‹ Mémoires de Philippe de Commynes Notice sur Philippe de Commynes preuves. Mémoires de Philippe de Commynes preuvesChapitre 25 sur 78 · Tome II , page J04 , note · texte numérisé non relu

Tome II , page J04 , note

Traite de renouvellement d'alliance entre Louis XI , d'une part , et Bonne , duchesse de Milan , et Jean-Galéas-Marie Sforcc Vicomte, duc de Milan , son fils, d'autre part.

In nom i nu Domini nos t ri Jesu Chrisli. Amen. Anno ab ejus salutrifera incarnatione millesimo quadringentesimoseptuagesimooetavo, indictione xi , die verodecimo octavo mensis augusti. Cura, de anno mggcclxiii, serenissimus et christianissimus princepset rex dominas Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, sua huma nitate et paterna charitate, singularique amore quibus prosequebatur illustrissimum quondam dominum Franciscnm Sfortiam Vicecomitem , ducem Mediolaui, dignatus fuerit ligam et iutelligeutiam conlrahere cum ipso quondam domino duce Francisco, et seu jam contractant renova re, ac ulterius, quo ipsa regia majestas ejus dilectionem in ipsum magis ostenderet, eumdem illustrissimum ducem Franciscum investire in fend uni civilatum Januae et Saotiœ, cum suis territoriis et juribus tam maritimis quam terrestribus, cum pactis, capitulis, conditionibus, obligationibus et re servationibus, clausulisque specificativis eteontentis, ut dicitur, in publias documentis et praedictis, célébratiset confectis in loco Novionis, prope Ahbatisvillam, xxu decembris supiascripli , anno hcccclxiii ; posleaque, sublalo ab humains picdibato (|itondam domino duce Francisco, praedicta onmia conlirmare et reno-

vare cum illuslrissimis quondam Blanca Maria, ducissa, ejus consorte, et quondnm domino Galeas Maria Sfortia Vicecomite, duce Mediolani, fiiio legitimo, haerede et successore quondam illuslrissimi domini ducis Francisci, seu cum ipsorum duorum tlucum mandatariisac procura toribus , prout, ut dicitur, constat patenti bus ejus majestatisliteris, datis Ambosiaedie xxv martii mcccclxvii , et successive , post obi t uni praefatœ illustrissimae domina? Blanca? , cum prœdicto quondam domino duce Galeas Maria , in civitate Lugduni , cum certisadditionibus, ut publico constat instrumenta, ut dicitur, per publicos notarios rogato, die xvi januarii MccccLXXiii; cum((ue deinde praefatus illustrissimus quondam dux Galeas Maria ab humanis decesserit de anno mcccclxxvi de mense decembris , relictis illustrissime domina Bona, ejus consorte, ducissa Mediolani, ac illustrissimo domino Joanne Galeas Maria, ipsorum dominorum jugalium primo genito ac legitimo haerede et successore, volentcs ipsa domina Bona, ducissa, tanquam ducissa, tutrix, curatrix et administratrix légitima filii sui , et ipse dux Joannes Galeas Maria eorum (idem singularem , ac reverentiam qua prose» quuntur praelibatam seremssiraam raajestatem regiam, palefacere, etsi non expcdiret nec lempus instaret cum praedicta omnia inlcr prœfatum dominum christianissimum regcm, et in ejus praesentia, et pivefatura quondam dominum ducem Galeas Mariam el ipsam dominant Bonam, ducissam Mediolani, medio et intervenurorum illusti issimorum dominorum jugalium solem nis mandatarii , renovala el «onfii mata dcmutn fuerini

