‹ Mémoires et notes de M. Auguste Le Prevost pour servir à l'histoire du département de l'EureChapitre 105 sur 233 · HO · texte numérisé non relu

HO

BOIS-ABMAULT.

Arrond. d'Evrevu. — Cant. de Ruglcs.

P(Ur. S. Pierre. — Prés. VaïM de Lire.

Il faudrait peut être dire Bois-Ernault, et c'est ainsi qu'on a dit jusqu'au xyiii» siècle.

La voie romaine tendant de Condé-sur- Iton vers l'Aigle passe à Bois-Arnault.

Dans la charte de fondation du prieuré de Notre-Dame-du-Lesme M 1 25), Hobcrt de Breteuil donne à cet établissement ; « Ad victus et sustentationem servorum o Dei ibi commorantiuin, materiam meam « quœ est inter Cheronviller et Boscum « Ernaldi.... »

Le surnom d'Arnault avait été donné à cette localité par la famille qui en possédait la seigneurie et oui était vassale des barons de Breteuil. Le nom d'Arnault était héréditaire dans cette famille; quatre générations de cette maison sont exactement distinguées dans une ancienne liste des bienfaiteurs de l'abbaye de Sainte- Marie de Leicester : « Habemus ex dono « Ernaldi primi de Bosco ecclesiam de « Cliftona.. . . Habemus ex dono Ernaldi « secundi de Bosco confirmationem. . . . , « et preterea concedit et confirmât nobis

« ecclesiam de Bulkyngtona Habe-

o mus ex dono Ernaldi tertii de Bosco « confirmationem de omnibus que Eroal- « dus de Bosco, avus suus, et Ernaldus « de Bosco, pater suus, nobis dederunt. . . a Habemus ex dono Ernaldi quarti de « Bosco confirmationem de omnibus que « Ernaldus de Bosco , attavus suus , et « Ernaldus de Bosco, avus suus , et Ero naidus de Bosco, pater suus, nobis con- « tulerunt. » {Monasticon Anglic, VI, 465 et 466.)

Antérieurement aux générations mentionnées dans les archives de l'abbaye de I<eicester, il avait existé un Arnaud, fils de Popeline , contemporain de Guillaume le Conquérant, qui figure avec son fils Arnaud dans la grande charte de fondation de l'abbaye de Lire : « Ego Ernaldus a Popeline filius concedo abbatie Lire

« ecclesiam de Cornu il Ego Ernal-

« dus, Ernaldi filius, accipio fraternitatem <• et beneficium abbatie Lire. »

Le seigneur que les chanoines de Leicester appelaient Arnaud du Bois, Ier du nom, est celui dont il est question dans Orderic Vital (t. IV, p. 371) comme ayant rendu au roi Henri 1er, en 4 449, la place de Lire, dont il était châtelain : « Ernaldus

de Bosco, Lire municeps. » En 4 4 25 , au plus tard, il donna aux religieux de Lire une rente de 40 sous, monnaie de Chàteaudun : a Et Ernaldus de Bosco decem « solidosDunensium etcrnaliter in redditu a suo de Glos, singulis annis solvendos in o festo Sancte Crucis in mayo. »

11 serait inutile de citer les innombrables chartes des comtes de Leicester qui nomment les Arnaud, soigneurs du Bois, en qualité de témoins. Ils enrichirent de leurs bienfaits les abbayes de Lire et de la Noë.

Arnaud du Bois donna à l'abbaye de Lire deux setiers de blé, l'un de froment, l'autre de gros blé, pour le repos de l'Ame de son frère Robert, à prendre annuellement « in molcndinode Huiles».

Parmi les témoins on remarque : Nicolas de Glos, Richard de Quatre- Mares, Roger de Bières, Raoul de Ruglcs, Baudri de Montigni, Richard d'Auvergni.

Un autre exemplaire de la même donation a pour témoins Nicolas de Glos, Fouques de Gisai, Guillaume de Ocke, Robert de Montigni...

a Ernauldus de Bosco » et son fils Ernauld concédèrent à la Noë dix acres de terre, déjà données par leur vassal Hubert a de Bosco Hugonis apud Nagelet ». Cette charte a pour témoins Robert, comte de Leicester, et la comtesse Pcrnelle. Je crois cette charte de la tin du xn* siècle.

Sur un catalogue des fiefs de la baron nie de breteuil , au commencement du xiii» siècle, Arnaud du Bois est ainsi désigné : « Hemaudus de Bosco quinque feoda. n Nous ignorons les circonstances qui firent tomber la seigneurie de Bois- Arnault dans le domaine royal.

Par une charte , datée de Compiègnc, 4 219, Philippe- Auguste donne à Robert de Los, chevalier, le manoir de Bois-Arnaud, avec des biens d'un revenu de cent livres tournois, dont une partie avait appartenu à Arnaud du Bois.

