N° VII

Réponse de Pierre cVArragon à Charles.

Petrus , Dei gratia Arragonum et Sicili* rex , Carolo Andegaviae , Provinci» et Forcalcherii comiti , etc. etc.

De magna tui cordis arrogantia superba manavit epistola quae in singulis suis partibus terribilibus coruscationibus visa est ignés evomere , fui gu ri s sagittas emittere, et atroces minas cervicibus eructare. Cujus epistola? intellecto et considéra to tenore, de nullius statera justitiae ejus manabant loquelae , sed omni humilitatc vacua? , procellosas ampullas et minarum grandines expergebant ; sed considerare debueras , quod nec leporinam imitamur naturam 9 nec pertimeamus minas verborum tuorum frondibus arboris leviores, nec mcticolosarum ranarum mores consequimur, quae quovis sono pusillp fugiunt, se securas stagnorum suornm latebris receptantes. Cito enim vero expérimenta recognoscere poteris , si nostros pedes convertemus in fugam , et si latebrosa receptacula requiremus. O quant» occisionis strage primo terra madesect ! o quanti sanguinis aspersionc mare tingetur I Nam ipsius procellae liquido tincta? cruoris liquore perempta corpora peregrina ad liltora transportabunt. Sed lune si more bellorum Arragoncnses in aliqtio offendcnlur , cum sine si rage utriusque partis bella non possint procederc , speramus tamen in Dco , in quo totum nostruin cogitalum et ancoram spei nostrse jactavimus

quod sic docebit manus npstras ad praelium , et digitos nostros fortificabit ad bellum quod ingemiscet , ac dolebit GaU lica natio, de diro exterminio suae gentis tristis erit provincia, et sicut Rachel lugebit de occisione filiorum suorum , dura non videbit eos sua sabbata venerari. Insons Apulus et Galaber ingemiscent , et Latinis , atque Grsecis *onis in organum misera? lamentationis irrumpent. Tune dicetura singulis : Beatae stériles quae non conceperunt, et beat» maminae quae nullum iilium lac ta ver un t. In fl a tu s enim ténor epistolae tuae praefatae régis Manfredi , soceri nostri , nobilem potehtiam fuisse tuo Marte praeclusam , nec non et régis Conradi II nostri afûnis, floridam adolescentiam gladio tuo protervo , et inimico judicio fuisse des>tructam , non sine tui elatione spiritus te jactabat. Sed non considéras , impie , quod , unde credis acquirere gloriam , inde infamiae tibi nota assurgit, et periculum réserva tur; Sanguis enim ipsorum vociferatur super terram. Justae lacrimae miserandae ma tris régis Conradi ascendentes ad sethera jam cœli pulsavere tribunal et effusae ante conspecT tum summi judicis et régis aeterni , meruerunt exauditionem attingere. Ipse enim sanguinem justum vindicat, et ulciscitur interemtos filios innocentum : si vero tu regem juve^ nem adolescentem et agnum sine macula , regni sua jura recuperare volentem , raptum a te et ad occisionem deductum tua falsa et feroci sententia condemnatum turpiter oc-^ cidisti; credis, tam facinorosum scelus sine pœna transite, et peccatum transcendere sic énorme? O nefas, quantum tuus furor a rationis tramite deviavit, dum regem captum ad necis excidium tradidisti ! O scelus nefandum ! Quis unquam princeps captum principem trucidavit ? Nonne ille magnanimus Alexander Porum , Indorum regem captum in bello , non occidit , sed potius conservavit ? Et nec longe exempla petamus, nonne tu et magnificus rex Franciae,

438 MONUMENTS frater tnui , capti a Saracenorum soldano , miserîcordlam implorantes, fuistis ab eo misericordiam consecuti? Ta tcto Nerone Neronior , et crudelior Saracenis , innocentem agnum in tuo reclusum carcere mortis jadicio subjecisti : propter quae destinât te Deus , qnod tam nefanda praesam* tisti subvertendo regnum , ducumque clementiam in severitatem , et parcendi genus in severe nltionis mortem impie pervertendo. Viri enira sanguinum et dolosi suos dies dimidiare non poterunt , et régna din non stabunt, quae behigna démenti a non conservât. Considéra , proterve , considéra quantam afflictionem miseris regnicolis intulistil Nam non contentus eras indebitarum collectarum ipsos gravare oneribus , sed subtiles vias et occasiones tinctas colore mendacii invenire conatns es , pcr quas ipsos pro rébus reos fa ce r es , et ab ci* , tamquam a barbaris , aurum subtiliter extorqueres , et quos purae fidei tenebat integritas, mendacioram macnlabas infamia , ut ipsos a divitiis spoliares. Demum indifferenter omnes proditorum nomine macnlabas, ut eorum substantiam tu insatiabiKs usurarius usurpares , et post boc eis insoutibus dira? necis supplicium inferres. Unum tamen Deo nefandum et cunctis rationibus odiosum ab borrida Gallicorum gente non absque Dei judicio fuit commissum , quod prava gens tua Gallica lectum miserorum regnicolarum non sine magna et eorum gravi injuria violabat; et dum pro vindicandis eorum injuriis, et puniendis hujusmodi sceleris patratoribus , ad te nitebantur recurrere , aditus negabatur eisdera. Tu vero tanquam surdus et non audiens , non intendere voces calamitosorum clamantium simulabas ; et sic audacia sceleris indultis crescebat , et pullulabat nndique licentia tam nefandi sceleris patratorum. Ha?c et alia innumerabilia scelera de summo cardine Deus ultionum respiciens , tuum, ut veraciter credimus, dissipabit ftominium, tuam superbam potentiam

