‹ Mémoire sur les Figures de l'ApocalypseChapitre 86 sur 101 · Fol. 2 du ms. 688. Cf. Berengaudus, col. 765 a et 769 a · texte numérisé non relu

Fol. 2 du ms. 688. Cf. Berengaudus, col. 765 a et 769 a

3. Fol. 17 du ms. latin 688. — Collationné sur le manuscrit de Metz, fol. 17 vo, et sur le second manuscrit de M. Thompson, fol. 26. — Cf. Berengaudus, col. 870 a.

COMMENTAIRES

Expositio quarte visionis. — Et cum finierint testimonium siuim (Apoc. XI, 7).

Bestia hec Antichristum significat. Faciet adversus eos hélium quando eos persequetur; vincet vero illos non superando verbis, sed interficiendo. Unde et sequitur : Et occidet eos % et jacebunt corpora eorum in platea civitatis inagne, que vocatur spiritualiter Sodoma et Egyptus, ubi dominus eorum crucifixus est : si per civitatem magnam Jérusalem terrestrem voluerimus intelligere, propter hoc quod dicitur ubi et Dominus eorum crucifixus est, a veritate oberrabimus, eo quod illa Jherusalem usque ad solum destructa sit, et ista que pro ea edificata est non in eo loco sed in alio sita esse dicatur ; neque 2 Sodoma et Egyptus dicenda est eo quod a Ghristianis incolatur; — simulque considerandum quia, ubicumque in hoc libro civitas magna ponitur, Babilonem, que est civitas diaboli, et ex omnibus constat reprobis, significat. Quod autem in platea civitatis magne corpora sanctorum proicienda esse dicuntur, possumus simpliciter intelligere, ut in quacunque platea que ad jus alicujus reprobi pertineat jaceant, set melius michi videtur ut, sicut per civitatem magnam omnes reprobos intelligendos esse diximus 3, ita et per plateam corda improborum intelligamus i.

Le commentaire du ms. latin 688 est donc bien distinct de celui du manuscrit de Cambrai.

Beaucoup de passages du commentaire du ms. 688 se retrouvent littéralement dans le manuscrit de M. Thompson. Tel est le morceau relatif aux versets 7

1. La suite delà citation est remplacée par etc. dans le ms. 688.

2. Les mots neque Sodoma — incolatur sont omis dans le manuscrit de Metz et dans celui de M. Thompson.

3. A ce mot s'arrête la photographie que nous avons du fol. 17 v°du manuscrit de Metz.

4. Les mots ita et — iritelligamus n'ont pas été copiés dans le manuscrit de M. Thompson,

et 8 du chapitre XI que je viens de rapporter tout au long \ Je citerai encore cinq autres exemples pris un peu au hasard, au commencement et à la fin du livre :

Apoc. V, 2. — Et vidi angelum fortem predicantem voce magna. Angélus fortis Patres Veteris Testamenti significat. Voce magna predicaverunt, quia Christum ad redemptionem generis humani venturum esse predixerunt. Quis est dignus aperire librum et solvere signacula ejus? Interrogatio angeli desiderium sanctorum significat. Desiderabant enim sancti videre Christum in carne et audire sermones ejus, eo quod scirent omnia misteria Veteris Testamenti ab eo esse revelanda. (Ms. Thompson, fol. 4. — Cf. ms. 688, fol. 4 et Berengaudus, col. 807 d.)

Apoc. VI, 12. Sigilli sexti apertio ad Judeorum dejeccionem 2 et ad gencium vocacionem pertinet. Et terre motus factus est magnus. Per terram in hoc loco Judei designantur. Terre motus factus est magnus quando a Romanis hec gens est devastata. — (Fol. i3.— Cf. ms. 688, fol. 8 v°, et Berengaudus, col. 840 c.)

Apoc. IX, 17. — In hoc loco per equos, insani populi, per sessores autem equorum principes terre designantur. Per loricas vero, que ictus gladiorum a se repellunt, duricia cordium reproborum designatur, que ad corda eorum gladium Spiritus, quod est verbum Dei, accedere non sinit.Que lorice ignée, jacinctine et sulphuree esse dicuntur. Per ignem plane crudelitas mentis persecutorum ; per jacinctum, qui celi figuram habet, honor deitatis quem diis suis deferebant. — (Ms. Thompson, fol. 22 v°. — Conf. ms. 688, fol. 14 v°, et Berengaudus, col. 861 c.)

