‹ Mémoires historiques, politiques et littéraires sur le royaume de Naples (volume 5)Chapitre 125 sur 126 · N° XI · texte numérisé non relu

N° XI

Édit de la reine Jeanne y qui amnistie les auteurs du tumulte qui eut lieu à Njaples à la suite de la mort t^ André ^ son mari, (Ex regesto serenissime regine Joaime prime signato i345, B. f. 89.)

JoHANNA , etc. Uniyersis presentis indulli seriem inspectnris tam presentibus quam futuris ad nostram noviter producto notitiam quod dum pervenîsset ad notitiam spectabilîum -virorum Robert! Dei gratia Romanie dispoti acbaye et Tatenti principis nec non Caroli duels Duracii regni Albanie et honoris montis santi Angeli Domina cômitisque gravine Lodovici et Roberti fratrum suoriun carissiinorum fratrutn nostrorum quod de nece clare memorie domini Andrée de Hungaria Jérusalem et Sicilias régis illustris viri notri carissimi et Domini reverendi clique persone erant publiée diffamate nôtabiliter et suspecte prefati fratres nostri tum ex aviditate vindicte quam cupîebant et cupiunt de nece prsedicta vingulo sanguinis faciente quo eidem domino yiro nostro et nobis certo ordine iungebantur prêter iuris ordinem in Raymundum de Cathania militem nostri hospicii senescallum qui cerlis conie/cturis precedentibus sicut asseritur contra eum suspectus exinde per eos yerisimiliter credebatur manus iniecere ipsumque tormentis et questionibus exponere curaverunt die toque Raymundo confessante se prescium necis ejusdem ad idque dédisse opem et operam una cum certis ali^s sicut fcFtur prefati fratres nostri neapolitanum populum conyocari fecerunt ipsumque Raymundum statuerunt puplice coram eis quodque prefato Raymundo pref^tam confensionem suam coram dicte neapolitano populo puplice

itérante et nominate inter alios ipsius necis preicios sen. suspectes virnm nobilem Gassum de Dynisiaco Terlicîi comitem ac regni Sîeilie Marescallum Robertum de Cabannis comitem £boli magno regni Sicilie senescallum illos de Lagonessa quos nominaliter non expre&sit Nicolaum de Milaczano hostiarium Philippum de Catbania magistram et muUerem nobilem sanciam de Cabannis comitissam Mur* coni sociam et familiarem nostram qui nobiscum in Castro novo Neapolis morabantur quive processum inquisitionis faciende de nece régis supradicta dicebantur apud nos multipliciter impedire fuit adeo graviter ex boc dictus nea« politanus populus nec immerito concitatus quod manu ar-r mata cum sedicione et tumultu una cum qertis aliis familiaribus et armigeris dictorum fratrum nostrorum usque ad bostium dicti castri novi itéra tis vicibus yenientes et petentes nominatos eosdem sibi dari yeluti proditores dum illos sic facile dare nequiremus eisdem in dictum castrum acerbissime insultarunt probicientes contra castrum ipsum et bomines existentes ibidem lapides lanceas et quadrellos cum diversis genepibus Baliastrarum ac bostium primum pontis castri ejusdemignis incendio concremantes et tandiu predictis insultibus institerunt quousque praefati comités Terlicii et £boli Jobannes et Rostagnus de Lagonessa Nicolaus de Melaczano Philippa ei comilissa fuerunt dictis fratribus nostris seu statutis eorum dictoque neapolitano populo assignati captivi secuto postmodum sicut accepimus quod dum prefati captivi per eos in carcere tenereutur tem* pore de predictis vel aliquo predictorum vel dispendentium ex eisdem inquietari vel impeti vexari notari aut molestari non valeant per quoscumque magistratus aut ofiiciales tam regni Sicilie quam comitatuum nostrorum proviiicie et Forcalquerii quocumque titulo vel nomine censeatur qui* bus ex ^)sa certa nostra scicntia presentis indulti série ex-