deponet de sede , et nostram bumilitatem dignabitur exaltare. Nam semper Deus injustas iras ulcère perçu tit gladio, nec virgam peccatorum super sortem justorum diu s tare permittit, ne justi extendant ad impia manus suas. Quid ergo , impie , tanquam tuba? , vocem tuara exaltas ? Non desines ab ira tua , non desines , semper in tua superbia malignaris. Jam régis nomen non habes , dum regnum amiseris. Hoc enim accidit ex nutu divin» spirationis, Siculorum corda tangentis nec adhuc cognoscis, improbe, casum tuum. Jam tua cadit superbia ,. nam superbis Deus resistit, et frangens elatorum cornu a , respicit mansuetudinem humilium servientium secundum meritum superbia cunctis gratibus odiosa , amicos non babet , et undecumque sibi congerit inimicos ; justam namque causam fovemus. Nam haereditaria jura regni Siciliae, ducatus Apuliae , et principatus Gapuae serenissimse dominae uxoris nostrse , filiae quondam régis Manfredi , et amitae régis Conradi , prosequimur : ad eu jus prosecutionem negotii jam Deus via» prospéras pjaeparavit , suam nobis licet indignis auxiliantem dextram porrigens ut te altissimum et tuis subditis ac eunctis gentibus odiosum éveil a mus radicitus et confundamus , et non labores y contra nos cum spernendo tuo exercitu properare. Nos enim sic contra te , sic magnifiée , sic* po tenter, Deo nobis favente, ad te per terras, cum nos tris insigniis vincentibus veniemus , ac te , tuam gentem , et prolem de facie terra? delebimus ; et leonem , qui pull os aquilae iiitërficiens deplumavit , nostro victoriosissimo dracone sic interficiemus morsibus toxicatis , et sic in nihilum reducemus , quod non invenietur de te memoria super tery ram. Tune scies et senties, quid Àrragonum dextera valet, quid tibi regum interitus profuerjt , effuso sanguine innocent um. Datum , etc.

440 MOTTUMEirT* N # VIII.

Ordre qui devait être observé dam le duel de Charles avee Pierre (i). (Ex regesto régis Caroli primi , anni 1280, lht.B,fol. i5i.)

Nos Karolus Dci gratia rex Jérusalem, Sicilis*, etc. ïenorc prcsentium no tu m facimus universis présentes lieteras inipecturis quod cum iater excellentem principero, Petrum Arragonum regem il lu s t rem ex una parte , et nos ex altéra tractatum fuerit et tractetur quod ipse rex Petros eligat sex de suis militibus viros probos et fidèles , et nos eligamus sex de nostris militibus viros probos fidèles 9 qui omnes duodecim milites per ipsum regem Petrum et dos taliter electi corporali prius per eos prestito juramento legaliter etbona fi de teneantur eligere et eligant locumcommodum et statuant terminum ad pugnam faciendam in ter ipsum regem Petrum et centum de suis militibus ex parte una et nos ac centum de nostris militibus ex parte altéra pro co quod nos tanquam petitor eidem régi Petro opposuimus et opponimus quod ipse intravit regnum nostrura Sicilia? contra rationem et malo modo , et nobis ipsis non diffidatis , et hoc parati eramus et sumus probare de nostro

(i) La plupart des historiens ont dit que le combat de Charles avec Pierre devait être un véritable duel , dans lequel Je» deux souverain* seuls auraient combattu. Mais on voit par ce rescrit du roi Charles , qui se trouvait dans les archives de la monnaie à Naples, et qui, à ce qu'il semble» n'a point encore été publié , que chacun de* deux rois devait combattre à la téte de cent guerriers ;* que six commissaires choisis, tant par l'un que par l'autre, étaient chargés de régler le lieu, le temps du combat, et devaient en juger l'issue.

( Note de l'Éditeur, )

