‹ Mémoires historiques, politiques et littéraires sur le royaume de Naples (volume 5)Chapitre 121 sur 126 · T-TT · texte numérisé non relu

T-TT

(i) Voyez RainaJdus ad an, {265 , où il rapporte des conventions plus étendue^ par rapport aux règlements de la suece^iipu au royaume. '

4^4 MONUMEITTS

pas même pour seigneur de la Lombardie , ou de la Tescane , ni de la plus grande partie de ces proyiiices; et qu'au cas qu'il yint à être élu y et qu'il ne renonçât pas dans le terme de quatre moi» à cette élection, il serait censé décliu de la couronne de Sicile;

V. Qu'il n'aspirerait point à posséder l'empire romain , le royaume des Teutons , la Toscane , ni la Lombardie ;

YI. Qu'au cas , que yu les contestations qu'il y ayait alors pour l'élection d'un empereur d'Occident, Charles yînt à être élu, il émanciperait son fils entre les mains du pape et renoncerait au royaume de Sicile , sans rien retenir , en fayeur de ce fils qm deyrait lui succéder;

VII. Que les rois , paryenus à l'âge de dix-huit ans , pourraient gouyerner par eux - meuves le royaume ; mais qu'au dessous de cet âge, la garde et l'administration en serait soumise à l'église jusqu'à la majorité du roi ;

VIII. Qu'au cas qu'une des tilles du roi yiendrait à se marier, pendant le yiyant de son père , avec l'empereur, et qu'ensuite après la mort du roi son père elle fût son héritière , elle ne pourrait cependant point succéder au royaume de Sicile; que de même si une fille, à laquelle la succession du royaume serait déférée , venait à se marier avec l'empereur , elle serait déchue de ce droit d'y succéder ;

IX. Que le royaume de Sicile ne pourrait jamais être joint à l'empire;

X. Que le roi serait obligé de payer à l'église cinq mille marcs sterling tous les six mois ;

XI. Que pour le maintien et secours des terres de l'église, il enverrait , sur la réquisition du pape , trois cents chevaliers bien armés , en sorte que chacun d'eux entretînt à ses dépens au moins trois chevaux pendant trois mois de chaque année ; et qu'en leur place le saint-siége pourrait demander un secours de vaisseaux ;

XII. Que le roi se soumettrait à ce que le pape réglerait au sujet de la détermination qui était à faire des limites du territoire de Bénévent ;

XIII. Que les Bénéventains ne seraient point inquiétés dans tout le royaume; que leurs privilèges y seraient observés , et qu'ils pourraient dbposer librement de leurs biens ;

XIV. Que le roi ne pourrait à aucun titre acquérir aucune chose dans les terres de Téglise , y posséder aucun gouvernement , ni charge qui lui donnât juridiction ;

XV. Qiîe Ton restituerait aux églises du royaume tous les biens qui leur avaient été pris ;

XVI. Que toutes les églises , ainsi que leurs prélats et administrateurs , jouiraient des libertés ecclésiastiques , et notamment dans les élections ;

XVII. Que les causes ecclésiastiques seront poursuivies par-devant les ordinaires et par appel par-devant le siège apostolique ;

XVIII. Que tous les règlements faits contre la liberté ecclésiastique seront révoqués ;

XIX. Que les clercs ne pourront être cités par-devant le juge séculier tant au civil qu'au criminel , à moins qu'il ne fût question d'un procès civil regardant les fiefs ;

XX. Que personne ne pourra imposer des charges sur le's églises ;

XXI. Que les rois ne pourront prétendre , ni avoir aucun droit de régale ni de fruits sur les églises vacantes ;

XXII. Que les exilés de la Sicile rentreront dans le royaume , suivant ce que prescrira Tèglise ;

XXIII. Que le roi ne pourra faire aucune ligue ou alliance avec quelqu'un contre l'église ;

XXIV. Qu'il sera obligé de tenir sur pied mille cavaliers ullramontains pour lé service de la Terre*Sainte , ou de telle autre affaire qui intéresse la foi.

