DE GAND
De ligno SS, crucis Domini nos tri Jesu Chrîsti . qnod asservatur in sacello palatii
épis copalis Gandavensis. mdcccl.
Documenta authentica translationis partis insignis lîgni SS. crucis Salvatoris Domini nos tri Jesu Christi e thesauro regum Àngliæ, primo ad d onium Patrum Ànglorum societatis Jesu Gandavi, & postea ad sacellum palatii episcopalis GantL, jussu Illüstrissimi ac Reverendissimi DD. Ludovici Josephî Delebecque, episcopiGandavensis, anno MDCCCL collecta.
L « Thésaurus regum Àngliæ ia Turri Londinensi asservatur a tempore immemoriali. In hoc thesauro sunt gemmæ, coronæ & pretiosissima quæq. illius regni. Inter hæc pretiosa erat pars magna SS. crucis SS, N. C) cum bac inscriptione idiomate anglîcano : pecce of the stump of the cross of Saviour, id est, pars stipitis crucis Salvatoris nostri,
a Tempore Jacobi primi régis, cum res sacræ vilescerent, nobilis Ànglus, clericus viridis tapetis (illud officium est sæculare & insigne tn Turri Londinensi), totum illud sacrum lignum detulit ad perillustrem Dominum Pudsey catholieum, ut viro pio & sibi atmcissimo gratificaretur. Prædictiis Dominas Pudsey ex sacro ligno sibi allaîo partem fidit ad longitudinem duorum palmorum : prœ dictas clericus viridis tapetis reliquat» partem in thesaurmn regiumin Turri Londinensi restituit, retenta sibi parte ad magnitudinem nucis muscatæ Œ. Ita ille & ipstus conjux suam partem sanctæ crucis apud se aliquandiu retinuerunt; quo tempore, virtute illius muîta perpetrata sunt quæ pro miraculis habebantur, & energumeni varii agnoverunt esse lignum valde sanctum 0); unus vero expresse agnovit fuisse lignum sanctæ crucis. Dominus Pudsey moriens crucem sanctam uxori reliquat,
« Domina Pudsey dédît lignum sacrum P, Edoardo Luthero societatis Jesu, suo per multos annos confessario^L Hic ut gratum an i muni ostenderet, tri gin ta pro prædicîa Domino obtulit sacra. Hic P. Lutherus erat ex provincia Ânglicanæ præcipuus tum pictate tum prude ntia : & in Ânglia erat magni nominis ; postea se obsequio pestiferorum Londini addixît, in quo obsequio mortuus est. Hic Pater apud se retinuit per duodecim annos sacrum lignum, quo tempore testatur quod ipsemet vider it miros ejus effectus tum circa fœminas in puerperio, tum circa altos ægroîos,,* P. Lutherus hanc suam partem cum altéra parte (quam Turri Londinensi restitutam diximus) contuliî 0) ea qua postea dicetur occasione, & tum ex loco fissuræ, tum ex ligni îextura, suam ab altéra fi s sam esse com périt.
a Prædictiis Pater eamdem partem crucis Gandavum attulit, ut ipse testatur se caute illam toto tempore custodisse. Postea régressas est Londinum, unde, antequam îret ad obsequium Pestiferorum, scripsit ad P. Carnpianum, Rcctorem Ànglorum Gandavi, lignum illud
(1) Ita P- Lutherus & P. Campianus sac, Jes. Si Domina Pudsey in litteris propria manu scrîptis; item cornes Àrundeliæ in epistola P. Nelson*
(2) ïta P. Lutherus & P, Campianus & Domina Pudsey.
(3) Idem,
(4) Ita P. Lutherus & Campianus.
(5) P ræ die ta omnia testatur P. Lutherus,
GAN D
sacrum Provinciali Anglorum tradendum & maximam illius partem (cum Anglia convertitur) ad civitatem Norvicensem tradendam.
« Occasio autem qua diximus usum esse P. Lutherum ut suam partem cum altéra in Turrim reposita conferret, hæc eratex ipsius testimonio. Nobilis Germanus nomine Fradeskins, multa régi Jacobo I obsequia præstiterat, & cum esset admodum studiosus rerum & monumentorum antiquorum, & cumlignum hoc taie censeretur, illud petiit sibi donari. Rex annuit. Verum adeo gravis primariorum nobilium fuit sensus & depositæ sunt querelæ apud regem, ut hic, evocato ad se nobili prædicto Germano, dixerit lignum illud nullo modo minuendum esse, sed restituendum Turri mox a sua ipsius (regis scilicet) morte; quod argumento est lignum illud habitum in magno pretio, nec <0 unquam dubitabat aliquis quin esset sanctæ crucis. Postea tempore Caroli primi orta sunt bella civilia in Anglia, quæ susdeq. omnia verterunt, ut orbi notum est. Regina conjux, mater Caroli secundi & Jacobi nuper defuncti, cum cogeretur ex Anglia fugere in Hollandiam (exinde in Galliam transitura), petiit a rege marito sibi dono dari hoc sacrum lignum; quod & obtinuit. Exorta gravissima in mari tempestate, ubi summe de vita periclitabatur, hanc crucis partem in mare dejecit. An illius virtute tempestas fuerit sedata non habemus authenticum testimonium : id constat quod regina ad littus pervenerit incolumis... »
II (1 2\ — Copia authenticatestimoniiP. Edwardi Luther , societatis Jesu. in obsequio Infectorum
Londini rnortui , de ligno sanctæ crucis Gandavi asservato . a quo hanc S . crucis partem
abscidi (traductio).