HISTORIQUES. 44 1 Gorpore et centum de nostris militibus circa suum corpus et centum de suis militibus ipseque rex Petrus tamquam defensor nobis respondit et respondet quod in ingressu Sicilie , vel in aliquo quod fecerit contra nos rem non facit unde sua legalitas minus valeat , vel vereeundia habere debeat in Curia seu coram aliquo probo "viro. Et quod pugna de nobis et centum de nostris militibus contra ipsum regem Petrum et centum, de suis militibus sibi placet. Nos de fide prudentia et legalitate ac armorum experientia Jordani de insula Johannis vicecomitis de Tremplai, Jacobi dè Bussino, Euslasii de Ardicurt, Johannis de Nisi et Golii de Salci militum familiarium et fidelium nostrorum exhibitorum presentium , plenarie confidentes ipsos eligimus , fa* cimus , constituimus et ordinamus ; eisque tenore presentium potestatem plenariam exhibemus quod ipsi una cum Guillelmo Rodrico, Examerii de Lima , Petro de Gueraldo , Examerio de Àneto Rodulfo de Manuele de Trâpano militibus et judice Raynaldo de Limagiis dè Messana ipso tamen judice Raynaldo per ipsum regem Petrum ad hoc po~ sito et pro uno milite computato familiaribus et fidelibus ipsius régis Pétri per eum ad hoc electis factis constitutis et ordinatis pro ut per patentes licteras ipsius régis Pétri pendenti cereo sigillo munitas evidenter apparet. Corporalibus inter ipsos duodecim hinc et inde electos pro parte ipsius Régis Pétri et nostra ac ipsorum taliter electorum hinc inde receptis , et prestitis juramentis legaliter et bona fide possint eligere et eligant locum communem et terminum statuant competentem ad pugnam faciendum inter ipsum regem Petrum ae centum de suis militibus ac nos et centum dé militibus nostris certum terminum prefigant iu quo ipse rex Petrus cum centum de suis militibus et nos cum centum de nostris militibus comode esse possimus in loco quem predicti duodecim per ipsum regem Petrum , et

44^ MONUMENTS nos taliter clecti ad pugnam hujusmodi faciendam unsnimiter et concorditer duxerit eligendum damus eciam eifdem sex militibus familiaribus et fidelibus nostris plenariam pote» ta lem quod ipii securitates necessariaf et quas vidermt oportunas nomine nostro prestare et recipere ac predicU omnia et singulaque sub ypothega bonorum nostrorura rata et firraa habere ac inviolabiliter observare promictimns trac tare eligere ordiuare statucre libère valeant et firmare Tolumus autem quod si aliquis vel aliqui ex prédictif nostris sex militibus infirmitate vel alio casa quolibet émergente in prediclis, vel aliquo predictorum personaliter interesse non posset , vel non possent tôt idem quod ex prédictif nostris sex militibus taliter fuerint propediti de numéro predictorum quinque militum et unius judicif pro milite computati per eumdem regem Petrum ad predicU electorum eximantur et reliqui tam per eumdem regem Petrum quam per nos electi unanimiter et concorditer ea omnia et s ingula perficere libère valeant et complcre et hoc idem serve tur si aliquis vel aliqui de prédictif quinqne militibus et uno judice pro milite computato per eumdem regem Petrum electis infirmitate vel aliquo quovis cas u fuerint propediti. Ita videlicet ut de numéro predictorum se* militum per nos electorum totidem eximantur et reliqui qui rcsidui fuerint tam per ipsum regem Petrum quam per nos electi ea omnia et s ingula perficere libère valeant et firraare et ca omnia et singulaque predicti quinque milites et unus judex loco militis corn pu ta tu s per eumdem regem Petrum electus iidemque sex milites a nobis electi vel ex et* omnibus electis ab utraque parte aliquo vel aliquibuf ex una vel ex altéra pridie propedito seu propeditis et totidem ab una parte vel altéra exempto vel exemptis residui concorditer et unanimiter in predictis omnibus et singulis creaverint ordinaverint, elegerint, statuerint, fecerint, firmaverint ac

HISTORIQUES. 44^ juraverint snb eadem ypothega bonorum nostrorum rata et firraa habere et inviolabiliter observare tactis corporaliter evangeliis sàcrosanctis promictimus et juramus securitates etiam omnes et juramenta prestare obligationes ponere et cautiones cujuscumque generis prebeTe quas predicti duodecim ab eodem rege Petro et nobis electi vel residui ex eis aliquo, vel.aliquibns ab una parte, vel altéra propedito , vel propeditis et totidem ab una parte , vel altéra exempto , vel exemptis concorditer a nobis duxerint postulandos potestate bujusmodi tam predictis nostris sex militibus quam eisdem quinque militibus et uno judice pro milite computato per eumdem regem Petrum electis tradita usque ad dies quindecim et non amplius valitura. In cuius rei testimonium présentes licteras fieri et pendenti sigillo majestatis nostre jussimus communiri. Datnm regii , etc., die xxvi e decembris, xi e indictionis.

Diplôme donné par le roi Robert à Pétrarque (i).

Robertus , etc. , universis présentes literas inspectons. Fervorem erga maestatem nos tram devocionis precipue ac in poeticis maxime sufficientiam fidedignorum quam piurimum judicio ipsaque experientia certius nobis notam nec minus alia laudabilis condicionis mérita in virtutis testimonium propensius construenda prudentis viri ma gis tri Francisci Petracbi de Florentia in examine grate conside-

444 MONUMENTS rationis ducentes quibus non indigne sic reddidit libérions nostre prosecutionis capacem ipsnm in clericum et farailiarem no* t ru m doraesticum ac de nostro bospicio dnxiraii» de certa nostra scientia tenore presentium retinendttm. Reccpto prius ab eo solito in talibus juramento. Volentes et expresse mandantes ut illis honoribus favoribus privilegiis et prerogativis aliis potiatur.et gaudeat qtûbus ceteri clerici et familiares nos tri dômes t ici potiuntur et gaudent ac potiri et gaudere soliti sunt et debent. In cujus rei testes timon ium présentes literas fieri et pendenti majestatis nostre sigillo jussimus communiri.