per publica documenta pro seipsis illustrissimis dominis jugalibus et dicto eorum primogenito domino Jonmie Galeas Maria in ci vitale Turonis, de mense augusti m.cocclxxvii, tum quod ipse Joannes Galeas Maria ad hue pupillus et sub tutela est, tamen miserunt reverendissimum et magnificum dominum B. deCastiliono, episcopum comensem, Azonem Vicecomitem, et Joannem Àlvizium Bossium, consiliarios suos , de anno m.cccc.lxxvii, de mense novembris, ad praefatam regratn majestatem cum opportuno et solemni mandata, amplissimaque commissione, tam pro recognitione ipsiusfeudalisinvestiturœcivitatum Januae etSaonœ, cum suisjuribus et nova fideiitatis praestatione, quam pro renovatione et confirmatione ligae aliarumque obligationum fœderis et intelligentiae per praelibatum sereuissimum domimim regem celebratorum et contractorum, utpraemittitur, cum prœdictisdominisducibus Mediolani, etcœt.; qui, bona cum gratia praefatœ regiae majestatis, reversi sunt ipsis dilatis etreservatis in commodius tempus, quoniam sua serenissima majestas, mullis maxiraisque et arduis negotiis occupata, hujusmodi negotio minime vacare potuil : modoprœfatus serenissimus et christianissimus dominus rex, sua innata deîiienlia bonitateque, ac paterna dilectione cordialique imore quibus prosequilur ae prosecuta est hanc illush issimam domum Vicecomitum, plene confîdens de maximaauthoritalesummaquc prudentia, acmultarum reriim experientia magnificoium et prœstantissimo- \ uni virorura Laurentii de Medicis , patritii Florcnliiii, cjiiN majeslalis < onsanguinei, nec non Homini Philippi

de Comines, equitis aurati , doraini Argentonœ, consiliarii et cambellani praefati christianissimi régis ac ejus seneschalchi Pictaviae , sponte et motu proprio , eisdem authoritatem, facultatem, amplumque et opportunum mandatum , ut majestatis suas patentibus literis constat, datis die xm mensis julii proxime praeteriti, tenoris infra scripti :

« Loys, par la grâce de Dieu, roy de France, à tous ceux qui ces présentes verront, salut. Gomme, pour ratifier, approuver et confirmer les confédérations et alliances qui estaient entre nous et feu nostre très chier et très amé cousin Galeas Marie Sforce, en son vivant duc de Milan , et les prendre accepter et conduire de nouvel, se mestier est, avec nostre très chier et très amé neveu Jehan Galeas Marie Sforce Visconte, à présent duc de Milan , fils de nostredict cousin Galeaz, et nostre très chiere et très amee seur et cousine Bonne de Sa voye , duchesse de Milan, sa mere, comme ayant le bail , gouvernement et administration de luy, et, par ce moyen, entretenir et continuer les bonnes, grandes et singulières amour et affection que avons à nosdicts seur et neveu, et à la maison et seigneurie de Milan , nous soit besoin de commettre, ordonner, establir et députer aucuns grans et notables personnages de bonne et grande authorité, à nous agréables, seurs et stables, scavoir faisons que nous, ce que dit est considère, désir ans lesdictes confédérations et alliances estre entretenues, observées et gardées sans les enfreindre, confians à plain des grans sens, vaillance, loyauté,

bonne diligence et grande expérience en toutes grandes matières de nostre très chier et amé cousin Laurent de Medicis , et de nostre amé et féal conseiller et chambellan Philippe de Commines, chevalier, seigneur d'Argenton , nostre seneschal de Poitou , iceux , pour ces causes et autres à ce nous mouvans, jtyvons commis, ordonné et député, commettons, ordonnons et députons, par ces présentes, pour eux transporter par devers nostredicte seur et cousine la duchesse de Milan et sondict filz, a iceux avons donné plein pouvoir, authorité et commission et mandement especial de ratifier, approuver et confirmer, pour nous et en nostre nom, avec nostredicte seur et neveu , lesdictes alliances et confédérations en la forme et manière qu'elles estoîent entre nous, nos royaumes, pays et sujets, d'une part, et nostredict feu frère et cousin le duc de Milan , dernier trespassé, et ses pays et sujets, d'autre part, les prendre, accepter et conclure de nouvel, se mestier est, et en prendre et recueillir de nosdicts seur et neveu, en nom que dessus, telles lettres seures et vallables que Testât le requerra, et leur en bailler et octroyer pareillement leurs lettres par tels qu'il appartiendra, et généralement de faire et besogner en ladicte matière et es dépendances d'icelle tout ce qu'ils verront estre à faire pour le bien de nous, nosdicts royaumes, pays et sujets, et Fentretenement desdictes confédérations et alliances, et tout ainsi que nous mesmes ferions et faire pourrions se presens y estions en personne, posé qu'il y ait chose qui requist mandement plus especial , promeltans «le bonne foy, en paroi le «le roy, «voir agréa-