4a6 UOniTMENTS

Serment defidélUé de Charles d,* Anjou au pape (1276).

Iiff nomine Domini amen. Ego Carolus De; gratia rex Siciliae , ducatus Apuliae , et principatus Capuae , ad honorem Ûei ommpotentis patris et filil et spiritus sancti , et beatse ac gioriosae virginis Marias , beatorum quoqué apostolorum Pétri et Pauli , et ecclesiae Romanae , liglum homagium facio , tibi Domino nieo Joanni papae vigesimo primo tnisque successoribus canonice intrantibus et ipsi ecclesi» pro regno Siciliae et tota terra., quae est citra Pharum usque ad confinia terrarum ejusdem ecclesiae, quae utique regnum et terram , excepta civitate Bene^entana , cum toto territorio et omnibus * districtibus et pertinentiis suis mibi et hseredibus meis praedicta ecclesia Romana concessit*

Ego Carolus', Dei gratia rex Siciliae , plénum et ligium Yasallagium faciens ecclesiae Romanae pro regno Siciliae et tota terra , quae est citra Pharum usque ad confinia terrarum ipsius ecclesiae, excepta civitate Beneventana cum toto terri torio , et omnibus districtibus et pertinentiis suis , secundum antiquos fines territorii pertihentiarum et districtus civitatis ejusdem, per Romanum pontificem distinctos, vel in posterum distinguendos , ab hac hora in antea fidelis et obediens ero B. Petro et tibi Domino meo Joanni papae yigesimo primo , tuisque successoribus canonice intrantibus sanctaeque apostolicae Romana» ecclesiae. Non in consilio, aut in consensu , yel facto , ut vitam perdatis aut membrum , aut capiamini mala captione. Consilium qupd raihi credituri estis per vos aut nuntios vestros sive per liter^» 9 ad yestrum damnum , me sciente , nemini pandam. Et si icivero fieri , vel procurari , sive tractari aliquid , quod sit

in yestrum damnum, illud pro posse impediam : et sî impedire non possem , illud vobis significare ourabo. Papatum romanum , et regalia S. Pétri tam in regno ^cilias et terra prœdictis, quam alibi existentia, adjutor ero vobis ad retinendum et defendendum^ ac récupéra ta manutenendum contra omuem hominem (i).

Omnia ac singula quœ continentur in eisdem instra> mento seu literis, plenariè adimplebo et inviolabiliter observabo ; nec ullo unquam tempore veniam contra illa ,. sic me Deus adjuvet , et h»c sancta Dei evangelia. In hujusmodi autem rei testimonium perpetuamque memoriam praesens scriptum ej^inde confici jussi, et aurea bulla regise majeitatis impressa, typario communiri. Actum Yiterbii in palatîo papali, anno Domini MCCLXXVI , die VII mensis octobris , quinta indictionis, regni mei anno duodecimo.

No V.

Manifeste de Conrddin contre l'usurpation de Charles

dAr^ou.,

£x abundantia eordis os loquitur , et injuri» nobis illatae tiolentia reserat ostium labiorum , quam nequiviiiius nulla tenus ullerioris patienti^ silentio pr^terire : saWa tamen m omnibus, et per omnia catholicas ecclesiae sanctitate.

(i) Dans le reste de l'acte , Charles copie pour ainsi dire , et accepte toutes les dispositions de la précédente investiture. Il aurait été superflu de les répéter.