Data Neapoli per Joannem Grillum, ec. an no Domini M* CCCXLI, die II aprilis VIII , indictionis regnorum nostrorum anno XXXII.

Testament du roi Robert.

Testa men tu ra Roberti, Siciliœ régis, D. D. iGjanuari anno 1 343,

In nomine Domini Nostri Jesu Cbristi, amen. Anno Incarnationis ejusdem millcsimo trecentisimo quadragesimo tertio, indictionc undecima, die \iccsimo septimo mensis januarii , pontificatus santissimi in Christo Patris et Domini, Domini démentis , divina providentia papa? sexti, anno primo , Neapoli in Castro novo. Novcrint univers! , praesentis instrumenté scu transsumpti publici tenorem inspecturi, présentes pariter et futuri,quod constitutis nobis notario et testibus infrascriptis , in praesentia serenissima? Domina? nost«ne , Domina? Sancia? , Dei gratia Ilicrusalcm et Sicilias regina? , ipsa Domina regina pra?sentari et exhiberi fecit ac legi quoddam instrumentum

HISTORIQUES. 445 publicum testamenti seu ùltimae -voluntatis clarae mémorise Serenissimi Principis et Domini nostri , Domini Roberti , Dei gratia Hienusalem et Siciliae régis illustris, viri sui, ejus vera et nostra bulla aurea in filis sericis suce régi» majestatis impressa typario , per notarium Mapillum Ruffullum de Neapoli notarium public um confectum , et magistri Nicolai de Àlisia ad contractus per totum regnum Siciliae regta auctoritate judicis, et subscriptorum aliorum teslium subscriptionibus roboratum , eu jus instrument ténor , nihil in eo mutato , detracto vel addito , per omnia de verbo ad verbum dignoscitur esse talis :

In nomine Domini nostri Jesu Christi , anno nativitatis ejusdem millesimo trecentesimo quadragesimo tertio, régnante serenissimo principe, et domino nostro, domino Robert© , incly to Dei gratia rege Hyerusalem et Siciliae , ducatus Apuliae et principatus Capuae , Provinciae et Forqualquerii acPedemontis comité , regnorum vero ejus anno tricesimo quarto, féliciter, amen. Die sexto decimo mensi* Januarii , undeciraae indictionis , Neapoli in regio Castro novo, in caméra ejusdem domini régis. Nos Nicolaus de Alisia, per totum regnum Siciliae ad contractus regiaautoritate judex , Mapillus Ruffullus de Neapoli , publiais ubilibet per totum praefatum regnum Siciliae eadem regia autoritate notarii , et subscripti testes literati , ad hoc specialiter vocati et rogati ; videlicet venerabilis pater , dominus frater Guillelmus , episcopus Salon , domina? reginae eonfessor , venerabilis et religiosus vir frater Johannes de Bortholco , illustris dominae ducissae Calabriae eonfessor, ordinis minorum, dominus Joannes Grilli, vice-protonotarius regni Siciliae, frater Robertus de Mileto , dominus Petrus Bendeti , magister Capellae et Eleemosinarius regius , dominus Egidius de Bevanco, magnae regiae curiae magister Rationalis, ac dominus Guigue de Cavillione , et dominus Hugo de Jigueria

milites , magister Joannes de Arianco, et Magister Bartholomcus de Giscuto , Phipicus , secretarii reginales Raymundus de Roca, et Audibertus de Roca filins , ejus regii Cambellanii ac familiares, praesenti script o public o declaramus , notum facimus et testamur , quod accersitis nobis ad praesentiam ejusdem domini régis, existentis in Caméra sua dicti Castri novi , idem dominus rex attentione salubris provision!» advertens, quod primi parentes a paradi&o déclinantes per culpam in carne transgressionis abjectio in totam futuram sobolem ad mortis pœnam propagata , fragilitate transfusa misère incertitudin aliter dormivit, quod in hac lacrymarum valle mortales vitam in ipsius seculi tenebris , qua? nihil aliud videre sinunt , cruciosa nostra dissolutione , et sic omnibus posteris indicta lex mortis ejusdem facta est aequalis, et unica , quod in ter reges et principes non dicernens sua* edacitatis in fine morsu conmuniter et arque pariter cuncta mordet : ideoque pia consideratione revolvens suum incolatum prolongatum per dies in ejus cursu dubitari, certi termini omnino inscium, et vocatione peremptoria rationabiliter plus verendum , ut ejus animas ad confitendum noraen Domini de carcere féliciter educendae sibi talenti dispensatione provida consulat, et illum diem praeveniendo novissimum ejus Domini consulta ordinatione disponat hora sua transiteras , sub spe divin» démenti* ad habitandum cum beatam habitantibus mansioncm ; ipse dominus rex licet aegrotans corpore, sanae tamen mentis existens , recte loquens , et ordinate dispositus, ac de regno Siciliae ultra citraque PL arum, comitatibus provinciae et Forcalquerii ac Pedemontis nec non omnibus aliis terris, suis dominiis, jurisdictionîbus, bonis et rébus suis quibuslibet stabilibus et mobilibus ubicumque sistentibus sibi quoquo modo competentibus et compelituris , coram nobis judice notario , testibusque prae-