a uy \jUu

ble , ferme et estable tout ce que par nostredict cousin Laurent de Medicis et nostre conseiller et chambellan ledict d'Argenlon sera fait et besogné eu cette partie, et le ratifier, confirmer et approuver par nos lettres patentes, se mestier est, et que requis en sommes. En tesmoing de ce nous avons signé ces présentes de nostre main, et icelles fait sceller de nostre scel. Donné auRain1, le xm. jour de juillet, l'an de grâce m.cccc.lxxviii, et de nostre règne le dix septiesme. » Sic signatum : Lors,- et in eadem carta , ex parte inferiori, révolu ta et duplicata, appensum est sigillum piaefata? regiœ roajestalis. Et in tali carta, ex parte dextra, alteriusmanu notata inferiora verba, videlicet : Parle Roy, ie sire du Lude , gouverneur du Dauphiné, et au/res présents. M. Courtin, cum certo caractère.

Concessit et tribuit ineundi, confirmandi et renovandi, prœdicto nom i ne regio, quascumque ligas, intelligentias et mutuas obligationes, ac omnia focdera inter suam regiam majestatem , ex una parte, et prœfatos illustrissimos dominos duces, seu eorum legitimos mandatarios, ex altéra prie : cumque praefati illustrissimi duces sint ejus animi, fidei et reverentia? erga regiam ipsam m.ijestatem cujus fuerunt excellcntissimi praedecessores sui, volentesque, (juantum in ipsis est, cum omni animi constautia persevcrare in omnibus in tell i gentils de quibus supra, et plene confidentes de prudentia reverendi pal ris domini Philippi Sacra-

• Il faul sans doulv lire rî ./iras. I.oui* \ l était »lans <• tt< villr |r n juillet 1^-8 Vovcz LlNCIRT, III, *»iu

mori et domini Joannis Angeli de Talentis, eosdem constituera nt suos manda ta ri os ad prœdicta conticienda, ut eorum litteris constat, datis die xm aagusti m -cccc. lxxvi 1 1, signât is Cichus, quarum ténor talis est :

« Bona et JoannesGaleas Maria Sfortia, Vicecomites, duces Mediolani, et cœt., Papiae, Anglerisequc comités, ac Genuae et Cremonae domini. Serenissimus et christianissimns princeps et excellentissimus dominus, dominus Ludovicus, divina bonitate Francorum rex , singulari humanitate ac veluti paterna quadam cantate illustrissimum quondam fœlicis mémorise dominum Franciscum Sfortiam Vicecomitem , ducem Mediolani, prosequens, non solum fœdus, ligam et intelligentiam de anno m.ccoclxiii cum eo dignatus est contrahere, seujam contractum renovare, sed etiam multa semper liberalitate aiTecit, Genua et Sagona urbibus in feudum concessis, atque, ne hœc praeclara munera interiisse viderentur, sublato ab humanis eodem domino duce Francisco, prœdicta omnia confîrmare et renovare cum illustrissimis quondam dominis Blanoa Maria , ducissa, et Galeas Maria Sfortia, Vicecomite et duce Mediolani , filio legitimoque haerede et successore praefati quondam domini ducis Francisci, consorte et pâtre nostro colendissimo , seu cum ipsorum dominorum mandatariis et procura toribus, prout constat patentibus litcris ipsîus domini christianissimi régis, datis Arabosiae die xxv raartii m.cccclxvii ; et subinde, post obitum dicta* illustrissime domina? Blancœ, cum ipso quondam domino duce Galeas Maria, in ci vi ta te Lug-