4^8 M091TME9T»

quam cnlta sacro et débita rererenda toto corde et eorpore , quod ad nostram cantelaia nlterins insidias et Teramias anctas , fastosqve partis alterins merîto formidantes; coram Deo, qni corda scmtatnr omnium, coram Tobis cbristianif omnibus pnblice protestamnr. Cnm enim magniL rex Conrados D. memoriae , charis. Pater noster , testât mento solemniter condito qnondam tempore mortis'soae nos tenelium infantem in conabnlis yagientem, nondum nntrîcis ab uberibns ablactatom, in manibns S. Matris ecclesia» reliqnisset : sperans, ut nos bénigne snsciperet in brachiis charitatis , snsceptum tractaret benignins, et tractatnm fideliter honoribus promoveret. Audite qualiter ftummns iUe pontifex , qni tune erat , Dom. Innocentius , qui nocuit innocenti : nam repente plos , quam decuerit papam , currens , et ardentibus desideriis sestuans , quod a pâtre nobis in pace remanserat, et pro nobis pacifiée tenebatur, haereditarium regnum jiostram, quodque dudum antiquitus primogenitores {Fors, progenitores) uostri propriis aspersis sanguinibus, quaesitum possedere dintius , et possessum yariis decoraverunt ornatibus, et diversis décora tionibus ornayernnt , ipsum eripiens de manu Manfredi , tune princîpis Tarantini , inyasit , qualiter cum exerritu numeroso , et sub pra&textu liciti , qui se nostrum balium praetendebat , totum suo Dominio TendicaTit confestim. Verum tamen apprehensa possessione pravum inten-> tionis nefarise propositum manifestans , et dicti regni , tamquani in ejus regem , totam in se praecise transférens potestatem paulatim nomen ibi delere nostrum, extinguère fidem nostram , et jura pupilli regii su£focare perpetuo satagebat ; adeo quod jam ibi non sinebatur fieri de nobis raentionem omnino , terras nostras magnifice distribnere cœpit in suos consanguineos , et nepotes, yelut qui corrigias partitur amplas in corinm alternum. Ecce quali-

ter , proh dolor ! nobis exercuit pietatém : eccé quomodo Yiostrae tutelae decenter officio satisfecit. O severa patris dcerbitas , qui filium sine fraude doli sui , filium suis curis expositum , sine cura postposuit : qui filium innoxium ^sc. bbnoxium potius exbaeredationis pœna perperam condemhàyit. Postmodum cum ille noster patruus Manfredus , priiiceps Tarantinus, qui forte bona fide pro nobis aprirtcipio laborabat, sufferre diutius tantam nequitiàm nequivisset, potenter resumpsit denuo causam nostram, et sub specie fidelitatis nostrae^ sub nostri nominis titulo baliatus , per multos bellicos strepitus , post diros confiictus , post a)tercationes innumeras , regnum ipsum , non praeter eorum injuriam directorum ab ecclesiae manibus violenter efipuit ; et illud aliquandiu nostra pro parte rexit , qui tandem succedentibus sibi prosperis , quae fréquenter hominum animos soient ad insolentias alterare , oblitus sui sanguittis , oblitus Domini naturalis , fidem in perfidiam permutans, reciprocavit ad se negotium dictiregni : mentitus est regnicolis mortem nostram, et sophisticans in eo dominium pseudoregem se fecit, ubi nobis ex hujusmodi fraudolentia supplantatis , et ita fuit error pejor priore; nam graviorem fccit j in eo nobis adversitas^ praeterita , et récidiva. O dolor ! o nefas ! o misera conditio pupillorum , quibus inde plus offensionis nascitur , unde defensio sperabatur : o cœca cupîditas domini temporalis , qua summi pontifices et consanguinei . leviter ad iniquain fallaciam secunàantur. £xcessu praedicto taliter a praedicto Manfredo temere perpetrato, licet B. memôriae Dominus Alexander, qui in ^ede apostolica praesidebat , contra illum graviter indignatus , non quod a nobis inique regnum nostrum subtraxerat , sed quod ab eis extorserat ; regnum nostrum in ejns •confusionem intendere voluit ^ et pio spiritu motus ( ut credimus ) , ad nos ,$uper ipso tractatu, venerab. direxi^