HISTORIQUES. 447 dictis, disposait, prout infra describitur, et taie suum ultimum condidit testamentum. In primis quia testament! çujuslibet institutio principium esse dignoscitur sive caput, instituit sibi hseredem universalém Joannam ducissam Calabriae , neptem ejus primogenitam , clarse mémorise inclyti domini Caroli ducis Calabriae, ejusdem domini régis primogeniti in regno Siciliae ultra citraque Pharum , nec non comitatibus provinci» et Forcalquerii etPedemontis ac omnibus aliis terris , locis , dominii jurisdictionibus , locis et rébus suis stabilibus et mobilibus , ubicumque sistentibus , sibi competentibus , et quomodolibet competituris. Item spectabilem dominam Mariam similiter neptem suam et ejusdem quondam domini ducis Calabriae secundogenitam hseredem dumtaxat instituit in comitatu Àlbse nec non justiciaratu vallis gratis et terrae Jordanae , cum terris, castris, hominibus , vassallis , planis , montibus , nemoribus , aquis , aquarumque decursibus , fructuariis, juribus et pertinentiis suis omnibus quibuscumque , ac in unciis triginta milltbus in pecunia tempore sui maritagii per compétentes termino» exhibendis , de quibus eam contentam esse voluit , ita quod ultra vel amplius de dicta ejus haereditate petere non possit, Tel debeat ullo unquam tempore quocumque jure , ratione * seu causa , seu alio quovis modo : quos quidem comitatum et jus tic i aria tum praefecta domina Maria tenere debeat in feudum immédiate et in capite ab eadem domina ducissa , et suis haeredibus seu regia Curia sub debi'to servitio ac etiam confecto , hac tamen conditione , quod , ubi praefata domina ducissa dabit et assignabit , seu dari et assignari faciat eidem domina? Marias sorori suae vel alii pro ea in pecunia simili per terminos compétentes unciarum decem millia in compensatione dicti justiciariatus vallis gratis et terrae Jordanae ultra dicta triginta millia unciarum , et dietum comitatum dicti justiciariatus remaneat dominas du-

448 MONUMENTS cissse pro se et haeredibus suis , et rêver ta tur ad manu ipsius et suorum haeredum praedictorum , dicto tamem comitatu modo rémanente dominas Maria cura unciarum triginta millibus supradictis , et in praemissis casibus alter alteri beneplacito , et assensu domini régis praesentis renanciavit voluntarie et expresse in bonis haereditariis regiis supradictis, et aliis quibuscumque , praeterquam in casa substitution^ infrascriptae item voluitet mandavit dominas rex , quod in casu , quod absit , quod praefatam dominam Joannam ducissam decedere contingeret quandocumque , liberis ex suo corpore legitimis non relictis , vel illis sapcrstitibus sine legitimis haeredibus descendentibus , succédât sibi praefata dom. Maria, soror ejus vel haeredes sui , seu haeredes haeredum suorum in reg. Siciliae ultra citraque Pharum , ac comitatibus et omnibus aliis supradictis, et vice versa , quandocumque, quod absit, contingeret, praefatam dominam Mariam decedere liberis ex soo corpore non superstitibus , succédât sibi domina Joanna, nunc ducissa , soror ejus primogenita , Tel haeredes soi , seu haeredes haeredum suorum , in omnibus et singulis supradictis , et in substitutione praemissa , altéra similiter alteri, sponte et libère, ipsius régis intcrveniente beneplacito et assensu, consentiit et voluerunt expresse , illam existcre inviolabilis efficaciae et vigoris ; et pro majori robore firmitatis et pleniori cautela unam alteri substituit in casibus supradictis ,* ac pcr fideicommissum , rogavit easdem et voluit subslitutiones ipsasvalere omni via et modo, quibus de jure melius valcre possunt et debent ; ita tamen, quod quarta trebcllianica , falcidia , vel quaecumque alia nul 1 uni in disposilionc praesenti et substitutione praedicta vendicet quotnodolibet sibi locum. Item statuit et volait, quod in casu , quo diclam dominam Joannam ducissam decedere , quod absit , contingeret , legitimis liberis ex soo