presse iniungîmus quod de predictis Tel aliqao predictorum contra eos vel eorum atiquem aut bona ipsorum universaliter et singulariter ex officio vel ordi|iari'e aliquantemis non procédant, ita qnod nullo nnquam tempore puplice tel occulte molestentur ledantur graventur vel offendantuF in aHquo in personis aut rébus eorum in judicio Tel extra/ de jure vel de facto a nobis et succèssoribus nostris ae ofdcialibiis seu qnibuslibet aliis pro parte nostra et successornm nostrorum aliqua causa in-venta aut occasione quesita ex Hvore odii vel rancore quocumqu« ex sequela predicta et excessibus propterea secntis vel perpetratis aiit conatibus tractatibus et ordinationibus factis propter predicta. Sed reputamus nos et successores nostri reputabunt ^s et tractabimus nos et successores nostri tractabont de caritate dominica tanquam fidèles et légales majestatis nostrae. Quinimnto in eisdem honoribus titulis dignitatibus gratiis prerogativis favo^ ribus gagiis provisionibus et stabilitionibus conservabimus nos et successores nostri et maautenebimus eosdem nos et successores nostri prefati iii quibus menorati omnes et singuli erant ante tempus e| tempore dictarum novitatum abolentes omnam in£amiam seu notam in quam propterea inciderunt sic quod ad pristimum stsrtum resdtuatur in dictis honoribus dignitatibus et bonis. Ita quod de crîmine lèse majestatis et capitulis omnibus et singulis dependentibus ex code m ac L. Julie de vi publica et aliis quibuscumque legibus et titulis criminum de quibus possent impeti nuUo unquam. tempore ipsi et successores eorum molestentur vel «tiam nominentur sed si quis tante temeritatis existeret quod auderet predictos vel aliquem predictorum contra presentem nostram paginam nominare vel infamare de premissis vel aliqiio predictorum teneatur actionibus et accusationibus injuriarum et aliis grayioribus

rigide puniatur interdicentes omnem jnrisdictionem of&cialibus nostris ordinarium vel ex officio procedenti contra predictos et predictorum aliquem de premissis ex quacumque via lege vel modo. Nos enim omnem processum per predictos officIales( exinde ut prefertur habendum ex nunc prout ex tune ex ipsa certa nostra scientia irritum fore decernimus et inanem. Yolentes atque jubentes. ut cuicumque petenti ad cautelam sui vel suorum etiam non expresso petentis nomine nostra pagina in présent! série concedatur sub bulla aurea Tel sigillo cereo pendenti majestatis nostre. Et quia singulis esset forsitaù onerosum ac etiam tedio^um hujusmodi nostram paginam sub bulla ipsa aurea vel cereo sigillo fieri facere ad cautalem licitum sit unicuique volenti transumptum presentis indulti facere in puplicam formam redigi et habeant transumptus hujusmodi similem efficaciam et vigorem ubicumque pro-* ducentur ac si dictum presens indultum originale produceretur. In cujus rei fidem perpetuamqufe memoriam et omnium quorum et cujus interest et poterit interesse eau-* telam et securitatem incomutabilem presens indulti scriptum quadruplicatum ad presens exinde fieri fecimus et pendenti aurea bulla majestatis nostre impressa typario communiri. Datum Neapoli per manus venerabilis pa-t tris Rogerii archiepiscopi Barensis , etc. Anno Domini M°.CCC°XLVI°. die Xiur. martii Xllir. indictionia regnorum no&trorum anno IIII.

HISTORIQUES. ^6î

No XIL

Cartel de Charles de Duras , et réponse de Louis

d* Anjou (i382).

Charles troisième par la grâce de Dieu , roy de Jérusalem et de Sicile , comte dé Provence , Fort^alquier et Piedmont^ à Louys fils du feu roy de Ftànce.

