecciesia Sancti Victoris, et x solidos pro anima Willelmi de Bosco (i), ad luminare ejusdem ecclesie^ propter servicium suum. Hanc donationem dedi in perpetuam elemosinam, et precîpio quod hi denarii reddantur annuatim de teloneo ejusdem ville ad festum Sancti Michaelis. Testibus Galfrido de Aubemarla, Simonede Ribbcfl.,WilleImodeSpineto, Waltero de Novo- Meisnil, Rogerio de Vassens., Willelmus Nep(ote), Ra-
dulfusdeCorl(eio), canonico; Robeito de ille; Wiil.
de Bulesd.; Reginaido camerario; Adam Salvagio, H. de Ribb(eflue), Silvestri; Hugone cam(erario].
(Sceau perdu).
(i) Un membre de cette fiimille, Michel du Bosc, donna à Téglise de Cressy deux acres de son bois près de la terre de Cropus, pro sainte anime Hugonis de Cressi; tém^ Hugues de Muchedent, charte s. d. Voir M. de Glanville, Histoire du prieuré de Saint- Là, t. II, p. 378. Un autre personnage de la même famille, Renaud du Bosc, fit une donation au prieuré de Longue?ille, fin du xiie siècle. (Charte scellée, F. dudit prieuré.)
CHAJtTE DE TKtBAUD, ÉVÊQUK d'aMIENS, PORTANT CONFIRMATION EN PAVEUR DES MOINES DE SAlNT-VlCTOR DES BIENS QUI LEUR AVAIENT ÉTÉ DONNÉS DANS L^ÉTENDUE DE 80M DIOCÈSE.