« Univcrsis présentes litteras inspectu- « ris, Matheus, miseratione divina, eccle- « sie Beati Dyonisii in Francia abbas hu- « milis, etSymon, dominus Nigellc, locum o tenentes aoraini régis Francorum, salu- « tem. Notum facimus quod nos litteras intt dite recordationis Philippi , régis Fran- « corum illustris , vidimus in hec verba :

« ln nomine sancte ctindividue Trinita- « lis, amen. Philippus, Dei gratia, Fran- « corum rcx. Noverint universi, présentes « nariter et futuri, quod nos dilecto et « fideli militi nostro Roberto de Los, « propter eius servicium, et heredi suo « masculo de uxore sua desponsata, damus « et concedimus in feodum et hominagium

348 BOI

BOI

« Ugium herbergagiura Bosci Amaldi et « centum libratas terre ad turonenses ana nui redditus, quas ci assignari fecimus « in hiis rébus que subscribuntur, videli- « cet : in censibus qui fuerunt Arnaidi de « Bosco, novem libras et scptem solides « et duos denarios, qui census sunt apud « Boscum Ernaudietapud Rugles; census « terrarura de Vallc Ogeri, quadraginta et a duos solidos; census et avena de Chaablo « juxta Gloz, quadraginta et septem soli- « dos et sex denarios; apud Gloz et apud a Boscum Hugonis, quinque sextaria « avene, viginti solidos; Hamericus de « Maneres, quindecim solidos ; Rogerus « Machon, quindecim solidos; prata de « Riparia super Risle, quadraginta quino que solidos ; lande foreste, viginti quin- « que solidos, sciliect ille que fuerunt a Ernaldi de Bosco ; fcodumde Blondelera, a viginti solidos; prata de Valle Ogery, « decem solidos ; lurnum et roolendmum « de Rugles, que fuerunt Ernaldi de a Bosco, decem et novem libras ; boscus « de Chaable, sexaginta solidos ; pro vio ginti duobus capouibus Bosci Ernaldi, « septem solidos et quatuor denarios ;Ri- « chardus de Auvergnayet Radulfus Juve- « nis,quatuor libras piperis,que valent octo « solidos ; census de Bosco Ernaldi, qui « est apud Britolium, duodecim solidos; « Gilibertus Flory, qui est apud Lyrara, « duodecim denarios; terra de Landa « Petrosa, sicut Obertus Giflardus iilam « tenuit, octo libras ; terra et boscus de « Gooudera, que fuerunt Guillelmi Goout, « sicut dictus Guillelmus il la tenebat, « septem libras; terra de Bosco Normanni, a sicut Rogerus de Portis illam tenuit, « sexaginta solidos; terra Halyday, qua- « dragmta quinque solidos; domanium a cum corveiis de Bosco Ernaldi , centum « solidos ; apud Gloz, in prepositura, tri- « ginta libras que fuerunt Arnaidi de « Bosco. Nos autem omnia predicta dicto « Roberto de Los et heredi suo masculo « de uxore sua desponsata damus et con- « cedimus in feodum et hominagium, « reddendo inde nobis servicium quod « predicta debent ad usus et consuetudi- « nés Normannie, hoc excepto quod feoda « predictarum partium nobis et heredi* « nus nostris in perpetuum retinemus.

« Quod ut perpetuum robur obtineat, si- « gilli nustri auctoritate et regii nominis « karactere inferius annotato presentem « paginam precepimus roborari. Actum « Compendii, anno ab Incamatione Do- » mini m° cc°. nono decimo, regni vero o nostri anno quadragesimo , astantibus a in palatio nostro quorum noiuina subo titulata sunt et signa : dapifero nullo;

« signum Guidonis buticularii ; signum « Bartholomei camerarii ; signum Math* i « constabularii. Data vacante (place du « monogramme) cancellaria.

« In cujus rei testimonium, presentibus o litteris sigillum regiura duximus appo- « nendum. Actum apud Sanctum Diony- « sium, anno Domini riullesimo cc# sep- « tuagesimo, mense maio. •

(Ong. au Très, des Ch. — Dons, n: 4, carton J. 396.)

Suivent trois chartes concernant la vente et la confirmation de la vente faite par Jean du Bois-Ernaud d'une rente annuelle de 30 livres tournois qu'il percevait sur la prévôté de Glos.

4270, avril. « Omnibus hec visuris ofli- « cialis curie Ebroicensis, salutem in Do- « mino. Notum facimus quod , in nostra « presentia personaliter constituti, Johan- « nés dictus de Los, dominus de Bosco « Emaudi, miles , et Agnes , ejus uxor, « confessi sunt et recognoverunt se, coma muni assensu et voluntate eorumdrio.

• vendidisse, concessisse et penitus diroi- « sisse Petro de Brocia, illustrissîmr régis « Francie cambellano, triginta libras tu- « ronensium annui redditus, quas singulis « annis percipiebant et habêbant super « prepositura de Gloscyo, etc.

« Datum anno Domini millesimo ducen- « tesimo septuagesimo, mense aprili. •

(Orig. scellé au Très, des Ch. — P. d* Broce, n° 49.)

H70, 26 avril. « Omnibus hec visuris, « oflicialis curie Ebroicensis, salutem in « Domino. Notum facimus quod... nobilis « domina Agnes quondam uxor Roberti « dicti de Los, militis defuncti, mater « hannis dicti de Los , domini de Bosco « Ernaudi, militis, venditionem, conces- « sionem et dimissioncm xxx. librarum « turon. annui redditus, quas dictus Jo- « nanties et Agnes, ejus uxor, percipie- « bant annuatim in prepositura de Glos- « cyo, factas a dictisJohanne de Los, filio « insius domine, et Agnete, ejus uxore, « Petro de Brocia, illustrissimi régis Fran- « cie cambellano,... voluit, concessit, lait- « davit et approbavit. Et juravit, tactis sa- « crosanctis euvangeliis,. . . quod... in « predicto redditu vendito nichil per se « vcl per alium de cetera rectaniabit , « immo super dicta venditione stabit de « cetera tacita et contenta , . . . In cujus « rei testimonium, sigillum curie Ebroi- « censis, una cum sigillo dicte domine, « presentibus litteris duximus apponen- « dum. Datum die Sabbati post Quasimo- « do, anno Domini m» ce» septuagesimo. »

(Orig. sceau perdu, au Très, des Ch. — P. de Broce , no 54, carton J. 7t7.)

Page 1