Nous t'avons autrefois écrit par Uos ambassadeurs par- *ticuliers que lors que Matthieu des Siauvages devoit estre de retour , avec asseure sauf conduict , il a esté tellement quellement meurtri et supplicié contre toute loy, et tout usage de guerre. Pour ceste occasion nous l'envoyons la coppie d'une lettre par toy envoyée à quelqu'un de nos amis. Si te disons de présent , comme nous avons tousiours dit et soustenu , que s'il est ainsi , que tu ayes escrit telle lettre ( par le discours de laquelle tu veux dire , que nous sommes lasche et meschant) tu en as menti par la gorge : parole que je suis prest et appareille de soustenir, maintenir et défendre par voye? d'armes , de ma personne contre la tienne. Et jaçoit, que tu sois en nostre royaume si pourras-tu neantmoins cognoistre et sçavoir, auquel de nous deux le champ demeurera : car tes gens et les miens ne désirent rien tant que de combattre , et voir l'yssue de nostre différent et de ceste guerre. Mais il faut que le combat se face par une façon singulière de toy à moy , et seul à seul , afin que la gloire et la victoire en demeurent perpétuellement à celuy , qui gaignera le dessus , et le prix de ce combat, iQuant au droit prétendu par toy sous la subornée adoption de la royne Jeanne^ elle n'a peu ny deu disposer d'une chose où elle n'avoit aucun droict , puisqu'il appartenoit plustost aux enfans de Charles Martel , roy d'Hongrie, fils de Charles deuxième roy de Sicile, le droict

46a ' MONUMENTS

qu'elle y pretendoit , venant plus par usurpation , que par trait juste et légitime succession. Et posé le cas que son titre eut esté bon et valable, encore n*en pou voit elle Truster lés plus proches du sang de Charles ; qui légitimement succedoient a la couronne et au sceptre de Naples , outre qu'elle avoit este dedarée meurtrière infâme de son mari, pour meschamment et C2^uteleusement faict estrangler d'un lacs et pendre aux fenestres de son chasteau , André d'Hongrie, son premier et légitime espoux. Qu'il soit ainsi , on sçait fort bien qu'elle n'a jamais faict mine, ny semblant d'enf faire aucunes poursuit tes, ni recerchés , se rendant par telle négligence de plus en plus notoirement convaincue et suspecte. Pour le regard du droictqui nous appartient, attendu que Jeanne, est decedée sans hoirs de son corps , nous tenons pour nulle et pour vaine £a prétendue adoption , aussi bien que la donnation à toy et à ta faveur par elle faicte , comme de chose qu'elle n'a peu donner ny distribuer à sa volonté: pouvant aussi peu disposer de l'héritage d'autruy , que .Clément, qui se dit pape souverain, et ne l'est point, en donner l'investiture. Parce que si telle donnation a esté bonne , et le don des papes bon et utile , Jeanne ne l'a deuement faicte, Urban estant tenu pour vray et légitime evesquede Rome, Clément pour antipape reprouvé. Somme pour le faire court, quant à ce qui regarde le combat nous sommes plus prest et disposés d'en venir promptement aux effects , qu'aux vaines et inutiles paroles.

Donné à Naples par le magnifique Jean de Ursin , comte de Monopoly, logothete, et protonotaire du royaume de Sicile, ni^tre tr«s-cher conseiller, et fidèle coHUteral l'an MCCCLXXXII , de notre règne le deuzieme.

Charles.

Réponse de Louis iV Anjou»

Louis fils du roy de Fraace, adopté de madame Jeanne par la grâce de Dieu royne de Jérusalem , et de Sicile , duchesse d' Apulie , princesse de Cappua , comte de Provence, Forcalquier -et Piedmond, son héritier unirersel et futur successeur en ces royaumes , comtés et seigneuries , duc de Calabre, d'Anjou et de Turenne, et comte du Mayne, à Charles de Duras.

Nous avons à ce présent iour reçu la lettre , que tu nous as faict tenir , pour y respondre. Quant au premier chef, où tu dis que le chevalier Sauvage , ton homme à nous envoyé de ta part, a esté tué et supplicié, contre toute bonne coustume de guerre , nous te faisons sçavoir , et te disons / que tu as menti par la gorge, ayant esté sa propre confession , qui Ta condamné,, et conduict à ceste mort : surquoy nous sommes prest en lieu condeccnt et raisonnable de nous exposer défenseur contre toy, seul à seul et corps à corps. Au second chef , ou tu nous charges d*un démenti , sur ce que nous avançons par nostre escrit : Nous repondons que c'est toy mesme qui n^ents par la gorge , soustenant que tout ce , que par nous a esté couché , est véritable et sans contredit. Si que pour venger Tinjure , que tu as meschamment conmiise contre la personne de nostre tres-honorée mère , qui se trouve faicte à nous , nous sommes prest en lieu raisonnable et non suspect , de la combattre et maintenir selon droict et justice , tout ainsi que nostre honneui^ et nostre estât le requièrent. Pour l'autre où tu dis , qu'en ton royaume se trouvera lieu seur et non suspect , où tout ce débat se pourra terminer et vuider de toy à moy : nous sous tenons et maintenons , que nous sommes au royaume de nostre tres-chere mère et non au tien. Neantmoins à fis