«Hæc ligni pars abscissa fuit ab alia majore parte, quæ in arce Londinensi insuta fuit in pervetusto operimento canabino, cum hac inscriptione : « Pars sîipitis crucis Salvatoris nostri. » Hoc lignum inde ablatum fuerat a viro quodam nobile qui officium in arce Londinensi habebat, cujus nomen mihi declaratum fuit, sed modo excedit. Prædictus nobilis totum lignum, ut in prædicto operimento canabino insutum fuerat, ad dominum Pudsee attulit. Dus Pudsee propria manu hanc partem ab altéra majore abscidit : illam majorem officialis prædictus in arce Londinensi rursus reposuit; eamdem partem egomet vidi in ædibus Dni Joannis Fradeskins inter alia sua rara, quorum ille magnus æstimator fuit; illamque partem ligni Jacobus I rex prædicto Fradeskins tanquam singularis obsequii præstiti mercedem concesserat, sed quorumdam procerum intercessionc, adjecta conditio est, ut nihil ex illo ligno diminueret, & post prædicti Fradeskins mortem, partem illam arci Londinensi restitueret, sicut accidit.
« Narrationem hanc ego ab ipso Fradeskins accepi ipsumque lignum tune manibus contrectavi; idque notandum est, illo ipso tempore minorem hanc partem quæ hic servatur pênes me fuisse; quæ non solum ejusdem plane ligni videbatur esse, sed ex omni parte ex scissuris apparebat tanquam exsecta ab altéra. Hanc partem Dna Philippa Pudsee, uxor prædicti Dni Pudsee... mihi donavit, exiguam particulam sibi reservans, magnitudinis nucis muscatæ, quam partem ego illius causa abscidi, & in gratiarum actionem 30 sacra pro ilia Deo obtuli, maritus & ipsa partem hanc tanquam crucis Christi semper venerati sunt : multæque personæ energumenæ valde sanctum esse lignum fassæ sunt, etsi quale fuerit fateri noluerint. Cum
(1) Ita P. Lutherus & Campianus (ita testatur cornes Arundeliæ) & D. Mason, Richardus Foster, eques auratus in litteris Dnœ Duland & P. Lutherus.
(2) Le n° I est la lettre anglaise.
PIÈCES JUSTIFICATIVES
in Dui Pudsee manibus esset, quædam hoc ligna perpetrata sunt, quæ pro miraculis habuernnt; atqne ego ipse mirabilia ejus effecta vidï —
ce Gandau, sept. 1 6, amio 1645.
a Post-scriptum* Hæc lîgni pars jam ab annis iz mihi data fuit a prædicta D™ Philipp Pudsee j eamque caute semper servayi* »
III (*). — Copia iitterarum Dnœ Philipp Pudsee ad sororem suant D1™ Tacher (traductio).
ci Carissima soror, accepi tuas 25 febr. datas, de ligno xllo quod marito meo donatum fuit, quæ res tamdiu abhinc distat ut nominis illius qui lîgnum illud dcderat jam simoblita* Erat unus ex clericis quos vocant viridis parmi : sæculare & insigne Illud officinm est in cura regia, isque hoc lîgnum ex thesauro regalium gemmarum sumpserat neqtie inter illas repositum fuisset nîsi summo in pretio habitum esset; utque in involucro canabino insutumfult cum hac inscriptione : « Stipes sanctæ crucis,» unde conjicere licet partem illam crucîs fuisse quæ terræ infixa fuit. Hæc est relatio quod de hoc ligno dare possura, meoque judicio tanquam partem sanctæ crucîs æstîmo : quidam etiam amicus meus hujus ligni expérimenta m habuit in persona quadarn energumena ubi confessio clicita est sanctæ crucîs partem esse,
« Hæc est copia Iitterarum Dnffi Pudscy ad sororem suam D™ Tacher anno Domini 1650, mardi 6 stylo veteri. »
IV. — Copia testimonii R . P* Xaverii Pere%} Rectoris colt, G and, soc . Je su circa reliquias sanctæ crucis quas habeo & accepi ab ipso *
Nota . — Ce témoignage, du 11 mai 1868, rappelle des faits consignés ci-dessus*