HISTORIQUES. 449 corpore non relictis illustris dominas Andréas, dux Calabrîse , Tir ejus , habeat et habere debeat principatum Salerni cum titulo principatûs et fructibus , reditibus , juribus et pertinentiis omnibus quibuscumque , sibique suppleri dicto principatu computato usque , ad quantitatem integram cum reditu unciarum auri duorum millium , juxta tenorem privilegii ; proinde sicut dicitur sibi facti tenendum , per eum immédiate et in capite a domino rege Tel regina Siciliae , qui vel quae pro tempore fuerit sub debito et consueto servitio , secundum usum et consuetudinem dicti regni. Item voluit et ordinavit , corpus suum sepeliri in ecclesia monasterii sui reginalis sancti corporis Christi de Neapoli , ubi provideatur de cerla speciali elee— mosyna , sicut serenissimae dominas regin» Sanchise , consorti suo et aliis execuloribus infrascriplis sui testamenti hujusniodi visum fuerit. Item statuit et mandavit , quod praefata domina regina principaliter, nec non Tenerabilis pater , dominus Pbilippus episcopus , Cavallic. Regni Sicilise vice-cancellarius , ac magniûci viri dominus Philippus de Sanguineto , cornes alti-fulminis senescallus provinciae , dominus Gaufridus de Marsan , cornes Squallacii admiratus dicti regni , et Carolus Artus sint et esse debeant gubernatores , dispensatores , rectores , et administra tores , Tel quo eunuque alio modo et nomine melius censeri possunt de jure dicti illustris domini Andreae régis , ducis Calabrise ac praefatarum dominarum dominae ducissae et dominas Marias sororum , et regni comitatuum et aliorum omnium praedictorum , quousque prsefati domini dux et ducissa ac domina Maria compleverint TÎcesimum quintum annum, sieequidèm , quod prsefati domini dux et ducissa et Maria nihil debeant , Tel possiht agere in judicio Tel extra judicium contrahendo , dando Tel alienando , seu alias quomodocumque et qualitercumque , sire expresse, conscientia et

45o MONUMENTS

assensu principaliter ipsius domina? reginae et aliorum administratorum , rectorum , &spensatorum,etgubernatoruin praedictorum : quod si intérim, usque post lapsum dicti Ticesimi quinti anni secus forte fecerint quod ipse dominus rex non crédit neque intendit, ipso jure sit nullum 9 ac prorsus vacuum et inane. Item voluit et ordinavit, quod domina Maria praefata debeat matrimonialiter contrahere eum inclyto principe domino Ludovico, praesente rege Hungariae , propler certas conditiones sécrétas , quo ipsum dominum regem roovit , sicut expressit , quod , si dictum matrimonium aliquod impedimentum reciperet, propter matrimonium, quod ponitur juratum et firmatum inter ipsum dominum regem Hungariae et regem Bofcemiae , Tel ejus filiam nubere debeant cum primogenito excellentis domini Joannis ducis Normandiae , primogeniti illustris domini Pbilippi praesentis régis Francorum , Tel in ejus defectu cum secundogenito régis Francise supradicti. Item statuit et mandant , quod omnes et singuli officiales et familiares sui , cujuscumque conditionis et statua remanere debeant et esse secundum cujuslibet in serritio praefatorum dominorum domini ducis et domina; ducissse , ac domina? Maria? , eo modo, et sicut fuerunt in scrvitio ejusdem domini régis et ipsi omnibus et quibuscunque aliis praedicti debeant praeferri, et mandat expresse eidem domina? reginae principaliter , nec non dictis gubcrnatoribus , dispeusatoribus, rectoribus , administra toribus , quod hoc procurent et faciant tieri ac effectualiter executioni mandari , et tenaciter observari. Item voluit et ordinavit , quod in omnibus et singulîs archiepiscopatibus et notabilibus episcopatibua praedictorum regni et comitatum prorinciae et Forcalquerii deputetur unus sacerdos in quolibet, qui continue celebret pro anima dicti régis , praedecessorum et successorum suorum , quibus provideatur de alimentis et aliis necessariis

HISTORIQUES. 45l

secundum arbitrium principaliter dictas dominas reginae ac aliorura gubernatorum , dispensa torum et administra torum praefatorum. Item voluit et ordinavit , quod in omnibus et singulis universitatibus regni et provinciae qualibet die in missis et vesperis ordinetur fieri commemoratio pro anima sua ac dictorum prsedecessorum et successorum suorum, et propter ea certa eleemosyna deputetur secundum arbitrium principaliter ipsius domina? reginae et aliorum gubernatorum jam dictorum. Item statuit et mandavit , quod pecunia thesauri , quae est in eodem Castro novo , servetur et servari debeat , sicut fuit et est intentionis suas, pro acquisitione Siciliae et defensiône regni in casibus opportunis. Item renunciavit cum omni reverentia, humanitate, et devotione sanctissimo et clementissimo domino nostro summo pontifici et reverendis patribus dominis cardinalibus sacri col* legii praefatam dominam reginam , nec non dominos ducem et ducissam , et sorores ejus praedictos , ac regnum , comitatus eosdem , et quœcunque alia bona terras et loca , et sperat praefatus dominus dominus rex , quod jam dicta domina regina , dominus dux, ducissa etsoror ejus, regvum comitatus et alia supradicta favore et assistentia praefatorum domini nos tri et dominorum cardinalium manuteneantur , defensentur , et a noxiis praeserventur , attenta praesertim filiali reverentia et devotione ipsius domini régis et prsedecessorum ejus erga ipsos , semper ad sucçessores propaganda,. sicut bue usque extitit propagata. Item voluit et ordinavit , quod semper et perpetuo comitatus provinciae et Forcalquerii supradicti sint uniti cum regno suo uno domino inseparabili dominio, et nunquam possit, vel debeat aliqua . separatio fieri», etiam si plures filii et filiae essent, seu quacunque alia ratione vel causa,- cum hoc maxime respiciat praesidium mutuum et prospérant statum regni et comitatuum praedictorum. Item statuit et mandavit,