duni, cum certis additionibus, ut publico constat instrumente», per authenticosnotarios rogato, diexvi januarii m.cccclxxiii : fato quoque postea functo eodem domino duce Galeas Maria Sfortia Vicecomite, marito et pâtre nostro, de mense decembris anno m .cccclxxvi i , volentes nos Bona , ducissa, tanquam ducissa et tutrix , curatrix et administratif légitima filii nostri Joannis Galeas, commemoratorum soceri , avi , consortis et patris nostrorum singularem lidera et reverentiam erga praelibatum serenissimum dominum regem tanquam haereditariam omni studio custodire, misimus oratores nostros dominum B. de Castiliono, episcopum Comensem, Azonem Vicecomitem, et Joannem Aldisium Bossium, conciliarios nostros, de anno m. cccclxxvi i , in mense novembris, ad majeslatem ejus cum opportuno solemniqueraandatoamplissimaque commissione, tara pro recognitione dictae feudalis investiturae civitatumGenuae et Saonae, quam pro renovalione et confirmatione ligae aliarumque obligationum fœderis et intelligentiae praedictorum , qui redierunt cum bona gratia praefatae regiae majestatis, re tamen infecta, quia invenerunt illam multis maximisque negotiis occupa tam, adeo ut expedîtioni hujusmodi vacare minime posset. Modo alitent idem serenissimus dominus rex, sua innata clementia, boni taie palerna , dilectione el amore quo nos complectitur, qui eam pro uni co prapsidio nostro habemus et colimus, cum in Italiam magnificum dominum Philippum Argentonae, senesclialcura Pictaviensem, oratorem suum ad Florentinos miser il , «'i ne magnifieo Laurenlio de Medicis, sponlc

et de motu proprio, auctorilatcra, facultatem amplumque et opportunum mandatum tribuit utrenovationes et confirmationem de dicto fœdere , liga et intelligentia nohiscum faeere possint : quam rem adeo gratam habuimus ut nihil hoc tempore cari us putemus nobis contingere potuisse, atque, ut reverenter et pro animo tanti régis benignitatem excipiamus, coufisi sinceritati, prudentia? et fidei révérend i in Ghristo patris domini Phi I i ppi Sacr amori, apostolicœ sedis pronot ari i , ac spectabilis doctoris domini Joannis Angeli de Talentis, consiliarii , et oratorum nostrorum dilectissimorum apud etiam rempublicam Florentinorum , tenore praesenlium,ex certa scientia, motu proprio ac omnibus melioribus modo, via, causa et forma quibus melius et validius possimus, facultatem, potestatem, valiam eis et cuilibet eorum in solidum damus, concedimus et tribuimus cura praefati régis oratore et mandatariis prœdictis renovandi et confirma ndi quascumque ligas, intelligentiasetmutuasobligationes, et quodcumque fœdus inter praenorainatos progenitores, socerum , avum , cousoitem et patrem nostros factas et factum, renovatasque et confirmatas ac renovatum et confirma tu m hinc rétro, de verbo ad verbum , prout jacet; ad quas, et instrumenta et documenta super eis confecta, nos referimusac si omnia et singula in illis contenta hic essent expressa etspecificata, promittentes in verbo legalium principum, ac sub obligatione omnium bonorum nostrorum mobilium et immobiliiim, praesentium etfutu rorum, nos ni tu m, gratum habit m os et observaturos qilidquid pcr ora tores nostros prafalos cuni eis domino

Argentoua; oratore, ac Laurentio Mediceo, mandata riis dicti domini christiauissimi régis , in renovatione etconfirmatione dictarum ligarum et iutelligentiarum, sicut supra demonstratum est, conclusum et conventum fuerit, perinde ac si nos ipsi cum eodem serenissirao domino rege coram idem fecisseinus : in cujus rei fidem et robur praesentes fieri jussimus, nostra manu subscriptas et consueto sigillo munitas. Datum Mediolani, diexui Augusti m.cccclxxviii. Bona, duchessa de Milan, manu propria, Joannes Galbas Maria, manu propria. Cichus.