que cest affaire ne se consume en cartels , et ne tire en longueur , tu pourras venir en compagnie de dix clieyaliers des tiens , comme aussi i'auray de ma part mesme nombre des miens que toy et moy choisirons et deputjerons , à ce qu'ils aduissent et accordent entre eux d'un lieu seur et raiso* nable au royaume , où ce combat se puisse achever et parfaire , t'asseurant que nous l'accepterons , tout ainsi que par eux se trouvera accordé et choisi. Et combien que cecy ne mente response, nous nous désisterons neahtmoins héroïquement du recouvrement de nostre couronne, jusques à l'accomplissement et resolution du combat. Donné en nostre heureux exercite aii chasteau d'Ayrolles , le 24 novembre i382 , par le magnifique Anthoine de la Rate, comte de Cazerte logothete et protonotaire du royaume de Sicile, nostre conseiller , collatéral et fidèle de nostre très chère mère , et de nous.

Réplique de Charles de Duras.

Combien que tu nous aye respondu obscurément , cherchant des "nouvelles querelles , pour n'entrer en ce duel , ausquelles nous différons respondre jusques à ce que les premiers soient terminées, nous n'avons laissé pourtant d'eslire dix de nos gentilhommes et seigneurs , lesquels avec autant des tiens , pourront convenir et pourvœr d'un lieu seur et convenable, où nous puissions avec nostr^ personne défendre et soustenir , que tu ments en ce que tu dis, «tsoustiens que je suis lasche, ingrat, proditeur et traistre. Surquoy responds-nous clairement et sans ambiguité , quelle est ta dernière resolution' et volonté : à fin que si tu veux accepter ce parti tu envoyés et mandes asseurance •pour nos gens , et nous t'envoyerons le semblable pour les tiens.

Or touchant ce que ta dis, que nous sommes indignes de poorsoiTre nostre défense , noas disons d*abondant <{ae tu as menti y tellement que à la définition de nostre première querelle, se monstrera assez la condition de ta personne et de la nostre.

Donné à Naples par le magnifique Jean de Ursins , comte de Monopoly , le dernier du mois de noTembre, le deuxième de nostre règne.

Réponse de Louis à la réplique de Charles,

Nous avons receu tes lettres au premier chef, où tu dis que nous trayons si obscurément respondu, qu*il semble que nous Toulons plustost diyertir ces te matière, et ce pre-

^mier subject , que le décider et combattre par armes. Nous respondons que tu as menti par la gorge , parce que nous ne desirons rien plus ardemment , que d*entrer en ee duel, et nous esprouver ayec toy. Au second tu escris que nous ne méritons pas de poursuivre ce faict : mais je te responds, que c'est toy mesme, qui en as faussement menti par la gorge , parce que tout ce qui par nous a esté escritcontient vérité. Tu demandes, que nous 'Vouvoyons sauf èonduict pour dix chevaliers des tiens et que tu nous en* voyeras le semblable pour dix gentilshommes des nos très : afin de t'oster toute matière de subterfuge , nous te l'envoyons ainsi que tu demandes , avec le nom de ceux qui par

/ nous ont esté esleus et choisis pour cest affaire , par Gau^ tier Hepandre, nostre héraut. Pourquoi délibère et resous toy promptement et en brief sur ce que tu as à faire : car nous ne voulons plus consumer et fondre le tems en dilayemens et vaines paroles. Donné au camp 4*Ayrolles , le VU de décembre.

466 MOWCMEirTS

K XIIL

Révocation de V adoption d Alphonse par Jeanne 11^ et adoption de Louis d Anjou (i).