45l MONUMENTS

quod de insulae Siciliae , quod per dictam ejus bâeredein et successores alios quocuraque tempore in perpetuum nulla pactio , conventio seu transactio , vel aliter quoquomodo, fieri valeant, ut scparetur et mutiletur a reliqua notabiliori , et majori parte regni , quin expresse et penitus ait et esse debeat conjuncta et unita ipsi reliquat parti praedicti regni, sicut pars a reliqua mutilita, ut sub uno pas tore unum sit et fiât ovile ; nam scriptum est : omne regnum in se ipsum divisum desolabitur. Item de certa scientia et expresse confirmât praefatae domina? regina? omnes terras, loca et jura quse nunc habet et habere débet quacumque rationc vcl causa ; et quod tam in excambio terrarum domanii , quas babet ad prœsens in assecutione provision!» suae omnibus praeferatur 9 et singulare praeerpua, quia dignum est et rationabile , quod omni modo perraittatur intelligibili boc , sano et simplici intellcctu et sensu ad interprétai ioncm aliam qnibùsvis juris et facli subtilitatibus et adinvcnliombus nullatcnus retorquendo , non obstantibus quibuscumque privilegiU in contrarium concessis , Tel in posternm concedendis, sub quacumque série et expressione vertiorum , quae in bac parte ex nunc, prout ex tune de ipsa certa scientia omni efïicacia censuitvacua ctnullius existere firmitatis. Item voluit et mandavit ex nunc, de certa sua scientia quitavit, et pro quita babere voluit praedictam dominam régi nam de ompi administratione gesta per eam tam in regno, quam in terris praefatarum dominarum ducissae et Maria? sororum : et si forte aliquo tempore reperiretur vel appareret , seu reperiri vel apparere contingeret, in aliquo debitrix ratione administrationis praedictse iilud sibi reliquiim remisit atque* legavit ac bujusmodi quitationi, remissioni et legato praefatae domina; ducissaet Maria sorores, in quantum tanguntur vel tangi possunt, libère et voluntarie censerint. Item statuit et voluit, quod

HISTORIQUES. 453k

construi > compleri et do tari debeat hpspitale sanctae Elisabeth in loco siçut ipse dominus rex illud iieri disposuit et providit , ita quod ibi possint semper recipi centum ex familiaribus suis et suorum ut ubi commode valeant sustentari , et super hoc incumbit spécial i ter et principaliter praefatae douiiuae reginae, et aliis executoribus infrascriptis. Item voluit , statuit et mandavit expresse , quod revocetur, ac revocata et "irrita intelligantur quaelibet et qusecumque gravamina, statuta et ordinatiques , si qua forte tam in regno quam dictis comitatibus contra justitiam indebite praecesserunt , cum nunquam fuerit intentionis sua» aliquid statuere vel ordinare , quod ipsi justitiae repugnaret , ipseque dominus rex ex nunc de certa sua scientia expresse praedicta gravamina, statuta et ordinationes revocat, cassât* irritât et annullat ipso jure ac pro irritis cassatis et annula latis habuit,decrevitet censuit spècialiter et expresse, clausulis quibuscumque hujusmodi suse ordinationi contrariis et derogatoriis quoquomodo non obstantibus, quas de dicta certa scientia revocat, ac vacuas esse voluit et inanes. Item voluit et mandavit quod omnia residua generalium subvenu tionum , collectarum et danorum , et compositiones de residuis ipsis facta?, et hucusque non solutae , sint et omissae et remissae omnibus et singulis terris et locis dicti regni , pro praeteritis temporibus débita us que ad diem obitus sui, et nullo unquam tempore exigantur, vel ipsae terrae et loca, ipsorumque cives et incolae propterea pœnaliter vel perso-* naliter impetantur et quod de caetero imponatur etexigatuç tantummodo una collecta in anno : sperat tamen prœfatus dominus rex , quod fidèles regnicolae subveniant dicta? haeredi su» et successoribus gratiose in casibus opportunis. Item voluit et mandavit , quod restituantur et restitui debéant omnia maie oblata , sicut melius et salubrius fieri poterit , pro salute animas sua? , de quo incubit principaliter