430 3M10NUMEIÏTS

spîritum veralanum : n^ilominus tamen eodem praesente nobis cum ad suggestionem forte fratrum , de nobis gerentium contra nostram voluntatem, per niintios suos, et literas. Reges et principes alios ad idfem regni nostri commercium invitabat, sive quia tion erat datum a Deo de super , et praedestinatum a fatis , ut per eos nancisceremur gratias et honores*^ quod quidem aperte patuit per ef-^ fectum operum subsequentium ; Domiuo Urbano , qui nobis extitit inurbanus , ad pontificatus officium elato : nam dum in ter eum, et ipsum principem , de pace diutius ageretur , ve^tumque foret ad punctum finaliser , conHrmanda concordia credebatur : profecto secundum ipsius formam idem apostolicus equus pater ad jus nostrum praedictum sibi, et suis haeredibus concedebat : ultra quod stipulabalur eidem, ut contra nos in regni defensione juxta posse suum ecclesia non deesset, ut ob ita ligatam simul geminam nostroruni potentiam fidelium baliorum ad ejus regni solium resur* gère non possemus. Ali Deus ! non suffîciebat eisdem baliis pupilium exb^redasse solummodo ; nisi conjurât! sic in\îcem perpetuo déprimèrent exhaeredeiB. Cum ergo tractatus ipse (sicut Domino placuit) caderel imperfectus, seu incompletus : et idem summus pontifex in excidium dicti principis exardesceret , non personam nostram , cui regnum nostrum rationabiliter debebatur; quae magis accomoda , magis apta , magisque sufficiens extitisset , unde sopita di&cordia quievisset pace tranquilla populus chrîstianus , ac veluti, qui non venit mittere pacem sed gladium , delectatus scandalis , ex quibus effusio sanguinis sequeretur. Hominem exlraneum , et a regno praedicto penitus alienum , Carolum scil. in nostri praejudicium , ad nostrum negotium i^nvocavit , et animans ipsum consiJiis , et s^uxi" liis , contra illum quom post ejus felicem obitum , ist« sancliss. P. !N. Dpm. Clemens (non clementiam sed incl«-

■lenlîam operatus ) iii nobis erexit in regno prafrd. neqaiter nostrum temeraiium antiregcm , qui demum per omne nefas regniiini ipse obtinuit , ut nobis incognitum non existic. Sed audite , proh Deus ! perfidiam , per Deum et bommes delestandam I nam Carolus Saracenos Nocerise , contra quos Donûnus papa sumendam crucem fecerat praedicare , in quorum ^ntem excidium seducti fuerant, et adducti; salvos ill^sosque seryayit : et cbristianos regni praedicti miseros non solum exbausit rébus, sed occidit innumeros cum milie generibus tormentorum. Aperite oculoa , et videte , qualiter isU sub specie recti mundum deci* piunt et eludunt« Videte, si eis iterum in eodem negotio sit credendum : videte quomodo crace Christi faUaciter in Christian orum pemiciem abutuntur. Heu , heu ! quantis injur. quantis fraudibus , quantis dolis baereditas uostra conversa est ad alienos , et regnum nostrum translit ad indebitum possessorem. Postqttam auiem in ipsum Manfredum irruit ira Dei , propter in nos commissum peccatum , ut firmiter opinamur , fuit per ipsum Carolum. superatus , et eliam interemptus , regno praedicto nobis et ïibi cum sua perstra^ prodito culpa fui , dum nos intra «epem imperii lateamus jacentes kumiiiter attoniti et ab sconditi sub obscuro ; factis , et dictis neminem offendentes; tamquam pupilkis fere desperatus ab omnibus, et etiam iilibonorus) id'cm pontifex generalis rima tus est, ad instar «oUiciti yenatofis , et ubî nos in Germania yiventes invenit, ferens abominabilem yitam nostram, et yerens ne aliquando caput altius levaremus , yelut qui quxrit in ovo pilum , ut babeat nocendi materiam , et occasionem invenit snalignandi , ppo eo quod nobis in literis regni nos tri Sicili» titulus scribd)atur^ intendebat (ut audivimus, Itcet tantam malitiam non orederemus ) in nos puerum innocenlem, iaculpabilem , insontem de pharetra sua sagittam