In nomine Domini hostri Jesu Christi i^men. Anno a nativitate ejusdem millesîmo quadringentesimo vicesimo tercio régnante serenissima Domina nostra Domina Johanna secunda Dei gratia Hungarie Jérusalem Sicilie Dalmatie Croaciae Rame Servie Galicie Lodomerie Comanie Bulgarieque regina provincie et Forcalquerij ac Pedimonti comi tissa regnorum vero ejus anno decimo féliciter amen. Die quarto decimo mensis septembris secunde inditionis ia reginali Castro Averse. Nos Antonellus de Theano per totum regnum Sicilie ad contractus judex. Sanson de conducto de Neapoli ubilibet per totum predictum regnum Sicilie reginali auctoritate notarius publicus et subscripti testes ad hoc specialiter vocati et rogati presenti sciipto publico declaramus notum facimus et testamur. Quod predicto die nobis predictis judice notario et subscriptis testibus convocatis et persopaliter actersitis ad requisitiones et preces nobis factas pro parte dicte domine nostre regine et illustrissimi principis et domini Ludovic! tercii ducis Ande^ gavie Calabrie etc. ac regni Sicilie futuri régis ad presenciam ipsorum Domine Regine et Domini Ludovici sisteittibus in caméra paramenti consilii ipsius Domine Regine et existentibus ipsa domina Regina agente ad subscripta pro se ex una parte et dicto Domino Ludovico tercio future rege

(i) L'acte original 9 avec les signatures de la propre main de toutes les personnes qui y intervinrent 9 est conservé dans les archives de la monnaie 9 à Naples.

HISTORIQUIIS. 467

agente ex altéra prefata quidem Domina nostra Regina co* ram nobis présente dtctp Domino Ludoyico tercio audiente et intelligente sue vive vocis oraculo protulit et narravit quod dudum ipsa Domina nostra Regina certis tune causis et rationibus mota arrogavit in suum filium et successorem regni Sicilie supradieti illustrem principem Dominum Alpbonsun;t regem Aragonum et eundem regem Aragonum matemalitcr et bénigne pertractanîs honoribus dignitatibus dicti regni quampluribus insignivit et etiam decoravit se*cundum quod de hoc in toto pêne orbe terrarum esse potest piiblica vox et fama. Qui Aragonum rex successu temporis non contentus de biis que sibi prefata Domina nostra Re> gina concesserat et tradîderat immo ingratus tantorum beneficiorum sibi a predicta Domina nostra Regina Largifiue coUfttorum atisu nefarido et impio àppètitu totum dominum predicti regni seu ipsius domine Régine ad suas manus et potestatem convertendi inpulsus et dhtractus presiïmpsit et actentavit manu armata et militari personam dicte Domine Régine capere et arrestare iu castro Capuano Neapolis deindeque ipsam Dominam Reginam maie et impie pcrtractare et facere pertractari satagendo pto suis conatibus et iûpulsibus pro suo libito voluntatis sicut koc est notorium et etiam mânifestum in toto regno et etiam in totam Italiam qua ex certis aliiè causis juste et râtionabiliter mentem predicte Domine Régine ad hoc indudentibus dicta Domina Regina justa et râtionabiliter exigentibus démentis ipsius Domini Régis Aragonum eundem a dicta filiali arrogatione revocavit et ipsum etiam privavit dictis successi6he bono^ ribus dignitatibus offîciis donationibus concessionibus pri-^ vilegiis et potes ta tibus omnibus antea sibi collatis. Et demum certis aliis rationibus et occasionibus justis et licite moventibus mentem sue serenitatis arrogavit et fecit suum filium adpptivum primogenitûm predictum illustrissimuift