Apoc. XI, 1. — Per calamum quo antiqui scribere solebant, evangelium quod ei a Domino datum est, et quod pos-

1. D'autres gloses du manuscrit de M. Thompson sont citées p. civ et suiv. dans la description de ce manuscrit et p. cxxxvn dans la note relative au ms. addit. 22498 du Musée britannique.

2, Delecçionem. Ms, 688.

COMMENTAIRES

tea scripsit, designatur. Per virgam vero sepe disciplina accipitur. Calamus igitur qui Johanni datus est similitudinem virge habuit [quia disciplina christianorum est evangelium — (Ms. Thompson, fol. 24 V0, — Cf. ms. 688, fol. 16, et Berengaudus, col. 867 a.)

Apoc. XVI, 17. — Per septimum istum angelum predicatores sancti qui temporibus Antichristi futuri sunt designantur. Angélus igitur phialam suam in aerem effudit, quia predicatores sancti vanis et impiis hominibus quod perpétua pena sint dampnandi denunciabunt. Et exivit vox magna. Vox magna vox est predicatorum sanctorum. Per Templum Ecclesia intelligitur. A templo ergo vox exivit, quia ab Ecclesia vox sancte predicationis procedit. Que etiam et a throno exisse dicitur, quia Ecclesia thronus est Dei, et in illa sedens requiescit. — (Ms. Thompson, fol. 57V0. Cf. ms. 688, fol. 35, et Berengaudus, col. 908 d et 909 a.)

Apoc. XVIII, 21. — Et sustulit unus angélus, etc. Iste angélus Christum significat, qui fortis esse dicitur, quia fortitudinem Christi quanta sit humana mens comprehendere non potest. Per lapidem vero molarem magnum omnis multitudo impiorum designatur. Mare autem infernum désignât, in quo omnes 2 impii demergentur. Angélus igitur molarem lapidem in mare misit, quia Dominus noster Jhesus Christus in die judicii omnem impiorum multitudinem suo justo judicio in infernum demerget — (Ms. Thompson, fol. 60 v°. — Cf. ms. 688, fol. 38, et Berengaudus, col. 921 b.)

Beaucoup des passages des commentaires copiés dans le manuscrit latin 688 et dans le second manuscrit de M. Thompson se retrouvent dans le manuscrit de Metz, dans celui de Lambeth, dans celui du fonds

1. Les mots quia — evangelium sont remplacés par etc. dans le manuscrit de M. Thompson.

2. Les mots in quo omnes sont omis dans le manuscrit de M. Thompson.

bE L*APOCALYPSE

Douce et dans celui de FEscurial. On en jugera par les exemples suivants.

J'emprunte au ms. latin 688 (fol. 24) le commentaire du verset 4 du chapitre XIII, pour les rapprocher du passage correspondant du manuscrit de M. Thompson (fol. 35 v°), du manuscrit de Metz (fol. 20) et du manuscrit de l'Escurial (fol. 24 v°) 1 :

Et adoraverunt draconem quia dédit potestatem bestie. — Quomodo draconem, id est diabolum, adorabunt quem non videbunt? Sed adorabunt Antichristum i 11 i qui per terrain designantur, et in Antichristo diabolum, dicentes nullum esse Antichristo similem nec esse qui ejus fortitudini posset coequari.

Il y a identité entre les quatre textes.

Si nous prenons le passage relatif au commencement du chapitre XIV, nous constaterons pareille identité entre les textes du ms. latin 688 (fol. 26), du manuscrit de M. Thompson (fol. 41 v°), du ms. 209 de Lambeth 2 et du manuscrit de Metz (fol. 23) 3.

Si diligenter lectionis sequentis 4 textum inspiciamus, hec que de centum quadraginta quatuor milibus dicuntur ad electos pocius quorum anime in celesti beatitudine cum Domino exultant quam ad eos 5 qui in hac vita laborant

Page 1