43l MONUMENTS

mittere , et excommunicationis sententiam fulminare , noa reputans esse satis , quod contra Deum , et omnem justitiam ablatum fuerat nobis regnum, nisi titulus tolleretur. Ah Deus ! quomodo sic universi pontifices in nos tri juris injuriam juraverunt. Ali Deus , quomodo nullam in eis justitiam, nullam misericordiam potuimus invenire I Ab Deus, si hoc in viridi , in arido quid fiet ? Si hoc in nostra pueritia passi sumus , quid ab eis bine in antea praestolabimur ? Ah hue etiam idem pater a persecutionum instantia «on desistens , sed omnem TÎam et modum excogitans , quibus non posset perpetuo conculcare, si dici liceret,extendit ad illicita manus suas , et falcem mittens in nostram messem , praedictum Caroium per totam Italiam Rom : imperii yicarium statuit in nostram injuriam manifestam , ut eommodius yires nostras opprimeret, et accessum nostrum ad regnum facilius impediret , sed dum ad id déficit in potestate auctoritas, et in auctoritate potestas , inane pro certo redditur nomen «t officium magistratus. Quid inquam mali fecimus , sancta Mater ecclesia ? Quid in nos tuum devotum fiiium , olim pupillum tuae tutelae eommissum per tuos rectores sic aspere novercaris? In quo te unquam o venerande pater laesimus , quod ita conversus in novercam nos multimode persequeris , et injuste forte gravem offensam reputas , quod vivimus super terram. Denique non vivere nequiremus , nullatenus contra tôt mo~ lestias et pressuras ignorantes penitus , quid facere deberemus : il le Deus , qui non relinquit in se sperantes , ecce sua m nobis aperuit viâm : nam multi et innumeri nos tri fidèles , tam de imperio , quam de regno zelo nimiae fidelitatis accensi in noslrum adjutorium surrexerunt, reponentes pro nobis non solum bona , sed etiam personas , ut nos ad il^ecuperationem nostrorum jurium magnifiée inci tarent : qui apertis thesauris suis pretiosa nobis munera obtulerunt.

auram sicut régi magno pro stipendiis genlis nostrse nobis ad affluentiam minîstrantes. Nos itaque, cognito, quod omnimode necessarium erat nobis , apprehendimus arma , scutum et gladium ad bellum , et militum copiis armavimus justitiam causae nostrae et inagnificum genus nostrum, quod jam longis et antiqnîs temporibus imperavit, nostra non degeneret in personâ , et injuriose taliter ipsum pessundari contingat , sed alta potentia domûs nostrae , Deus anniierit , temporibus nos tris relevé tur , non ut adversùs eumdem pontifîcem generalem contrarium aliquid cogitemus , quem patrem reputamus ac Dominum , ut nos filium, et devotum relatione débita recognosceret , ut deceret ; sed in Carolum , charum amicum nostrum, nostrorum jurium injuria detentorem , nostram omnino -volumus potentiam experiri machinationibus , secum pro justitiâ nostrâ ludere, et de nos tris cum eo juribus in gladiis disputare. Deus enim respiéiens de cœlo justitiam, abominetur snperbiam, ferens de sancto suo throno sententiam judicet aequitatem. Vestram igitur dilectionem deprecamur attente, quoad poa^ sumus , quatenùs super bis amodo , quam vobis nudam claramque describimus cognitam veritatem , pênes vestram conscientiam habeatis nostram innocentiam incusatam, et ad falsam suggestionem forsitàn aliquorum de nobis contrarium aliquid ( asseratur ) non credatis , imo nobis in hac Justlssimâ caiisâ nostrâ dare velitis auxilium, censilium et favorem eumdemque summum pontifîcem prodesse nobis utinam per vestras spéciales litteras exhortantes , ut erga nos se gerens bénigne furorem suum mitiget , et intuitu nostro mîtîgans metus siios , correptam contra nos iram indignationis indigne , dignetur , vobis intercedentibus , disarmare.