468 SÉLONUMENtS

principem pominum Ludoyicum tercium diicem Andegairie Calabrieque ac futurum regem regni predicti. Et quia proat ipse partes coram nobis prédictif judicenotario et testibus asseruerunt nonnulli iniquitatis filii capientes et affectantes in ter eosdem dominam Reginam et Dominnm Ludovicum tercium futurum regem m^trem et filii^m diffcrentiam et discordiam seminare ferebant et dicebant quod ipsa domina nostra regina occulte et sine conscientia dicti Domini Ludovici tercii filii sui et ipse etiam Dominus Ludovicus ter^ cius clam et occulte a dicta domina Regina matre sua tentabat et satagebat se disentare et ccncordare cum predicto rege Aragonum et etiam cum illustri principe Bracbio de forte Brachiis principe Capue et regni Sicilie magno cornestabulo etc. Id^o ut penitus de medio tollatur materia et occasio predictarum ohloquutionum et ut omnibus pateat et sit manifestus affectus sincerns qui inler predictam dominam reginam ut matrem ex una parte et inter predictnm illustrem principem DominumLudovicum tercium utfilium et ad ostendendum quod in omnibus sunt unanimes et concordes divina semper gralia afâuente unde proceditur omne bonum sponte non -vi dolo vel metu coacti coUudio inducti aut aliter circunti^unti sed eorum et cujusque ipsorum pura placida et spontanea yoluntate repulsato abinde omni materia obloquenti prefata domina notra regina et prefatus Dominus Ludovicus tçrcius futur us rex mater et filius et quilibet ipsorum sibi ipsis ad invicem una alteri et altéra alteri promiserunt et convenerunt per solemnem et legitimam stipulationem coram nobis ac sub irerbo et ûde regali ac per pactum sollenne et yestitum non se coo^cordare nec aliquem actum concôrdie vel pacis fecere inducere vel finire cum dicto rege Aragonum nec alio sui parte nec. • . . JBracbio magno comestabulo vel alio ' sui parte publiée yel occulte Tel alio quovis modo sine expressa conscientia bfit

HISTORIQUES. /\6g

neplacito et licentia alterutrius ipsorom matris et filii ore-

tenus vel in seri lio quocumque ingenio

vel colore et in hoc non committere aliquem dolum malignitatem vel fraudem. Inmo predictam concordiam unîta-* tem maternalitatem et filialitatem jam contractam factam et

secu. et eamdem dominam Keginam et dictum

dominum Ludovicum tercium filium unicum suum futurum regem regnî Sîcîlîe perpetuo ratas gratas et firmas Habere

et tenere haberique et teneri facerc et cnjuslîbét

ipsorum subditos familiares vassallos atque gentes et non contrafacere dicere opponere vel venire divertere vel per-

vertere interrumpere vel violare aliquo quovisque

publiée vel occulte ubique locorum. Itaquod hujusmodi unitas et concordia inviolabilem semper obtineat roboris firmitatem et a presenti contractu dolum malum abesse fu-

turumque preterire seu preteriri facere quo-

quomodo. Et pro predictis omnibus et eorum singulis ûtj miter adimplendis et inviolabiliter observandis et contra non veniendo dicendo vel opponendo , sed quod predicta omnia et eorum singula vera sunt prefata Domina Regina et Dominus Ludovicus futurus rex sponte et voluntarie coram nobis sibi ipsis ad invicem presentibus et recipientibus corporale prestiterunt ad santa Dei evangelia juramentum. Volentes et jubentes quod ad futuram rei memoriam et cautelam cujusque ipsorum fiant duo consimilia publica instrumenta unde ad futuram memoriam et cautelam prefate Domine Régine factum est exinde de premissis hoc presens publicum instrumentum pcr manus mei notarii supradicti signo meo solito sîgnatum subscriptione mei qui supra judicis et nostrum subscriptorum testium subscrip* tionibus roboratum. Quod scripsi ego prefatus Sanson publicus ut supra notarius qui premissis omnibus rogatus interfui ipsumque meo consueto signo signavi. Adest

470 MONUMENTS HiSTORIQUES.

sîgnum notarii. =: £go qui supra Antonellus de Theano j^dex interfai et subscripsi. = Ego qui supra N. Dei et apostolice sedis gratia episcopus tropiensis testor et subtcrîpsi. = Sforza manu propria. = Tristan de le Jaille. = Elion de Glanduies. z= G. de Villanovi. = Ego Franciscus Mormilis miles regni Sicilie Màrescallus testîs sum. = Ego Petrus quondam Bemardi de monte Alcino orator ducalis testis fui et propria manu scripsi. == Ego Johannes Dentice miles testis subscripsi. — Ego Bucius de senis testis sum. = EgoPippus Caraczolus miles- teslis subscripsi. = Ego Ganterius Caracsola miles testis subscripsi.

Page 1