eidem dominas reginae , et aliis sui hujusmodi testament! executoribus infrascriptis. Item mandavit et statuit , quod die ejus obïtus omnes carcerati ob remissionem suorum peccatorum debeant liberari , exceptis maladrinis et aliis publicis diffamatis , nec non aliis singalis quibascumque bostibus , et illi sine jnris praejudicio alicui. Item statuit et ordina vit , quod pratdicta domina regina ac domini Pb. Cavalic. arcbiepisc. Phil. de Sanguineto , amiratus regni , et Artus , supradîcti sint executores bujusmodi sua; ultimâ? roluntatis, quant valere voluit jure, testament! , et si non valet vel raie bit juré testamenti, valere debeat jure codîcillorum ac donationis causa mortis , vel cujusHbet alterius ultimse voluntatis, ac omni alio jure et modo quibus melius Talere potestet débet. Item voluit et mandavit, quod ex pranlictis gubernatoribus, rectoribus, dispensa toribus , administratoribus et executoribus cum prae/ata domina regina, ipsa vi vente et intéresse valente, vel volente, sive post mortem ipsins , dno tantnm aliis mortuis, vel modo aliqno nequentibus interesse , praedictas gnbernationem , regimen, dispensa tionem , administrationem et executionem, ac omnia praemissa et singula,prout saperius exprimuntur , exercerc excqui habeant, juxta votum testatoris jam dicti : concedens praefatus dominus rcx dictis suis executoribus , vel duobus ex cis , sicut praedicitur , facultatem liberam et omnimodam potestatem autoritate propria capiendi, bona ejus omnia mobilia ubicumque et in quibuscumque consistentia , ac ctiam fructus, reditus et proventus , et jura regni et comitatuum praedictorum, praemissis supra expressis duntaxat exceptis , et illa ac illos vendendi , distrabendi , alienandi , et faciendi , sicut melius pro executione intégra, dicti testamenti viderint expedire. Item praefati dominus dux ac domina ducissa, et Maria soror ejus, pubères se affirmantes, et sic ex eorum aspectu apparebat, in prae sentia

dicti domini régis , nostrique judicis , notarii, et testium suprascriptorum, promiserunt et juraverunt ad sancta Dei eyangelia corporaEter tacta, praemissa omnia et singula tenaciter et iiroolabiliter obserrare , et nullo unquam tempore per se , Tel per atium quovis modo contrafacere vel venire , recipientes sibi ad invicem ipsam promissionem et sacramentum prasdictum, meque notario, tanquam persona publica, etiam recipiente promissionem eamdem et sacramentum ipsum a prsedictis domino duce , ac dominabus ducissa et Maria sorore ejus , et légitime stipula tionibus pro parte omnium et sin guloruni quorum in t ères t et poterit interesse quoque modo ; iu praemissis autem omnibus et singulis non obstantibus quibuscumque legibus, constitutionibus, juribus, consuetudinibus , ritibus ac quibuscumque aliis , pramissae regiae disposition! , seu ultimae toluntati repugnantibus Tel refragantibus quoque modo sub quacumque série et expression e verborum , etiam de illis , Tel aliquo , seu aliquo illorum Tel illarum esset bic specialis et expressa mentio facienda , qu* et quas in praesentia nostrorum, qui supra, judicis et notarii et testium praefatus dominus rex Telut sohitus legibus , de certa sua scientia et regiae pbtestatis plenitudine , quoad prsemissa omnia et singula, nullius esse voluit et censuit robofis, efficaciae Tel Tigoris , et habere pro specificatis , appositis et expressis , omnemque supplet defectum , ita et taliter quod in omnem eventuin hujusmodi sua dispositio , seu ultima vol un tas , Ticem legis obtinens , praescripto modo , in omnibus et singulis effectum suum realiter et infallibiliter consequatur. In cujus rei testimonium praedictorum domini ducis, et dominas ducissae , et dominas Marias sororis , ac omnium aliorum et singulorum, quorum interest et poterit in ter-" esse, certitudinem et caùtelam de praemissis, facta sunt ex eodem quatuor publica consimilia instrumenta per manus

mei notarii supradicti , signo meo solito signa ta , subtcriptione mci, qui supra , judicis et nostrum iubftcriptorun» testium subscriptionibus roborata; quae scripsi ego, qui supra Mapillus Rufullus , de Neapoli , publient ubilibet per totum praefatum regnum Siciliae eadem regia autoritate notarius, qui prsemissis omnibus una cum testibus subscriptis interfui 9 eaque rogatus scripsi signoque meo consueto signavi ; praefatus enim dominus rex per hanc suam ultimam vohmtatem de certa sua scientia expresse cassa vi t , irrita vit , annuRavit ac viribus et efficacia vacavit testamentum vel tes lamenta, codicillum vel codicillos seu quameumque aliam ultimam voluntatem , vel donationem vel donationes causa mortis , si qua vel quas fecisset, et in futuram reperiri contingeret, vel quomodolibet aperiret; ac votait, deerevit et mandavit praesens suum testamentum seu ultimam voluntatem existere finalera et obtinere in omnibus et singmlfs, sicut supra exprimitur, omnimodo roboris nrmitatem, et insuper ad majorem omnium et singulorum certitudinem , robur et cautelam prœfatus dominus rex mandavit et volait dicta quatuor consimilia instrumenta aurea tua bulla regia impressa typario eoramuniri. Ego qui supra , Nicolaus de Àlisia per totum praediclum regnum Siciliae ad contractas regia autoritate subscripsi, etc. etc.

( Suivent tous les noms et qualités des notaires > témoins , etc. )