434 MOXUMEIVTS

Cartel de Charles 1*' à Pierre d*Jrragon*

Cabolus, Dei gratia Jérusalem et Siciliae Rex , ducatns Apulîse et principatus Capnse , Andegaviae , Provinciae, Forcalcherli cornes , Petro , filio quondam illustris yiri régis Arragonum , etc.

Si de sanae mentis considéra tione lihrata lance justitiae , tuum apprehendisses consilium , et si non ad fatuam animadversionem mentis denuo délirasses, profecto tuas ra~ pidas manns manere violentî praedonis ad regnum nostrum Siciliae , quod cum multis bellorum angustiis et sanguinis effusione , et ex aliis et nostro proprio sanguine ab occupantium detentione, matre jubente , retrspLimus, et suadente ecclesia , nulla honoris et lucri affectione protractus , aliquatenus convertisses : sed veracissime intuemur, quod tuum est infatuatum consilium , dum tui rapacem dextram fuisti conatus extendere ,ut capta praeda, raptisque spolii» exsultares. Nam considerasti , tu improbe, nostrae matris ecclesiae insuperabilem excellentiam , quae cunctis babet nationibus imperare, et cui totus orbis terrarum et omnes obediunt creaturae haec est in qua Dominus Deus fixit totins christianae fidei fundamentum. Haec est , quam pontus et aetbera colunt, praedicant et adorant, et tenentur ei omnes , qui sub sole sunt reddere tribu taria débita , et praestare obsequia capitibus inclinatis : Non considéras ti celsitudinis nostrae potentiam, quae altitudinem collium reducit , ad plana montium cacumina déclinât , ad infîma superborum elata cornua destruit et confundit , prava indirecta convertit , et aspera in vias planas deducit. £t ne longaeva petantur exempla , considéra , démens , considéra ,

ad quîd quondam Manfredi , princîpis Tarenlinoram fîlii olim Friderici , Romanorum imperatoris , soceri tui , deyenerit ingeniosa potentia , dum in campo benev^ntano contra nos praelium attentasset. Ubi est ejiis insuperabilis dignitas ? Ubi divitlarum opulenta fœcunditas ? Ubi solatorium et jocomm amœna jucunditas 1 Haec omnia cum suoregno, et principatu, et suo toto dominîo, unas dies mœstus sustulit, et subjecit, dum ausus fait in campo bdligero contra nostram potentiam apparere. Animad- Terte , insaue , ad quid quondam Conradini tui affinis deyenerit elata superbia ? Qnomodo suus numerosus exercitus nostro Marte prostratus est ; et quemodo praedo in praedis mortis patibulum recto judicio invenisset, ac crudelissimi spiculatoris gladio passus fulsset supplicium dirse mortis. Haec omnia te debuissent terrere , insipiens. Dicis enim in corde tuo : non est Deus ; corruptus et abominabilis factus «s gentibus , dum in talibus matrem offendis €cclesiam, hostem te praeparas caeteris cbristianis ; sputum misisti in cœlum : ipsum in faciem tuam cadet. Omnis enim qui se ultra sui statum extendit, superbo spiritu ad alta ascendit , ruinae detrimentum attingit. Stultum namque et fatuum esse dignoscitur, aliqnem contra majorem , cui par esse non potest^ contendere, et debilem inermem însurgere contra fortem ! nam ei sua tenuitas tristes pari ter eventus parât, et talium vita semper prosperis successibus caruît. ^ Quare tibi tenoreprsesentium praecipiendo mandamus, quateilus confestim, lectis nostrarum literarum apicibus, a regno nostro Siciliae cum tua gente propere discedas , et numquam reversurus ab eo te totaliter debeas absentare : alioquin nostra -victoriosa lilia , tam per mare , quam per terras sic hostiliter, sic potenter contra te et tuos complices dirigemus , quod Deo dante , cujus res agitur, de te tuaque gente , et de proditoribus regni nostri Siciliae , ac aliis talè

exterminium faciemus, sic quod vae illls erit, quia ad vasîl non f/oterant babere recnrsum , qui se non poterunt a po* tentia no&tri mirilici exercitus absentare.

Datum , etc.

Page 1