Itaque, in Dei nomme, a quo orane bonum procedit, praedicti magnifici ac pi aestantissimi régis oratores et mandatarii, domini Laurentius de Medicis ctPhilippus deCommines, dominus Argeuloni, ex una parle, ac ipsi oratores ducales, domini Philippus Sacramori et Johan • nés A u gelus de Ta le n t is ex a I tera , nom i n ibus om nés qu ibus supra, solemniter confirmaverunt et confirmant, ac renovaverunt et rénovant quascumque ligas, intelligeutias, mutuas obligationes ac omnia foedera inter preefatam regiam majestatem et praefalos illuslrissimos dominos duces Franciscum et Galeas Mariam , et, in quantum expédiât, de novo ineuut et contrahunt ligas, intelligcntiam , mutuas obligationes ac fœdera in omnibus et per omnia prout alias facta, confirmata et renovata fuerunl et sunt cum praefatis illustrissimis dominis ducibus, ac cum illis paclis, conditionibus, promissiouibus, juramentis, observât ionibus, reservatîotiibus, modis, formis, capilulis, clausulis et soleni-

nitatibus specificatis et coutentis in instrumentas et documents proinde factis et célébra tis de quibus supra fit mentio , ad quae digna et congrua habeatur relatio et quae preedicti contrahentes hic pro insertis de verbo ad verbum haberi yolunt et intendunt. Quam quidem confirmationem renovatam et quae omnia et singula suprascripta, ut supra, firmata et stabilita et facta promiserunt , et solemni stipula tione lune inde interveniente, convenerunt praenominati regii oratores et manda ta ri i et qui pro praefata regia majestate interveniunt et praenominati ducales oratores et mandatarii, sibi invicem, dictis modis et nommions, attendere et observare et contra non dare, facere vel venire, per se vel per aliura, seu alios, nec facienti, vel venienti consentir modo a) iquo; et, pro praedictis omnibus et singulis observandis, et firmiset ratis habendis et tenendis, praefati oratores et mandatarii, referendout supra, obligaverunt, dictis modis et nominibus,sibi invicem et vicissim, dictos eorum constituentes et dominos et principales et quamlibet eorum et cujuslibet eorum status, dominia et jurisdictiones etsubditos, et bona quaecumque, ac successores quoscumque; renuntiantes in praedictis omnibus exception i non sic confirma tarum et rénova ta rum ligarum et intelligentiae, et non siefactarum promissionum et obligationum rei non sic gesta? et non sic per omnia celebrati contractus, et omni alio legum , juris et privilegii cujuscumque auxilio et beneficio, et juri et legibus dicentibus generalem renuntiationem non suflicere, sen non valere; rogantes nos, Anthonium et Simonem, notarios infra scriptos, ut de

prœdictis publica conficerent documenta. Acta fuerunt omnia et singula supra scripta in civitate Florentiae et in populo sancti Panera tii de Florentia, in domo spectabilis viri Joannis de Tornabuonis, prœsentibus test î — bus ad suprascripta omnia et singula vocatis, habitis et rogatis, videlicet dignissimo équité Hierosolymitano domino Martello de Martel lis, de Florentia , et domino Jacobo de Gaules, administratore ecclesiae Ebredunensis et regio comiliario, et Philippo Francisco de Tornabuonis, et Francisco Thomasii de Sassetis1.

(23 août 1478.)

Page 1